꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPISAN
“Nalika Rong Cahya Bali Dadi Sawiji”
“Laeq Dua Sinar Malik Jari Sopoq”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Nalika wektu wis tekan ing pucuking lelampahan,
segara ora maneh takon marang ombak saka ngendi tekane,
gunung ora maneh takon marang mega menyang ngendi lakune,
lan ati ora maneh takon marang cahya sapa kang nggawa.
Amarga kabeh kang wus lumaku adoh,
ing pungkasane bakal ngerti:
kang digoleki ora mesthi manggon ing papan kang adoh.
Kadhang kala,
kang diparani nganti nyabrang samodra,
kang digoleki nganti ngliwati gunung lan lembah,
kang ditunggu nganti ganti jaman lan turunan,
satemene wis disimpen cedhak dening kersaning Alloh.
Mung wektu kang durung mbukak lawange.
Mung ati kang durung siyap maca pratandhane.
Mula nalika loro cahya dipertemokake,
aja langsung ngarani iku pungkasane lelampahan.
Amarga panggih iku dudu pungkasane dalan.
Panggih iku wiwitan saka pangerten anyar.
Nalika tangan ketemu tangan,
ati kudu sinau ngendhaleni rasa.
Nalika mripat ketemu mripat,
jiwa kudu sinau ora kesusu menehi jeneng marang kabeh kang katon.
Lan nalika cahya ketemu cahya,
kabeh kudu bali marang Kang Murbeng Dumadi.
Sebab cahya dudu kanggo disembah.
Cahya mung pratandha.
Tresna dudu kanggo nguwasani.
Tresna iku amanah.
Lan pepanggihan dudu kanggo gumunggung marang jagad.
Pepanggihan iku kanggo ngelingake:
manungsa teka saka Alloh, urip kanthi idin Alloh, lan pungkasane bali marang Alloh.
Ing sawijining tanah kang diapit segara lan gunung,
nalika wengi katon kaya nyimpen ewu lintang,
ana swara alus kang ora metu saka tutuk,
nanging krungu ing njero ati:
“Wis cukup anggonmu nggoleki ing njaba.
Saiki delengen njero awakmu dhewe.
Amarga sawiji ora ateges loro dadi ilang,
nanging loro padha ngerti papan lan amanahé.”
Banjur Basqoro sumunar.
Dudu mung srengenge ing langit,
nanging perlambang padhang kang ngusir petenging rasa.
Basqoro ngelingake manungsa:
aja dadi padhang kang ngobong,
dadiya padhang kang anget.
Aja dadi gedhe amarga dipuji,
dadiya jembar amarga bisa ngapura.
Aja rumangsa wis tekan maqom paling dhuwur,
amarga wong kang saya cedhak marang Gusti,
mesthine saya andhap asor marang titah.
Mula jenenge Pamungqas ing Sawiji
dudu pamungkas kang mateni crita.
Pamungkas iku rampunge pepisahan batin.
Manunggal dudu nyawijine badan,
nanging nyawijine tujuan.
Manunggal dudu ilangé pribadi,
nanging selarasé langkah ing dalan kabecikan.
Lan Basqoro iku padhang:
padhang kang mbukak pangerten,
padhang kang ngresiki niat,
padhang kang nuntun saben jiwa
supaya ora kesasar dening kamulyan semu.
SABDA LEMBAR KAPISAN
“Yen wis ketemu cahyanira, aja kagungan rasa duwe.
Yen wis ketemu katresnanira, aja kagungan karep nguwasani.
Yen wis tekan padhang, aja lali marang Sumbering Padhang.”
Amarga kang sejati bakal ndadekake ati luwih tentrem.
Kang suci bakal ndadekake tumindak luwih becik.
Lan kang teka saka dalan kabecikan
bakal nggawa manungsa luwih cedhak marang Alloh,
dudu luwih adoh saka sesama.
BASA LOMBOQ / SASAK
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Lamun waktun sampun rauh lek pucuk pelampahan,
segare ndeq perlu malik ngeraos ombak teka leq mbe,
gunung ndeq perlu ngeraos mendung lalo leq mbe,
lan ate ndeq perlu terus-terusan ngeraos
sai saq jauq sinar niki.
Sebab segala saq sampun lalo jaoq,
lek pungkasanne yaq ngerti:
saq te gitaq ndeq mesti araq leq taoq saq jaoq.
Kadang-kadang,
saq te gitaq nganti nyebrang segare,
saq te gitaq nganti lewati gunung dait lembah,
saq te anti nganti ganti zaman,
ternyata sampun te simpen semelek
antuk idin Alloh.
Cume waktun ndeqman buka lawang.
Cume ate ndeqman siap maca tanda-tandane.
Lamun dua sinar tepanggih,
endeq langsung nganggep
pelampahan sampun tamat.
Sebab panggih niki lain pungkasang pelampahan.
Panggih niki awal lek pengertian saq baru.
Lamun ime tepanggih ime,
ate harus belajar tenang.
Lamun mate tepanggih mate,
jiwe harus belajar ndeq gancang
meneq arti leq segala saq te gitaq.
Lamun sinar tepanggih sinar,
segala rasa harus malik
leq Neneq Saq Kuase.
Sinar ndeq kanggo te sembah.
Sinar niki tanda.
Tresne ndeq kanggo nguasai.
Tresne niki amanah.
Dait pepanggihan ndeq kanggo te banggakan
lek seluruh jagat.
Pepanggihan niki kanggo ngelingang:
manusie teka antuk idin Alloh,
urip antuk rahmat Alloh,
dait pungkasanne malik leq Alloh.
Lek tanah saq te kelilingi segare dait gunung,
lamun bengi penuh bintang,
araq suare alus saq ndeq metu leq biwir,
nanging kedengaran lek dalem ate:
“Sampun cukup side gitaq leq luar.
Saiki gitaq dalem dirin side.
Sawiji lain berarti dua harus ilang,
nanging dua sami-sami ngerti
taoq, batas, dait amanahn.”
Lantas Basqoro nyinar.
Ndeq cume surya leq langit,
nanging lambang padhang
saq ngilangang peteng lek dalem ate.
Basqoro ngajarin:
endeq jari sinar saq membakar,
jari sinar saq ngangetang.
Endeq jari tinggi lantaran pujian,
jari luas lantaran sanggup ngampunang.
Endeq merasa sampun leq maqom paling luhur,
sebab semakin dekat manusie leq Alloh,
semestine semakin rendah ate
lek sesama makhluk.
Mangkane aran Pamungqas ing Sawiji
lain berarti tamat seluruh cerita.
Pamungqas niki tamatne perpisahan lek dalem ate.
Manunggal lain badan harus jari sopoq,
nanging tujuan saq jari sopoq.
Manunggal lain ilangne jati diri,
nanging selarasne langkah
lek jalan kabecikan.
Dait Basqoro niki padhang:
padhang saq buka pengertian,
padhang saq bersihang niat,
padhang saq nuntun jiwe,
supaye ndeq kesasar
antuk kemuliaan saq semu.
SABDO LEMBAR KAPISAN
“Lamun sampun tepanggih sinar side,
endeq merasa sinar niki milik side.
Lamun sampun tepanggih tresne,
endeq gunakang tresne kanggo nguasai.
Lamun sampun rauh lek padhang,
endeq lali leq Sumber segala padhang.”
Sebab saq sejati
yak jariang ate lebih tenang.
Saq suci
yak jariang laku lebih becik.
Dait segala saq tumbuh leq jalan kabecikan
yak ngajak manusie semakin dekat leq Alloh,
semakin lembut leq sesame,
dait semakin sadar
bahwa segala cahya hanya titipan.
Iki wiwitan.
Dudu wiwitan kanggo nguwasani jagad,
nanging wiwitan kanggo nguwasani awake dhewe.
Niki awal.
Lain awal kanggo nguasai jagat,
nanging awal kanggo nguasai diriq mesaq.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Rong cahya bisa pepanggihan,
nanging Sumber Cahya tetep Sawiji.”
“Dua sinar bau tepanggih,
nanging Sumber segala sinar tetap Sopoq.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPINDHO
“Sawiji Ora Ateges Ilang”
“Sopoq Ndeq Berarti Ilang”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawijining wengi, nalika segara katon meneng lan angin mung nggawa swara godhong, loro cahya kang wus dipertemokake iku padha meneng ing ngarepe banyu.
Ora ana sing kesusu matur.
Ora ana sing nyuwun supaya wektu mandheg.
Amarga nalika ati wis wiwit ngerti, meneng kadhang luwih jero tinimbang sewu tembung.
Cahya ing langit sumunar, nanging cahya ing njero ati luwih angel dijaga.
Sebab padhang saka njaba bisa katon dening sapa wae, nanging padhang saka njero mung bisa dijaga dening wong kang gelem ngalahake rasa duweni, rasa gumunggung, lan rasa kepengin menang dhewe.
Banjur ana pangeling kang tumiba ing sajroning rasa:
“Sawiji ora ateges salah sijine kudu ilang.”
Manunggal dudu ngilangake jeneng.
Manunggal dudu ngilangi watak.
Manunggal uga dudu ndadekake siji jiwa dadi bayangane jiwa liyane.
Manunggal iku nalika loro padha ngerti:
ana wektu kudu cedhak,
ana wektu kudu meneng,
ana wektu kudu bebarengan,
lan ana wektu kudu maringi ruang supaya saben jiwa tetep bisa ngadhep marang Alloh kanthi ati kang merdika.
Amarga katresnan kang suci ora ngiket nganti sesek.
Katresnan kang suci menehi panggonan kanggo ambegan.
Katresnan kang suci ora kandha:
“Kowe kudu dadi kagunganku.”
Nanging kandha:
“Muga-muga kita padha dadi luwih becik nalika lumaku ing ngarsane Alloh.”
Ing kono makna Basqoro wiwit kabukak.
Basqoro dudu mung padhang kang katon.
Basqoro iku kesadaran.
Kesadaran yen saben pepanggihan duwe amanah.
Kesadaran yen saben pepisahan uga duwe piwulang.
Kesadaran yen ora kabeh kang disenengi kudu diduweni.
Lan ora kabeh kang lunga tegese ilang.
Ana kang lunga supaya kita sinau sabar.
Ana kang cedhak supaya kita sinau amanah.
Ana kang bali supaya kita ngerti yen wektu nduweni dalane dhewe.
Ana uga kang ora bali, supaya kita sinau yen panggonan paling aman kanggo nggantungake ati mung marang Alloh.
Banjur ana sabda:
“Aja ngukur manunggal saka cedhake badan.
Ukura saka beninge tujuan.
Aja ngukur katresnan saka suwene sesrawungan.
Ukura saka sepira akeh kabecikan kang tuwuh saka pepanggihan.”
Yen pepanggihan nggawe ati dadi luwih alus, kuwi berkah.
Yen pepanggihan nggawe laku dadi luwih becik, kuwi pitulungan.
Yen pepanggihan nggawe manungsa luwih eling marang Pangerane, kuwi dalan kang pantes dijaga.
Nanging yen pepanggihan malah nggawe lali marang Alloh, nglairake rasa duweni kang ngluwihi wates, utawa gawe ati dadi gumunggung, mula padhang kudu dibalekake marang panggonane.
Cahya iku petunjuk.
Dudu panguwasa.
Tresna iku amanah.
Dudu rantai.
Lan manunggal iku kaselarasan.
Dudu ilangé jati diri.
Nalika lintang-lintang padha sumunar ing nduwur segara, loro jiwa iku ngerti yen perjalanan durung rampung.
Amarga ketemu mung mbukak lawang.
Sawise lawang kabukak, ana pitakon kang luwih jero:
“Apa kita bisa njaga padhang tanpa dadi gumunggung?”
“Apa kita bisa njaga tresna tanpa nguwasani?”
“Apa kita bisa manunggal tanpa ngilangake kamardikan jiwa?”
Ing kono wiwitane ujian sejati.
Dudu nalika durung ketemu.
Nanging nalika wis ketemu lan kudu sinau njaga.
SABDA LEMBAR KAPINDHO
“Sing sejati ora wedi menehi ruang.
Sing suci ora wedi marang wektu.
Sing manunggal ora perlu ngilangake siji lan sijine.
Amarga rong cahya bisa sumunar bebarengan tanpa rebutan langit.”
Lan nalika rong cahya mau katon ing banyu segara, bayangane dadi loro.
Nanging sumber padhange tetep siji.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Lek sopoq bengi, lamun segare tenang dait angin cume jauq suare daun, dua sinar saq sampun tepanggih niki sami-sami meneng leq pinggir aik.
Ndeq araq saq buru-buru bebase.
Ndeq araq saq minta waktu berhenti.
Sebab lamun ate mulai ngerti, meneng kadang lebih dalem timbang seribu bebase.
Sinar leq langit gampang te gitaq.
Nanging sinar leq dalem ate lebih berat te jaga.
Sebab padhang leq luar bau te gitaq siape-siape.
Nanging padhang leq dalem cume bau te jaga lamun diriq sanggup ngelawan rasa memiliki, rasa tinggi diri, dait rasa ingin menang mesaq.
Lantas araq pengeling leq dalem rasa:
“Sopoq ndeq berarti salah sopoq harus ilang.”
Manunggal lain berarti ilangne aran.
Manunggal lain berarti ilangne sifat.
Manunggal ndeq berarti sopoq jiwe harus jari bayang-bayang jiwe saq lain.
Manunggal niki lamun dua jiwe sami ngerti:
araq waktu harus dekat,
araq waktu harus meneng,
araq waktu harus bebarengan,
dait araq waktu harus saling beri ruang,
supaye masing-masing tetep bau malik ngadap leq Alloh antuk ate saq merdeka.
Tresne saq suci ndeq ngiket sampai sesak.
Tresne saq suci meneq ruang kanggo napas.
Tresne saq suci ndeq bebase:
“Side harus jari milik tiang.”
Nanging bebase:
“Mogaq ite sami-sami jari lebih becik lek dalan menuju Alloh.”
Leq niki makna Basqoro mulai tebuka.
Basqoro lain cume sinar saq te gitaq.
Basqoro niki kesadaran.
Sadar lamun setiap pepanggihan araq amanahn.
Sadar lamun setiap perpisahan araq pelajaran.
Sadar lamun ndeq segala saq te senengang harus te miliki.
Dait ndeq segala saq lalo berarti ilang.
Araq saq lalo kanggo ngajarin sabar.
Araq saq dekat kanggo ngajarin amanah.
Araq saq malik supaya ite ngerti lamun waktu araq jalann mesaq.
Dait araq saq ndeq malik, supaya ite belajar lamun tempat paling aman kanggo gantungang ate hanyelah leq Alloh.
Lantas turun pengeling:
“Endeq ukur manunggal leq dekatne badan.
Ukur leq bersihne tujuan.
Endeq ukur tresne leq lamen kebersamaan.
Ukur leq seberape banyak kabecikan saq tumbuh antuk pepanggihan.”
Lamun pepanggihan jariang ate lebih lembut, niki berkah.
Lamun pepanggihan jariang laku lebih becik, niki pertolongan.
Lamun pepanggihan jariang manusie lebih inget leq Neneq Saq Kuase, niki jalan saq patut te jaga.
Nanging lamun pepanggihan malah jariang lali leq Alloh, muncul rasa memiliki saq kelewat batas, atawa jariang ate tinggi diri, sinar harus te malikang leq taoqn.
Sinar niki petunjuk.
Lain penguasa.
Tresne niki amanah.
Lain rantai.
Manunggal niki keselarasan.
Lain ilangne jati diri.
Lamun bintang-bintang nyinar leq atas segare, dua jiwe niki ngerti lamun perjalanan ndeqman tamat.
Sebab pepanggihan cume buka lawang.
Setelah lawang tebuka, araq pertanyaan saq lebih dalem:
“Bauq ite jaga sinar tanpa jari tinggi diri?”
“Bauq ite jaga tresne tanpa saling nguasai?”
“Bauq ite manunggal tanpa ngilangang kemerdekaan jiwe?”
Leq niki mulai ujian saq sejati.
Lain waktu ndeqman tepanggih.
Nanging setelah tepanggih, lantas harus belajar menjaga.
SABDO LEMBAR KAPINDHO
“Saq sejati ndeq takut meneq ruang.
Saq suci ndeq takut leq waktu.
Saq manunggal ndeq perlu ngilangang sopoq dait sopoq.
Sebab dua sinar bau nyinar bareng tanpa rebutan langit.”
Dait lamun dua sinar niki terlihat leq aik segare, bayangann jari dua.
Nanging Sumber Padhang tetap Sopoq.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Sawiji dudu ilang.
Manunggal dudu nguwasani.
Padhang sejati tansah nggawa ati bali marang Alloh.”
“Sopoq ndeq berarti ilang.
Manunggal ndeq berarti nguasai.
Sinar sejati selalu jauq ate malik leq Alloh.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KATELU
“Nalika Cahya Sinau Meneng”
“Lamun Sinar Belajar Meneng”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise pepanggihan,
sawise rasa wiwit ngerti makna manunggal,
ana siji pelajaran kang ora bisa dicepetake:
sinau meneng.
Meneng dudu ateges ora nduweni rasa.
Meneng dudu ateges ora nduweni pitakon.
Meneng yaiku nalika ati ora maneh meksa kabeh jawaban supaya teka dina iki.
Amarga ana perkara kang mung bisa dimangerteni sawise wektu dawa.
Ana pepanggihan kang maknane lagi kabukak sawisé taun-taun lumaku.
Ana rasa kang kudu dikendhaleni dhisik supaya ora owah dadi hawa nepsu.
Lan ana cahya kang kudu diredupake sedhela supaya manungsa ora silau marang padhange dhewe.
Ing wengi iku, segara katon luwih peteng.
Lintang-lintang isih ana, nanging mega nutupi sapérangan langit.
Loro cahya kang biyen katon sumunar padha lungguh adoh sawetara langkah.
Ora amarga pepisahan.
Nanging amarga saben jiwa kudu ngerti:
cedhak tanpa wates bisa ndadekake manungsa lali marang awake dhewe.
Mula jarak uga bisa dadi guru.
Jarak ngajari sabar.
Jarak ngajari ora kesusu nyimpulake.
Jarak ngajari manawa apa kang sejati ora gampang sirna mung amarga ora tansah katon.
Ing sajroning meneng, ana pangeling kang tuwuh:
“Aja wedi yen cahya ora tansah katon.
Srengenge uga ora ilang nalika wengi.
Dheweke mung ora katon saka panggonanmu.”
Mangkono uga tresna.
Ora kabeh tresna kudu tansah diwujudake kanthi nyedhak.
Kadhang tresna diwujudake kanthi njaga.
Kadhang kanthi ndedonga.
Kadhang kanthi ora ngganggu.
Kadhang kanthi maringi wektu marang jiwa liyane supaya bisa nemokake jawabane dhewe.
Lan ing wektu iku, manungsa wiwit ngerti manawa Basqoro ora mung padhang kang nyawijikake loro jiwa.
Basqoro uga padhang kang misahake kabeneran saka kepinginan.
Padhang kang nuduhake:
endi rasa tulus,
endi rasa wedi kelangan,
endi amanah,
lan endi mung kepinginan kanggo nduweni.
Sebab ora kabeh kang katon suci iku wis resik saka kepentingan.
Ora kabeh kang diarani tresna iku wis bebas saka ego.
Lan ora kabeh kang diarani manunggal iku wis ngerti makna kamardikan.
Mula cahya kudu diuji dening meneng.
Tresna kudu diuji dening wektu.
Lan niat kudu diuji nalika ora ana wong kang menehi pujian.
Nalika wong isih bisa tumindak becik tanpa disawang,
iku pratandha niate wiwit bening.
Nalika wong isih bisa ndedonga kanggo wong kang adoh,
tanpa meksa dheweke bali,
iku pratandha tresnane wiwit diwasa.
Nalika wong isih bisa ngurmati dalane wong liya,
senajan ora padha karo pangarep-arepe,
iku pratandha atine wiwit ngerti amanah.
Banjur swara batin kaya nyentuh kedalaman rasa:
“Yen cahya iku sejati, aja wedi marang wektu.”
Amarga kang palsu kerep mbutuhake kesusu.
Kang sejati ora wedi diuji.
Kang sejati ora perlu digedhekake nganggo crita.
Kang sejati cukup dibuktekake dening akhlak, kesabaran, lan keteguhan.
Wengi saya jero.
Ombak alon-alon ngusap pesisir.
Lan loro jiwa mau padha ndeleng menyang arah kang padha:
dudu marang siji lan sijine,
nanging marang langit.
Ing kono padha ngerti manawa manunggal paling dhuwur dudu nalika loro mripat terus saling nyawang.
Nanging nalika loro ati padha nyawang marang Sumber Cahya kang padha.
Yen tujuan wis padha,
jarak ora mesthi dadi pepisahan.
Yen niat wis resik,
meneng ora mesthi dadi adhem.
Lan yen Alloh dadi tujuan,
pepanggihan ora bakal owah dadi sesembahan marang sesama.
SABDA LEMBAR KATELU
“Aja wedi marang meneng.
Ing meneng, ati sinau mbedakake tresna lan kepinginan.
Aja wedi marang jarak.
Ing jarak, jiwa sinau apa kang sejati isih tetep urip.
Lan aja wedi marang wektu,
amarga wektu bakal mbukak apa kang ora bisa dibukak dening tembung.”
Basqoro banjur sumunar maneh.
Ora luwih gedhe.
Ora luwih padhang.
Nanging luwih bening.
Amarga cahya kang wis liwat meneng
ora maneh mbutuhake jagad kanggo ngakoni padhange.
Cukup Alloh kang ngerti niate.
Lan cukup kabecikan kang dadi bukti lakune.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah pepanggihan,
setelah ate mulai ngerti makna manunggal,
araq sopoq pelajaran saq ndeq bau te buru-buruang:
belajar meneng.
Meneng lain berarti ndeq araq rasa.
Meneng lain berarti ndeq araq pertanyaan.
Meneng niki lamun ate ndeq maksa segala jawaban harus datang jelo niki.
Sebab araq perkara saq baru te ngerti setelah waktu liwat lamen.
Araq pepanggihan saq maknane baru tebuka setelah tahun-tahun liwat.
Araq rasa saq harus te jaga supaya ndeq berubah jari hawa nafsu.
Dait araq sinar saq perlu te redupang sejenak supaya manusie ndeq silau antuk sinarn mesaq.
Lek bengi niki, segare terlihat lebih peteng.
Bintang masih araq, nanging mendung nutup sebagian langit.
Dua sinar saq wah tepanggih niki duduk agak jaoq.
Lain lantaran pisah.
Nanging sebab masing-masing jiwe harus ngerti:
terlalu dekat tanpa batas bau jariang manusie lali leq dirin mesaq.
Mangkane jarak bisa jari guru.
Jarak ngajarin sabar.
Jarak ngajarin ndeq buru-buru meneq kesimpulan.
Jarak ngajarin lamun saq sejati ndeq gampang ilang cume lantaran ndeq selalu te gitaq.
Lek dalem meneng, muncul pengeling:
“Endeq takut lamun sinar ndeq selalu terlihat.
Matahari ndeq ilang waktu bengi.
Ia cume ndeq terlihat leq taoq side.”
Mangkono juak tresne.
Ndeq segala tresne harus selalu diwujudang antuk mendekat.
Kadang tresne te wujudang antuk menjaga.
Kadang antuk doa.
Kadang antuk ndeq mengganggu.
Kadang antuk meneq waktu leq jiwe saq lain supaya ia bau nemu jawaban mesaq.
Leq waktu niki manusie mulai ngerti lamun Basqoro lain cume sinar saq mempertemukan dua jiwe.
Basqoro juak sinar saq misahang kebenaran dait keinginan.
Sinar saq nunjukang:
mbe rasa saq tulus,
mbe rasa takut kehilangan,
mbe amanah,
dait mbe cume rasa ingin memiliki.
Sebab ndeq segala saq terlihat suci benar-benar bebas dari kepentingan.
Ndeq segala saq te sebut tresne bebas dari ego.
Dait ndeq segala saq te sebut manunggal sudah ngerti arti merdeka.
Mangkane sinar harus te uji antuk meneng.
Tresne harus te uji antuk waktu.
Dait niat harus te uji waktu ndeq araq saq memuji.
Lamun manusie masih bau berbuat becik waktu ndeq araq saq gitaq,
niki tanda niat mulai bening.
Lamun manusie masih bau doangang saq jaoq,
tanpa maksa ia malik,
niki tanda tresne mulai dewasa.
Lamun manusie masih bau hormatang jalan saq lain,
walaupun ndeq sesuai harapan,
niki tanda ate mulai ngerti amanah.
Lantas araq pengeling lek dalem jiwe:
“Lamun sinar niki sejati, endeq takut leq waktu.”
Sebab saq palsu sering perlu buru-buru.
Saq sejati ndeq takut te uji.
Saq sejati ndeq perlu te besahang antuk cerita.
Saq sejati cukup te buktiang antuk akhlak, sabar, dait keteguhan.
Bengi semakin dalem.
Ombak pelan-pelan nyentuh pesisir.
Dait dua jiwe niki sama-sama gitaq leq arah saq sopoq.
Lain saling gitaq.
Nanging gitaq leq langit.
Leq niki keduanya ngerti lamun manunggal saq paling tinggi lain waktu dua mate selalu saling gitaq.
Nanging waktu dua ate sami-sami ngadap leq Sumber Sinar saq Sopoq.
Lamun tujuan wah sopoq,
jarak ndeq mesti berarti pisah.
Lamun niat wah bersih,
meneng ndeq mesti berarti dingin.
Dait lamun Alloh jari tujuan,
pepanggihan ndeq akan berubah jari penyembahan leq sesama manusie.
SABDO LEMBAR KATELU
“Endeq takut leq meneng.
Lek dalem meneng, ate belajar bedakang tresne dait keinginan.
Endeq takut leq jarak.
Lek dalem jarak, jiwe belajar apakah saq sejati masih tetap urip.
Dait endeq takut leq waktu,
sebab waktu yaq buka saq ndeq bau tebuka cume antuk bebase.”
Basqoro lantas nyinar malik.
Ndeq lebih besar.
Ndeq lebih terang.
Nanging lebih bening.
Sebab sinar saq wah liwat dalem meneng
ndeq perlu jagat mengakui padhangn.
Cukup Alloh saq ngerti niatn.
Dait cukup kabecikan jari bukti jalann.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Cahya kang sejati ora wedi marang wengi,
amarga ngerti manawa esuk bakal teka.”
“Sinar saq sejati ndeq takut leq bengi,
sebab ia ngerti lamun fajarnya yaq rauh.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING PAPAT
“Nalika Manunggal Diuji Dening Bayang-Bayang”
“Lamun Manunggal Teuji Antuk Bayang-Bayang”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise cahya sinau meneng,
sawise ati sinau ora kesusu nduweni,
teka sawijining wektu nalika manunggal kudu ngliwati ujian liyane:
bayang-bayang saka njero awake dhewe.
Amarga ora kabeh peteng teka saka njaba.
Ana peteng kang lair saka rasa wedi.
Ana peteng kang lair saka curiga.
Ana peteng kang lair amarga biyen tau kelara-lara.
Ana uga peteng kang lair saka kepinginan supaya kabeh lumaku manut karepe dhewe.
Nalika iku, langit ing sadhuwuring segara katon mendhung.
Cahya Basqoro isih ana,
nanging ora sumunar kaya sadurunge.
Ombak saya gedhe.
Angin nggawa swara saka kadohan.
Loro jiwa kang wus sinau manunggal banjur padha ngadhepi sawijining pangilon kang ora digawe saka kaca.
Pangilon iku yaiku ati dhewe.
Ing kono katon kabeh kang biyen disimpen:
rasa wedi kelangan,
rasa kepengin dimangerteni,
rasa kepengin diakoni,
rasa lara lawas,
lan pangarep-arep kang kadhang diwenehi jeneng “tresna” senajan ing njero isih ana rasa nduweni.
Banjur ana pangeling:
“Sadurunge nyalahake pepeteng ing njaba,
delengen luwih dhisik bayang-bayang ing njero.”
Amarga wong kang ora gelem nyawang awake dhewe
bakal gampang nganggep kabeh masalah teka saka wong liya.
Nanging wong kang wani mlebu ing njero ati
bakal ngerti manawa saben manungsa nggawa tatu, rasa wedi, lan pangarep-arep dhewe-dhewe.
Mula manunggal ora cukup mung tresna.
Manunggal mbutuhake kejujuran.
Jujur nalika atine lagi sempit.
Jujur nalika rasa wedi wiwit muncul.
Jujur nalika cemburu teka.
Jujur nalika pangarep-arep ora cocog karo kasunyatan.
Nanging kejujuran kudu digandhengake karo adab.
Sebab kejujuran tanpa adab bisa dadi pedhang.
Lan meneng tanpa kejujuran bisa dadi tembok.
Mula ana dalan tengah:
ngandharake tanpa nyakiti,
ngrungokake tanpa ngadili,
lan menehi ruang tanpa ninggalake amanah.
Ing kono Basqoro wiwit sumunar maneh.
Padhange ora ngusir kabeh bayang-bayang sekaligus.
Nanging padhange nuduhake endi sing kudu dibenerake.
Sebab cahya sejati ora mesthi langsung ngilangake peteng.
Kadhang cahya mung menehi cukup padhang supaya manungsa bisa weruh dalan sabanjure.
Loro jiwa mau banjur ngerti:
yen salah siji lagi susah,
sing liyane ora kudu langsung dadi hakim.
Yen salah siji lagi meneng,
sing liyane ora kudu langsung nganggep wis ora tresna.
Yen salah siji butuh wektu,
sing liyane ora perlu meksa kabeh jawaban metu saknalika.
Amarga jiwa uga nduweni musim.
Ana musim mekar.
Ana musim udan.
Ana musim garing.
Lan ana musim nalika oyod tuwuh ing peteng, sanajan wit ing njaba katon ora owah.
Mangkono uga perjalanan batin.
Ora kabeh kemajuan katon.
Ora kabeh owah-owahan kudu diumumake.
Lan ora kabeh peperangan batin kudu dingerteni jagad.
Banjur ana pangeling liyane:
“Aja nggawe wong kang kok tresnani dadi panggonan kanggo mbuwang kabeh petenging atimu.”
Tresna ora ateges bebas nyakiti.
Cedhak ora ateges bebas nguwasani.
Manunggal ora ateges bebas nglanggar wates.
Sebab wong kang ditresnani uga titipan Alloh.
Mula kudu dijaga pakurmatané.
Dijaga atiné.
Dijaga martabaté.
Lan dijaga supaya pepanggihan ora dadi sebab loro jiwa saya adoh saka kabecikan.
Ing tengah angin kang isih kuwat,
loro jiwa iku ora mlayu saka siji lan sijine.
Nanging uga ora saling narik kanthi paksa.
Padha ngadeg.
Padha nyawang.
Padha sinau.
Lan padha ngerti yen badai ora mesthi pratandha pungkasan.
Kadhang badai mung mbukak apa kang biyen didhelikake.
Sawise iku, siji swara kaya tumiba ing njero ati:
“Yen manunggalmu mung kuwat nalika kabeh tentrem,
manunggalmu durung diuji.
Nanging yen nalika peteng teka kowe isih bisa njaga adab,
kejujuran, sabar, lan ora saling ngrusak,
mula cahya wis wiwit dadi watak.”
Iki rahasia Basqoro:
cahya paling dhuwur dudu kang paling mencorong ing mripat.
Nanging cahya kang bisa tetep urip
nalika ati ana ing tengah kebingungan.
Cahya kang nggawe wong luwih alus nalika nesu.
Luwih sabar nalika kecewa.
Luwih jujur nalika wedi.
Lan luwih eling marang Alloh nalika kabeh rasa kaya ora bisa dipahami.
SABDA LEMBAR KAPING PAPAT
“Bayang-bayang ora tansah mungsuh cahya.
Kadhang bayang-bayang mung nuduhake yen ana cahya kang durung tekan sawijining pojok ati.”
“Aja mlayu saka petenging dirimu.
Padhangana kanthi jujur, sabar, lan pangapura.”
Sebab wong kang wis bisa ngadhepi bayang-bayange dhewe
ora gampang nyalahake jagad.
Lan wong kang wis bisa ngrangkul kelemahane dhewe
bakal luwih lembut marang kelemahane wong liya.
Ing kono manunggal ora maneh mung pepanggihan.
Manunggal dadi tanggung jawab.
Lan Basqoro ora maneh mung sinar.
Basqoro dadi cara urip.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah sinar belajar meneng,
setelah ate belajar ndeq buru-buru memiliki,
rauh waktun manunggal harus liwat ujian saq lain:
bayang-bayang leq dalem diriq mesaq.
Sebab ndeq segala peteng teka leq luar.
Araq peteng saq lahir leq rasa takut.
Araq peteng saq lahir leq curiga.
Araq peteng saq muncul lantaran luka saq lamen.
Dait araq peteng saq lahir lantaran diriq ingin segala sesuatu berjalan sesuai keinginan mesaq.
Lek waktu niki, langit leq atas segare terlihat mendung.
Sinar Basqoro masih araq,
nanging ndeq seterang sebelumnya.
Ombak jari lebih besar.
Angin jauq suare jaoq.
Dua jiwe saq wah belajar manunggal lantas berhadapan dengan sopoq cermin saq ndeq terbuat dari kaca.
Cermin niki ialah ate mesaq.
Lek niki terlihat segala saq wah lamen te simpen:
rasa takut kehilangan,
rasa ingin dimengerti,
rasa ingin te akui,
luka lama,
dait harapan saq kadang te sebut “tresne” walaupun masih bercampur rasa memiliki.
Lantas araq pengeling:
“Sebelum nyalahang peteng leq luar,
gitaq juluk bayang-bayang leq dalem dirin side.”
Sebab manusie saq ndeq mau gitaq dirin mesaq
gampang nganggep segala masalah datang leq orang lain.
Nanging manusie saq berani gitaq dalem aten
yak ngerti lamun setiap manusie jauq luka, takut, dait harapan mesaq-mesaq.
Mangkane manunggal ndeq cukup cume tresne.
Manunggal perlu kejujuran.
Jujur lamun ate lagi sempit.
Jujur lamun rasa takut mulai muncul.
Jujur lamun rasa cemburu teka.
Jujur lamun harapan ndeq sesuai kenyataan.
Nanging kejujuran harus tetap jauq adab.
Sebab jujur tanpa adab bau jari pedang.
Dait meneng tanpa kejujuran bau jari tembok.
Mangkane araq jalan tengah:
bebase tanpa nyakiti,
dengerang tanpa menghakimi,
dait meneq ruang tanpa ninggalang amanah.
Lek niki Basqoro mulai nyinar malik.
Sinarn ndeq langsung ilangang segala bayang-bayang.
Nanging sinarn nunjukang mbe saq perlu te benahang.
Sebab sinar sejati ndeq mesti langsung ilangang semua peteng.
Kadang sinar cume meneq cukup padhang supaya manusie bau gitaq jalan berikutn.
Dua jiwe niki lantas ngerti:
lamun sopoq lagi susah,
saq lain ndeq harus langsung jari hakim.
Lamun sopoq lagi meneng,
saq lain ndeq perlu langsung nganggep tresnen wah ilang.
Lamun sopoq perlu waktu,
saq lain ndeq perlu maksa segala jawaban harus metu saat niki.
Sebab jiwe juak araq musimn.
Araq musim mekar.
Araq musim ujan.
Araq musim kering.
Dait araq musim lamun akar tumbuh leq dalem peteng, walaupun pohonn leq luar terlihat tetap.
Mangkono juak pelampahan jiwe.
Ndeq segala kemajuan terlihat.
Ndeq segala perubahan harus te ceritayang.
Dait ndeq segala peperangan leq dalem ate harus te tauang seluruh jagat.
Lantas araq pengeling:
“Endeq jariang saq side tresnayang tempat mbuang segala peteng leq dalem ate side.”
Tresne ndeq berarti bebas nyakiti.
Dekat ndeq berarti bebas menguasai.
Manunggal ndeq berarti bebas melewati batas.
Sebab saq side tresnayang juak titipan Alloh.
Mangkane harus te jaga kehormatann.
Te jaga aten.
Te jaga martabatn.
Dait te jaga supaya pepanggihan ndeq jari sebab dua jiwe semakin jaoq leq kabecikan.
Lek tengah angin saq masih keras,
dua jiwe niki ndeq mlayu.
Nanging juak ndeq saling tarik antuk paksa.
Keduane berdiri.
Keduane gitaq.
Keduane belajar.
Dait keduane ngerti lamun badai ndeq mesti berarti akhir.
Kadang badai cume buka apa saq sebelumnya te simpen.
Lantas araq suare leq dalem jiwe:
“Lamun manunggal side cume kuat waktu keadaan tenang,
berarti manunggal niki ndeqman te uji.
Nanging lamun waktu peteng teka side masih bau jaga adab,
kejujuran, sabar, dait ndeq saling merusak,
berarti sinar mulai jari sifat leq dalem diriq.”
Niki rahasia Basqoro:
sinar paling luhur lain saq paling terang leq mate.
Nanging sinar saq tetap urip
waktu ate araq leq tengah kebingungan.
Sinar saq jariang manusie lebih lembut waktu marah.
Lebih sabar waktu kecewa.
Lebih jujur waktu takut.
Dait lebih inget leq Alloh waktu segala rasa sulit te pahami.
SABDO LEMBAR KAPING PAPAT
“Bayang-bayang ndeq selalu jari musuh sinar.
Kadang bayang-bayang cume nunjukang araq bagian ate saq ndeqman kena padhang.”
“Endeq mlayu leq peteng leq dalem dirin side.
Padhangang antuk jujur, sabar, dait pangampure.”
Sebab manusie saq wah berani ngadap bayang-bayangn mesaq
ndeq gampang nyalahang jagat.
Dait manusie saq wah ngerti kelemahann mesaq
yak lebih lembut gitaq kelemahan saq lain.
Lek niki manunggal ndeq cume pepanggihan.
Manunggal jari tanggung jawab.
Dait Basqoro ndeq cume sinar.
Basqoro jari cara urip.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Nalika cahya wis dadi watak, peteng ora maneh dadi sebab kanggo nyakiti.”
“Lamun sinar wah jari sifat leq dalem jiwe, peteng ndeq jari alasan kanggo nyakiti saq lain.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING LIMA
“Nalika Loro Cahya Sinau Bali Marang Sumber”
“Lamun Dua Sinar Belajar Malik leq Sumber”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise bayang-bayang kawaca,
sawise rasa wedi wiwit dikenal,
sawise saben ati gelem nyawang kekurangane dhewe,
ana lawang liyane kang mbukak:
lawang bali marang Sumber.
Amarga pepanggihan kang suci ora cukup mung ndadekake loro ati rumangsa cedhak.
Pepanggihan kang suci kudu ndadekake loro jiwa luwih ngerti saka ngendi padhang iku asalé.
Yen cahya mung mandheg ing rasa,
rasa bisa malih dadi ketergantungan.
Yen cahya mung mandheg ing pepanggihan,
pepanggihan bisa malih dadi rasa nduweni.
Nanging yen cahya dibalekake marang Sumberé,
ati bakal ngerti manawa kabeh kang apik mung titipan.
Ing sawijining esuk, nalika srengenge durung katon kanthi sampurna,
segara isih nyimpen werna peteng saka wengi.
Kabut tipis ngambang ing antarane gunung lan pesisir.
Loro jiwa iku padha ngadeg tanpa saling nyekel tangan.
Ora amarga adoh.
Nanging amarga wektu iki saben jiwa kudu ngangkat tangané dhewe marang Gusti.
Banjur ana pangeling kang tumiba:
“Aja ndadekake sesama dadi kiblat atimu.
Kiblat rasa kudu tetep marang Kang Nitahake rasa.”
Amarga wong bisa rawuh.
Wong bisa lunga.
Wong bisa owah.
Lan manungsa ora tau nduweni jaminan manawa kabeh kang ditresnani bakal tetep ana ing bentuk kang padha.
Mula ati kudu nduweni papan kang luwih dhuwur tinimbang kabeh pepanggihan.
Papan iku yaiku pasrah marang Alloh.
Nalika pasrah wis ana,
tresna ora maneh kebak tuntutan.
Nalika pasrah wis ana,
jarak ora gampang dadi curiga.
Nalika pasrah wis ana,
pepanggihan ora dadi sebab kanggo lali marang tugas urip.
Loro cahya banjur ngerti:
padha tresna ora ateges padha nduweni.
Padha manunggal ora ateges padha gumantung.
Padha nyawang sumber cahya ora ateges padha ilang jati diri.
Malah saka kono saben jiwa dadi luwih cetha.
Sing siji ngerti tugasé.
Sing liyane ngerti tanggung jawabe.
Lan loro-lorone ngerti manawa ora ana siji wae kang bisa ngganti panggonane Alloh ing sajroning ati.
Iki salah siji rahasia paling jero saka Basqoro.
Basqoro dudu cahya kang nggawe manungsa kagum marang pepanggihan.
Basqoro iku cahya kang ngelingake:
yen ana katresnan, balekna marang Alloh.
yen ana rasa syukur, balekna marang Alloh.
yen ana rasa kangen, resikna supaya ora dadi belenggu.
yen ana pangarep-arep, pasrahna asilé marang Alloh.
Sebab ora kabeh kang dikepengini kudu diwenehake.
Ora kabeh kang ditresnani kudu dadi duweke.
Lan ora kabeh kang katon minangka pungkasan iku pancen pungkasan.
Kadhang Alloh mung mindhah arah supaya manungsa ngerti dalan liyane.
Kadhang Alloh mung menehi jarak supaya ati bisa mriksa niate.
Kadhang Alloh mung menengake swara supaya manungsa bisa ngrungokake batine dhewe.
Nalika srengenge wiwit munggah,
cahya emas nyentuh permukaan segara.
Loro jiwa iku ora saling nyawang.
Padha nyawang padhang ing cakrawala.
Lan kanggo pisanan,
pepanggihan mau ora dirasa minangka tujuan.
Pepanggihan mung dirasa minangka jalan.
Jalan kanggo sinau sabar.
Jalan kanggo sinau adab.
Jalan kanggo sinau bebas saka rasa nduweni.
Jalan kanggo sinau apa tegese tresna tanpa ngganti Gusti.
Banjur ana sabda:
“Yen pepanggihanmu nggawe kowe luwih eling marang Alloh, jaga.
Yen tresnamu nggawe kowe luwih alus marang sesama, rawat.
Yen manunggalmu nggawe kowe luwih jujur marang dirimu dhewe, terusna.
Nanging yen kabeh iku ndadekake kowe lali marang Sumber, balekna niatmu.”
Amarga sumber cahya ora tau njaluk manungsa nyembah cahya liyane.
Srengenge ora njaluk rembulan sujud marang dheweke.
Rembulan ora njaluk lintang-lintang dadi kagungane.
Kabeh mung nindakake perané.
Mangkono uga jiwa.
Saben jiwa nduweni dalan.
Saben jiwa nduweni wektu.
Saben jiwa nduweni amanah.
Lan manunggal sejati yaiku nalika loro jiwa bisa padha lumaku tanpa saling nyabut amanah siji lan sijine.
Ing kono katresnan dadi bening.
Ora kebak rasa wedi.
Ora kebak rasa curiga.
Ora kebak tuntutan.
Nanging kebak pangarep-arep supaya saben jiwa tetep tumindak becik.
Banjur ana pitakon saka njero ati:
“Yen sesuk kita ora lagi cedhak, apa padhang iki isih urip?”
Jawabane ora teka saka tutuk.
Jawabane teka saka rasa kang luwih jero:
“Yen padhang iku gumantung marang jarak, iku durung Basqoro.”
Basqoro tetep urip nalika pepanggihan ora katon.
Basqoro tetep urip nalika jeneng ora disebut.
Basqoro tetep urip nalika pujian ora ana.
Basqoro tetep urip nalika siji lan sijine mung bisa ndedonga saka adoh.
Amarga padhang sejati ora gumantung marang pangakuan.
Padhang sejati gumantung marang niat kang tetep bali marang Alloh.
SABDA LEMBAR KAPING LIMA
“Aja nyekel cahya nganti tanganmu kesel.
Bukak tanganmu, supaya kowe ngerti:
yen pancen amanahmu, dheweke ora perlu dikunjara.
Yen dudu amanahmu, kowe ora perlu ngrusak ati kanggo nahan.”
“Manunggal paling luhur yaiku nalika loro jiwa padha ngerti:
saben katresnan mung dalan,
lan Alloh tetep dadi tujuan.”
Nalika srengenge wus munggah,
loro cahya mau katon luwih cilik tinimbang cakrawala.
Nanging ora rumangsa ilang.
Amarga saiki padha ngerti:
dadi cilik ing ngarsane Sumber iku dudu kalah.
Iku kamardikan.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah bayang-bayang wah te gitaq,
setelah rasa takut mulai te kenal,
setelah masing-masing ate berani gitaq kekurangann mesaq,
araq lawang saq lain tebuka:
lawang malik leq Sumber.
Sebab pepanggihan saq suci ndeq cukup cume jariang dua ate merasa dekat.
Pepanggihan saq suci harus jariang dua jiwe lebih ngerti leq mbe asal sinar niki.
Lamun sinar cume berhenti leq rasa,
rasa bau berubah jari ketergantungan.
Lamun sinar cume berhenti leq pepanggihan,
pepanggihan bau berubah jari rasa memiliki.
Nanging lamun sinar te malikang leq Sumbern,
ate yaq ngerti lamun segala saq becik cume titipan.
Lek sopoq lemaq, waktu matahari ndeqman metu sempurna,
segare masih jauq warna peteng sisa bengi.
Kabut tipis araq leq antara gunung dait pesisir.
Dua jiwe niki berdiri tanpa saling pegang ime.
Lain lantaran jaoq.
Nanging sebab wektu niki masing-masing jiwe harus ngangkat imen mesaq ngadap leq Alloh.
Lantas araq pengeling:
“Endeq jariang sesama manusie kiblat aten side.
Kiblat rasa tetap harus leq Saq Menciptakang rasa.”
Sebab manusie bau rauh.
Manusie bau lalo.
Manusie bau berubah.
Dait ndeq araq manusie saq bau menjamin segala saq te tresnayang bakal tetap dalam bentuk saq sopoq.
Mangkane ate harus araq taoq saq lebih luhur timbang segala pepanggihan.
Taoq niki ialah pasrah leq Alloh.
Lamun pasrah wah tumbuh,
tresne ndeq penuh tuntutan.
Lamun pasrah wah tumbuh,
jarak ndeq gampang jari curiga.
Lamun pasrah wah tumbuh,
pepanggihan ndeq jari sebab manusie lali leq tugas uripn.
Dua sinar niki lantas ngerti:
saling tresne ndeq berarti saling memiliki.
manunggal ndeq berarti saling tergantung.
sami-sami ngadap leq Sumber Sinar ndeq berarti ilangne jati diri.
Malah leq niki masing-masing jiwe jari lebih jelas.
Sopoq ngerti tugasn.
Sopoq lain ngerti tanggung jawabn.
Dait dua-duane ngerti lamun ndeq araq saq bau mengganti taoq Alloh leq dalem ate.
Niki sopoq rahasia dalem Basqoro.
Basqoro lain sinar saq cume jariang manusie kagum leq pepanggihan.
Basqoro niki sinar saq ngelingang:
lamun araq tresne, malikang leq Alloh.
lamun araq syukur, malikang leq Alloh.
lamun araq kangen, bersihang supaya ndeq jari belenggu.
lamun araq harapan, serahang hasiln leq Alloh.
Sebab ndeq segala saq te inginang harus te dapatang.
Ndeq segala saq te tresnayang harus jari milik.
Dait ndeq segala saq terlihat jari akhir benar-benar akhir.
Kadang Alloh cume mindahang arah supaya manusie ngerti jalan saq lain.
Kadang Alloh meneq jarak supaya ate bau periksa niatn.
Kadang Alloh meneq suasana meneng supaya manusie bau dengar suare batinn mesaq.
Waktu matahari mulai naik,
sinar emas nyentuh permukaan segare.
Dua jiwe niki ndeq saling gitaq.
Keduane gitaq padhang leq cakrawala.
Dait kanggo pertama kaline,
pepanggihan ndeq te rasa jari tujuan.
Pepanggihan cume te rasa jari jalan.
Jalan belajar sabar.
Jalan belajar adab.
Jalan belajar bebas leq rasa memiliki.
Jalan belajar tresne tanpa mengganti Alloh sebagai tujuan.
Lantas araq sabdo:
“Lamun pepanggihan side jariang side lebih inget leq Alloh, jaga.
Lamun tresne side jariang side lebih lembut leq sesama, rawat.
Lamun manunggal side jariang side lebih jujur leq diriq mesaq, terusang.
Nanging lamun semua niki jariang side lali leq Sumber, malikang niat side.”
Sebab Sumber Sinar ndeq pernah minta manusie sembah sinar saq lain.
Matahari ndeq minta rembulan sujud leq ia.
Rembulan ndeq minta bintang jari milikn.
Semuane cume jalanang perann.
Mangkono juak jiwe.
Masing-masing jiwe araq jalann.
Masing-masing jiwe araq waktun.
Masing-masing jiwe araq amanahn.
Dait manunggal sejati niki lamun dua jiwe bau jalan bareng tanpa saling ngambil amanah saq lain.
Lek niki tresne jari bening.
Ndeq penuh takut.
Ndeq penuh curiga.
Ndeq penuh tuntutan.
Nanging penuh harapan supaya masing-masing jiwe tetap jalan leq kabecikan.
Lantas muncul pertanyaan leq dalem ate:
“Lamun lemaq ite ndeq lagi dekat, apakah sinar niki masih urip?”
Jawabann ndeq teka leq biwir.
Jawabann teka leq dalem rasa:
“Lamun sinar tergantung leq jarak, niki ndeqman Basqoro.”
Basqoro tetap urip waktu pepanggihan ndeq terlihat.
Basqoro tetap urip waktu aran ndeq te sebut.
Basqoro tetap urip waktu ndeq araq pujian.
Basqoro tetap urip waktu sopoq dait sopoq cume bau saling doangang leq jaoq.
Sebab sinar sejati ndeq tergantung leq pengakuan.
Sinar sejati tergantung leq niat saq selalu malik leq Alloh.
SABDO LEMBAR KAPING LIMA
“Endeq pegang sinar sampai ime side lelah.
Buka ime side, supaya side ngerti:
lamun benar jari amanah side, ia ndeq perlu te kurung.
Lamun lain amanah side, side ndeq perlu rusakang ate kanggo nahan.”
“Manunggal saq paling luhur lamun dua jiwe sami ngerti:
setiap tresne cume jalan,
dait Alloh tetap jari tujuan.”
Waktu matahari wah tinggi,
dua sinar niki terlihat kecil dibanding cakrawala.
Nanging keduane ndeq merasa ilang.
Sebab saiki keduane ngerti:
jari kecil leq hadapan Sumber lain berarti kalah.
Niki kemerdekaan jiwe.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Kabeh cahya bisa pepanggihan,
nanging kabeh cahya kudu ngerti dalan bali marang Sumber.”
“Segala sinar bau tepanggih,
nanging segala sinar harus ngerti jalan malik leq Sumber.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING ENEM
“Nalika Cahya Ora Mung Disawang, Nanging Dadi Laku”
“Lamun Sinar Ndeq Cume Te Gitaq, Nanging Jari Laku”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise loro cahya ngerti dalan bali marang Sumber,
ana pitakon anyar kang luwih abot tinimbang pepanggihan:
“Apa gunane padhang yen urip isih gawe peteng marang wong liya?”
Ing kono Basqoro ora maneh mung katon ing langit.
Basqoro wiwit diturunake menyang laku.
Amarga cahya kang mung dipuji bakal mandheg dadi kaendahan.
Nanging cahya kang ditindakake bakal dadi tuntunan.
Mula wong kang ngaku wis weruh padhang kudu luwih ngati-ati marang tembunge.
Wong kang ngaku wis ngerti katresnan kudu luwih alus tumindake.
Wong kang ngaku wis ngerti manunggal kudu luwih bisa njaga pakurmatan marang sesama.
Sebab ora ana guna nyebut cahya saben dina yen tangan isih gampang nyakiti.
Ora ana guna nyebut manunggal yen ati isih seneng ngremehake.
Ora ana guna nyebut kasucian yen tumindak isih kebak pamrih lan rasa paling luhur.
Banjur swara pangeling tumiba:
“Padhang sejati ora gumantung marang sepira akeh wong kang nyawangmu, nanging sepira akeh peteng kang ora kok tambahake marang jagad.”
Esuk iku loro jiwa mau banjur mudhun saka papan kang dhuwur.
Ora ana maneh mung segara, gunung, lan langit.
Ing ngarepe ana dalan urip.
Ana wong kesel.
Ana wong mlarat.
Ana wong kang ora duwe papan kanggo nyritakake susahe.
Ana bocah kang butuh pangayoman.
Ana wong tuwa kang mung kepengin dirungokake.
Ana wong kang duka lan butuh pangapura.
Ing kono loro cahya iku ngerti:
manunggal ora mung kanggo loro jiwa.
Yen manunggal sejati,
kabecikane kudu mili metu.
Tresna kang mung muter ing antarane loro ati bisa dadi lingkaran tertutup.
Nanging tresna kang bali marang Sumber bakal metu dadi rahmat.
Rahmat marang kulawarga.
Rahmat marang tangga.
Rahmat marang wong kang ora dikenal.
Rahmat marang wong kang beda.
Malah rahmat marang wong kang tau gawe lara, kanthi tetep njaga wates lan keadilan.
Basqoro banjur menehi piwulang:
“Aja mung takon sapa kang tresna marang kowe.
Takona uga: sapa kang uripe dadi luwih entheng amarga ana kowe?”
Pitakon iku luwih abot.
Amarga ora cukup dijawab nganggo tembung.
Jawabane kudu katon saka laku.
Saka carane ngomong.
Saka carane mbayar utang.
Saka carane njaga amanah.
Saka carane ora njupuk hak wong liya.
Saka carane njaluk ngapura nalika salah.
Saka carane ora nggunakake kasucian kanggo ngangkat awake dhewe.
Ing kono cahya mlebu luwih jero.
Amarga ternyata maqom paling angel dudu katon luhur ing ngarepe wong akeh.
Nanging tetep jujur nalika ora ana sing nyawang.
Tetep lembut nalika nduweni kekuwatan.
Tetep adil nalika bisa menang dhewe.
Tetep eling marang Alloh nalika rezeki lagi akeh.
Lan tetep sabar nalika apa kang ditunggu durung teka.
Loro jiwa mau banjur ngerti:
yen cahya mung ana ing ucapan,
iku durung cukup.
Yen cahya mung ana ing sandhangan lan simbol,
iku durung cukup.
Yen cahya mung ana ing crita pengalaman batin,
iku durung cukup.
Cahya kudu katon ing:
akhlak, tanggung jawab, amanah, pangapura, lan kabecikan nyata.
Banjur ana sabda kang kaya metu saka jeroning kesunyian:
“Nalika kowe wis ora perlu nyritakake marang kabeh wong yen kowe nggawa cahya, lan wong liya wiwit ngrasakake tentrem saka tumindakmu, ing kono cahya wiwit dadi watak.”
Iki rahasia liyane saka Basqoro.
Cahya sing sejati ora rame.
Dheweke ora terus-terusan ngumumake awake.
Kaya srengenge kang ora kandha saben esuk:
“Delengen, aku madhangi kowe.”
Dheweke mung madhangi.
Kaya banyu kang ora kandha:
“Delengen, aku ngilangake ngelakmu.”
Dheweke mung mili.
Kaya wit kang ora kandha:
“Delengen, aku menehi teduh.”
Dheweke mung ngadeg lan menehi papan kanggo wong ngaso.
Mangkono uga jiwa kang wis sinau manunggal.
Ora butuh terus-terusan diakoni.
Ora butuh tansah dipuji.
Ora butuh kabeh wong percaya marang pengalaman batine.
Cukup woh saka lakune sing dadi saksi.
Ing sawijining sore, loro jiwa mau padha mlaku ngliwati desa.
Ora nganggo makutha.
Ora digawa arak-arakan.
Ora ana genderang.
Nanging saben papan kang dilewati, padha sinau ninggalake siji perkara:
kabecikan.
Ing omah wong kang lara, ninggalake panglipur.
Ing ngarepe wong kang nesu, ninggalake kelembutan.
Ing ngarepe wong kang salah, ninggalake kesempatan kanggo mbenerake.
Ing ngarepe wong kang miskin, ninggalake bantuan sak kemampuan.
Ing ngarepe bocah-bocah, ninggalake rasa aman.
Ing ngarepe wong tuwa, ninggalake pakurmatan.
Lan nalika ora bisa menehi apa-apa, padha ninggalake doa kang apik.
Banjur loro cahya kasebut ngerti manawa Basqoro ora mung srengenge kang sumunar ing cakrawala.
Basqoro uga ana ing tangan kang tulus nulungi.
Ana ing tutuk kang milih ora ngina.
Ana ing sikil kang lumaku menyang kabecikan.
Ana ing ati kang ora seneng ndeleng wong liya tiba.
Ana ing jiwa kang luwih seneng ndandani tinimbang ngukum.
SABDA LEMBAR KAPING ENEM
“Aja mung dadi wong kang seneng ngomong babagan cahya.
Dadiya sebab wong liya ngrasakake padhang.”
“Aja mung nyebut manunggal ing tembung.
Manunggala ing kabecikan.”
“Sebab puncaking cahya dudu nalika wong liya sujud marangmu, nanging nalika anane awakmu nggawe wong liya luwih gampang eling marang Alloh.”
Nalika wengi teka maneh,
loro jiwa mau bali menyang pesisir.
Segara isih padha.
Lintang isih padha.
Nanging ana kang owah.
Saiki padha ora maneh takon:
“Sepira padhange cahya kita?”
Nanging padha takon:
“Apa dina iki ana siji jiwa kang dadi luwih tentrem amarga laku kita?”
Lan ing kono Basqoro sumunar tanpa swara.
Amarga cahya wis mudhun saka langit rasa
menyang bumi tumindak.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah dua sinar ngerti jalan malik leq Sumber,
muncul pertanyaan baru saq lebih berat dibanding pepanggihan:
“Apa gunane padhang lamun urip masih jariang peteng kanggo saq lain?”
Leq niki Basqoro ndeq cume terlihat leq langit.
Basqoro mulai turun jari laku.
Sebab sinar saq cume te kagumi yaq berhenti jari keindahan.
Nanging sinar saq te jalanang yaq jari tuntunan.
Mangkane manusie saq mengaku wah gitaq padhang harus lebih hati-hati leq bebase.
Manusie saq mengaku ngerti tresne harus lebih lembut lakune.
Manusie saq mengaku ngerti manunggal harus lebih sanggup jaga kehormatan sesama.
Sebab ndeq araq guna nyebut sinar setiap jelo lamun ime masih gampang nyakiti.
Ndeq araq guna nyebut manunggal lamun ate masih seneng meremehang.
Ndeq araq guna nyebut kesucian lamun laku masih penuh pamrih dait rasa paling luhur.
Lantas turun pengeling:
“Sinar sejati ndeq te ukur antuk seberapa banyak manusie saq gitaq side, nanging antuk seberapa banyak peteng saq ndeq side tambah leq jagat.”
Lek lemaq niki dua jiwe niki turun leq dalan urip.
Ndeq cume segare, gunung, dait langit.
Lek depan araq manusie saq lelah.
Araq manusie saq kekurangan.
Araq manusie saq ndeq araq taoq cerita.
Araq anak saq perlu te jaga.
Araq toaq saq cume perlu te dengerang.
Araq manusie saq marah dait perlu jalan kanggo berdamai.
Leq niki dua sinar ngerti:
manunggal lain cume kanggo dua jiwe.
Lamun manunggal niki sejati,
kabecikann harus mengalir keluar.
Tresne saq cume muter leq dua ate bau jari lingkaran saq tertutup.
Nanging tresne saq malik leq Sumber yaq jari rahmat.
Rahmat kanggo keluarga.
Rahmat kanggo tetangga.
Rahmat kanggo saq ndeq te kenal.
Rahmat kanggo saq berbeda.
Bahkan rahmat kanggo saq pernah nyakiti, sambil tetap jaga batas dait keadilan.
Basqoro lantas ngajarin:
“Endeq cume ngeraos sai saq tresne side.
Ngeraos juak: sai saq uripn jari lebih ringan lantaran araq side?”
Pertanyaan niki lebih berat.
Sebab ndeq cukup te jawab antuk bebase.
Jawabann harus terlihat antuk laku.
Antuk cara bebase.
Antuk cara bayar utang.
Antuk cara jaga amanah.
Antuk cara ndeq ngambil haq manusie saq lain.
Antuk cara minta ampun lamun salah.
Antuk cara ndeq gunakang kesucian kanggo meninggiang diriq mesaq.
Leq niki sinar masuk lebih dalem.
Sebab ternyata maqom saq berat lain terlihat luhur leq depan manusie.
Nanging tetap jujur waktu ndeq araq saq gitaq.
Tetap lembut waktu araq kuasa.
Tetap adil waktu diriq bau menang mesaq.
Tetap inget leq Alloh waktu rezeki banyak.
Dait tetap sabar waktu saq te anti ndeqman rauh.
Dua jiwe niki lantas ngerti:
lamun sinar cume araq leq bebase,
niki ndeqman cukup.
Lamun sinar cume araq leq pakaian dait simbol,
niki ndeqman cukup.
Lamun sinar cume araq leq cerita pengalaman batin,
niki ndeqman cukup.
Sinar harus terlihat leq:
akhlak, tanggung jawab, amanah, pangampure, dait kabecikan nyata.
Lantas araq sabdo leq dalem meneng:
“Lamun side wah ndeq perlu cerita leq seluruh manusie bahwa side jauq sinar, nanging saq lain mulai rasa tenang antuk laku side, leq niki sinar mulai jari sifat.”
Niki rahasia Basqoro saq lain.
Sinar sejati ndeq ribut.
Ia ndeq selalu ngumumang dirin mesaq.
Matahari ndeq bebase setiap lemaq:
“Gitaq tiang, tiang padhangang side.”
Ia cume nyinar.
Aik ndeq bebase:
“Gitaq tiang, tiang ilangang haus side.”
Ia cume ngalir.
Pohon ndeq bebase:
“Gitaq tiang, tiang meneq teduh.”
Ia cume berdiri dait meneq taoq istirahat.
Mangkono juak jiwe saq wah belajar manunggal.
Ndeq perlu selalu te akui.
Ndeq perlu selalu te puji.
Ndeq perlu segala manusie percaya leq pengalaman batinn.
Cukup buah lakune saq jari saksi.
Lek sopoq sore, dua jiwe niki lewat leq sopoq dusun.
Ndeq jauq makota.
Ndeq araq arak-arakan.
Ndeq araq genderang.
Nanging setiap taoq saq te liwatang, keduane belajar ninggalang sopoq perkara:
kabecikan.
Lek bale manusie saq sakit, ninggalang penghiburan.
Lek depan manusie saq marah, ninggalang kelembutan.
Lek manusie saq salah, meneq kesempatan membenahang diriq.
Lek manusie saq kekurangan, meneq bantuan sesuai kemampuan.
Lek anak-anak, meneq rasa aman.
Lek saq toaq, meneq penghormatan.
Dait lamun ndeq mampu meneq ape-ape, keduane ninggalang doa saq becik.
Lantas dua sinar niki ngerti lamun Basqoro lain cume surya leq cakrawala.
Basqoro araq juak leq ime saq tulus bantu.
Araq leq biwir saq milih ndeq menghina.
Araq leq nae saq lalo leq jalan kabecikan.
Araq leq ate saq ndeq seneng gitaq saq lain jatuh.
Araq leq jiwe saq lebih seneng membenahang timbang menghukum.
SABDO LEMBAR KAPING ENEM
“Endeq cume jari manusie saq seneng bebase tentang sinar.
Jariang diriq side sebab saq lain bau rasa padhang.”
“Endeq cume nyebut manunggal leq bebase.
Manunggalang diriq leq kabecikan.”
“Sebab pucuk sinar lain waktu manusie lain tunduk leq side, nanging lamun araq side jariang saq lain lebih gampang inget leq Alloh.”
Lamun bengi rauh malik,
dua jiwe niki malik leq pesisir.
Segare masih sopoq.
Bintang masih sopoq.
Nanging araq saq berubah.
Saiki keduane ndeq lagi ngeraos:
“Seberapa terang sinar ite?”
Nanging keduane ngeraos:
“Apakah jelo niki araq sopoq jiwe saq jari lebih tenang antuk laku ite?”
Dait leq niki Basqoro nyinar tanpa suare.
Sebab sinar wah turun leq langit rasa
jari laku leq bumi.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Padhang kang sejati ora mung katon.
Padhang kang sejati bisa dirasakake saka kabecikan.”
“Sinar saq sejati ndeq cume te gitaq.
Sinar saq sejati te rasa antuk kabecikan.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING PITU
“Nalika Manunggal Dadi Amanah”
“Lamun Manunggal Jari Amanah”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise cahya dadi laku,
sawise kabecikan wiwit mili marang sesama,
teka sawijining pangerten kang luwih jero:
manunggal ora mung pepanggihan, nanging amanah.
Amanah iku ora mung apa kang dicekel tangan.
Amanah uga apa kang dititipake ing ati.
Jeneng bisa dadi amanah.
Katresnan bisa dadi amanah.
Kapercayan bisa dadi amanah.
Rahasia bisa dadi amanah.
Malah pepanggihan kang mung sedhela uga bisa dadi amanah yen saka kono ana siji ati kang kudu dijaga supaya ora rusak.
Mula loro cahya iku banjur sinau:
yen wis diparingi kapercayan, aja dikhianati.
Yen wis diparingi rasa tresna, aja dimanfaatake.
Yen wis diparingi rahasia, aja diumbar kanggo ngunggulake awake dhewe.
Yen wis diparingi panggonan ing ati wong liya, aja nggawe panggonan iku dadi sumber tatu.
Banjur ana pangeling:
“Sing luwih abot tinimbang nemokake cahya yaiku njaga supaya cahya iku ora dadi sebab peteng tumrap wong liya.”
Sebab ana wong kang katon padhang nanging gawe wong liya wedi.
Ana wong kang akeh tembung bab kasucian nanging tumindake gawe ati liyane cilaka.
Ana wong kang nyebut awake penjaga amanah nanging ora bisa njaga lisan.
Mula Basqoro mulang:
cahya tanpa amanah bakal dadi silau.
Tresna tanpa tanggung jawab bakal dadi beban.
Manunggal tanpa adab bakal dadi ikatan kang nyesekake.
Loro jiwa mau banjur ngadhepi sawijining lawang emas.
Ing lawang iku ora ana tulisan pangkat.
Ora ana gelar.
Ora ana makutha.
Mung ana ukara:
“Apa kowe bisa dipercaya nalika ora ana wong kang nyawang?”
Ing kono ujian amanah diwiwiti.
Nalika ana kesempatan kanggo ngapusi, apa isih milih jujur?
Nalika ana kesempatan kanggo mbukak rahasia, apa isih milih meneng?
Nalika duwe kuwasa marang wong kang luwih ringkih, apa isih milih welas asih?
Nalika kecewa, apa isih bisa njaga tembung supaya ora dadi racun?
Nalika tresna ora lumaku kaya kang dikarepake, apa isih bisa njaga pakurmatan?
Iki kabeh luwih gedhe tinimbang sewu simbol cahya.
Amarga Basqoro ora mung katon nalika wong ndedonga.
Basqoro uga katon nalika wong mbayar utang.
Nalika wong nepati janji.
Nalika wong ora njupuk barang kang dudu haké.
Nalika wong wani ngakoni salah.
Nalika wong ora ngapusi wong kang percaya marang dheweke.
Nalika wong milih ora mbales piala kanthi piala liyane.
Banjur loro jiwa mau ngerti:
amanah iku jembatan antarane cahya lan urip nyata.
Tanpa amanah, padhang mung dadi cerita.
Tanpa amanah, tresna mung dadi rasa.
Tanpa amanah, manunggal mung dadi jeneng.
Mula salah siji saka loro cahya kandha:
“Yen aku tresna marang kowe, aku kudu bisa njaga kamardikanmu.”
Lan siji liyane mangsuli:
“Yen aku percaya marang kowe, aku kudu bisa njaga pakurmatanmu.”
Banjur loro-lorone padha meneng.
Amarga tembung kasebut ora butuh akeh penjelasan.
Amanah kudu dibuktekake.
Dudu diumumake.
Wengi iku, angin saka segara nggawa hawa adhem.
Ing cakrawala, Basqoro sumunar kaya garis emas.
Lan ana sabda tumiba ing njero ati:
“Sing dijaga dudu mung pepanggihanmu.
Sing dijaga yaiku apa kang tuwuh saka pepanggihan iku.”
Yen tuwuh katentreman, jaga.
Yen tuwuh kapercayan, jaga.
Yen tuwuh kabecikan, tambahna.
Yen tuwuh kesombongan, resikna.
Yen tuwuh rasa wedi, tenangna.
Yen tuwuh rasa nduweni kang kelewat, balekna marang wates.
Sebab saben rasa uga butuh pagar.
Pagar dudu kanggo mateni tresna.
Pagar kanggo njaga supaya tresna ora ngrusak.
Kaya banyu.
Banyu iku urip.
Nanging yen ora ana tepining kali, banyu bisa dadi banjir.
Mangkono uga rasa.
Yen ora ana adab, wates, lan tanggung jawab, rasa bisa nglewati papan kang kudune dijaga.
Banjur Basqoro mulang maneh:
“Sing kuwat dudu sing bisa nguwasani wong liya.
Sing kuwat yaiku sing bisa nguwasani awake dhewe nalika duwe kesempatan kanggo nyakiti.”
Ing kono loro jiwa kasebut wiwit ngerti makna pamungqas.
Pamungqas ora ateges pungkasane hubungan.
Pamungqas yaiku pungkasane cara lawas kang kebak ego.
Pungkasane rasa kudu menang.
Pungkasane kepengin nduweni kabeh.
Pungkasane kepengin dipercaya nanging ora gelem dadi wong kang pantes dipercaya.
Lan nalika cara lawas rampung, manunggal wiwit dadi luwih resik.
Ora maneh mung:
“Aku lan kowe.”
Nanging:
“Apa amanah kang bisa kita jaga bebarengan?”
Apa kabecikan kang bisa tuwuh?
Apa luka kang bisa dicegah?
Apa wong kang bisa ditulungi?
Apa janji kang kudu ditepati?
Apa hak kang kudu dibalekake?
Mula manunggal mlebu ing tataran kang luwih luhur:
saka rasa dadi tanggung jawab.
SABDA LEMBAR KAPING PITU
“Amanah iku padhange watak.
Wong bisa ndhelikake tembung, nanging ora bisa selawase ndhelikake laku.”
“Yen kowe dipercaya, aja gumunggung.
Ngadega minangka penjaga.”
“Yen kowe ditresnani, aja rumangsa nduweni.
Ngadega minangka wong kang ora ngrusak.”
Lan nalika loro cahya mau lumaku maneh,
ora ana makutha ing sirahe.
Nanging ana perkara kang luwih abot tinimbang makutha:
amanah ing sajroning ati.
Ing kono Basqoro sumunar.
Ora amarga dheweke padha sampurna.
Nanging amarga padha gelem terus mbenerake diri.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah sinar jari laku,
setelah kabecikan mulai ngalir leq sesama,
rauh sopoq pengertian saq lebih dalem:
manunggal lain cume pepanggihan, nanging jari amanah.
Amanah lain cume barang saq te pegang antuk ime.
Amanah juak segala saq te titipang leq dalem ate.
Aran bau jari amanah.
Tresne bau jari amanah.
Kepercayaan bau jari amanah.
Rahasia bau jari amanah.
Malah pepanggihan saq sebentar bau jari amanah lamun leq niki araq ate saq harus te jaga supaya ndeq rusak.
Mangkane dua sinar niki belajar:
lamun wah te percaya, endeq khianati.
Lamun wah te meneq tresne, endeq manfaatang.
Lamun wah te titipang rahasia, endeq sebarang kanggo meninggiang diriq.
Lamun wah te meneq taoq leq dalem ate saq lain, endeq jariang taoq niki sumber luka.
Lantas araq pengeling:
“Saq lebih berat timbang nemuang sinar ialah menjaga supaya sinar niki ndeq jari sebab peteng leq saq lain.”
Sebab araq manusie saq terlihat terang nanging jariang saq lain takut.
Araq manusie saq banyak bebase tentang kesucian nanging lakune nyakiti ate.
Araq manusie saq ngaku jari penjaga amanah nanging ndeq sanggup jaga biwirn.
Mangkane Basqoro ngajarin:
sinar tanpa amanah yaq jari silau.
Tresne tanpa tanggung jawab yaq jari beban.
Manunggal tanpa adab yaq jari ikatan saq sesakang.
Dua jiwe niki lantas rauh leq sopoq lawang emas.
Lek lawang niki ndeq araq tulisan pangkat.
Ndeq araq gelar.
Ndeq araq makota.
Cume araq sopoq bebase:
“Bauq side te percaya waktu ndeq araq saq gitaq?”
Leq niki ujian amanah mulai.
Waktu araq kesempatan ngapusi, apakah masih milih jujur?
Waktu araq kesempatan buka rahasia, apakah masih milih meneng?
Waktu side araq kuasa leq saq lebih lemah, apakah masih milih welas asih?
Waktu kecewa, apakah masih bau jaga bebase supaya ndeq jari racun?
Waktu tresne ndeq jalan sesuai harapan, apakah masih bau jaga kehormatan?
Niki semua lebih besar timbang seribu simbol sinar.
Sebab Basqoro ndeq cume terlihat waktu manusie berdoa.
Basqoro terlihat juak waktu manusie bayar utang.
Waktu nepati janji.
Waktu ndeq ngambil hak saq lain.
Waktu berani ngaku salah.
Waktu ndeq ngapusi saq wah percaya.
Waktu milih ndeq balas keburukan antuk keburukan.
Lantas dua jiwe niki ngerti:
amanah niki jembatan antara sinar dait urip nyata.
Tanpa amanah, padhang cume jari cerita.
Tanpa amanah, tresne cume jari rasa.
Tanpa amanah, manunggal cume jari aran.
Lantas sopoq leq dua sinar bebase:
“Lamun tiang tresne leq side, tiang harus sanggup jaga kemerdekaan side.”
Dait saq lain jawab:
“Lamun tiang percaya leq side, tiang harus sanggup jaga kehormatan side.”
Lantas dua-duane meneng.
Sebab bebase niki ndeq perlu banyak penjelasan.
Amanah harus te buktiang.
Lain te umumang.
Lek bengi niki, angin segare jauq hawa dingin.
Lek cakrawala, Basqoro terlihat seperti garis emas.
Lantas araq sabdo leq dalem ate:
“Saq te jaga lain cume pepanggihan side.
Saq te jaga ialah apa saq tumbuh antuk pepanggihan niki.”
Lamun tumbuh ketenangan, jaga.
Lamun tumbuh kepercayaan, jaga.
Lamun tumbuh kabecikan, tambah.
Lamun tumbuh kesombongan, bersihang.
Lamun tumbuh rasa takut, tenangang.
Lamun tumbuh rasa memiliki saq kelewat, malikang leq batas.
Sebab setiap rasa juak perlu pagar.
Pagar lain kanggo matiang tresne.
Pagar kanggo jaga supaya tresne ndeq merusak.
Seperti aik.
Aik niki urip.
Nanging lamun ndeq araq tepian, aik bau jari banjir.
Mangkono juak rasa.
Lamun ndeq araq adab, batas, dait tanggung jawab, rasa bau lewat leq taoq saq harusn te jaga.
Basqoro lantas ngajarin malik:
“Saq kuat lain saq sanggup nguasai saq lain.
Saq kuat ialah saq sanggup nguasai dirin mesaq waktu araq kesempatan kanggo nyakiti.”
Leq niki dua jiwe niki mulai ngerti makna Pamungqas.
Pamungqas lain berarti tamatne pepanggihan.
Pamungqas niki tamatne cara lama saq penuh ego.
Tamatne rasa harus menang.
Tamatne keinginan memiliki segala.
Tamatne ingin te percaya nanging ndeq mau jari saq pantas te percaya.
Dait lamun cara lama wah tamat, manunggal mulai jari lebih bersih.
Ndeq lagi cume:
“Tiang dait side.”
Nanging:
“Ape amanah saq bau ite jaga bareng?”
Ape kabecikan saq bau tumbuh?
Ape luka saq bau te cegah?
Sai saq bau te bantu?
Ape janji saq harus te tepati?
Ape hak saq harus te malikang?
Mangkane manunggal masuk leq tingkat saq lebih luhur:
leq rasa jari tanggung jawab.
SABDO LEMBAR KAPING PITU
“Amanah niki padhang sifat.
Manusie bau nyimpeng bebase, nanging ndeq bau selamen nyimpeng laku.”
“Lamun side te percaya, endeq tinggi diri.
Jariang diriq penjaga.”
“Lamun side te tresnayang, endeq merasa memiliki.
Jariang diriq saq ndeq merusak.”
Dait lamun dua sinar niki jalan malik,
ndeq araq makota leq otakn.
Nanging araq perkara saq lebih berat dibanding makota:
amanah leq dalem ate.
Leq niki Basqoro nyinar.
Lain sebab keduane sempurna.
Nanging sebab keduane mau terus membenahang diriq.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Manunggal kang sejati ora mung njaga rasa, nanging njaga amanah.”
“Manunggal saq sejati ndeq cume jaga rasa, nanging jaga amanah.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING WOLU
“Nalika Amanah Dadi Janji marang Wektu”
“Lamun Amanah Jari Janji leq Waktu”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise loro cahya ngerti makna amanah,
ana siji bab maneh kang ora bisa diendhani:
wektu.
Sebab saben pepanggihan duwe wektu.
Saben janji duwe wektu.
Saben tanduran duwe mangsa kanggo tuwuh.
Lan saben jiwa uga nduweni mangsa kanggo ngerti apa kang biyen durung bisa dimangerteni.
Mula Basqoro mulang:
aja meksa woh metu sadurunge wit cukup kuwat kanggo nggawa bobote.
Ana perkara kang yen dicepetake malah rusak.
Ana rasa kang yen kesusu diwenehi jeneng malah dadi beban.
Ana pepanggihan kang kudu diwasaake nganggo sabar.
Ana uga janji kang kudu diuji nganggo wektu supaya katon endi kang mung tembung lan endi kang tenan dadi laku.
Loro jiwa mau banjur mlaku liwat dalan dawa.
Ing sisih kiwa ana gunung.
Ing sisih tengen ana segara.
Ing ngarepe ana cakrawala kang ora katon pungkasane.
Salah sijine takon:
“Sepira suwene perjalanan iki?”
Nanging ora ana jawaban.
Sebab ora kabeh perjalanan diwenehi tanggal rampung.
Ana perjalanan kang ukurané dudu dina utawa taun.
Nanging sepira jero manungsa owah dadi luwih becik.
Banjur ana pangeling ing njero rasa:
“Aja takon kapan kabeh bakal rampung.
Takona apa dina iki kowe isih njaga amanahmu.”
Ukara iku dadi tongkat kanggo perjalanan.
Nalika dina cerah, gampang setya.
Nanging nalika mendhung teka, kesetiaan mulai diuji.
Nalika kabeh berjalan manut karep, gampang ngomong sabar.
Nanging nalika dalan ora cocog karo pangarep-arep, sabar nemokake wujude.
Mula wektu dudu mungsuh.
Wektu iku pangilon.
Wektu nuduhake apa rasa kang biyen katon gedhe tenan nduweni oyod.
Wektu nuduhake apa janji biyen isih dijaga nalika ora ana maneh semangat awal.
Wektu nuduhake apa manunggal iku mung rasa sakedhap utawa wis dadi watak.
Loro cahya mau banjur ngerti:
yen mung semangat, semangat bisa mudhun.
Yen mung kagum, kagum bisa sirna.
Yen mung rasa kangen, kangen bisa owah.
Nanging yen wis dadi amanah,
dheweke bakal tetep nduweni nilai senajan suasana wis beda.
Ing sawijining wengi, loro jiwa iku mandheg ing pinggir segara.
Ombak teka lan lunga.
Teka lan lunga.
Teka lan lunga.
Banjur salah sijine ngerti rahasia sederhana:
segara ora njaga ombak kanthi nyekel.
Segara ngidini ombak lunga, banjur bali kanthi hukumé dhewe.
Mangkono uga urip.
Ana wektu nyedhak.
Ana wektu mundur.
Ana wektu rame.
Ana wektu sepi.
Nanging nilai sejati ora gumantung marang rame utawa sepi.
Nilai sejati gumantung marang apa kang tetep dijaga nalika kabeh owah.
Banjur Basqoro maringi pangeling:
“Janji kang suci ora kudu tansah rame diucapake.
Kadhang janji paling kuat yaiku tumindak kang ajeg ditindakake saben dina.”
Yen janji tresna, buktekna kanthi ora nyakiti.
Yen janji amanah, buktekna kanthi ora ngapusi.
Yen janji ngurmati, buktekna nalika ana beda pendapat.
Yen janji lumaku ing kabecikan, buktekna nalika ora ana wong kang menehi tepuk tangan.
Sebab gampang dadi apik nalika disawang.
Nanging karakter katon nalika ora ana sing nyawang.
Mula loro jiwa mau ora nggawe sumpah gedhe ing ngarepe jagad.
Ora ngukir jenenge ing watu.
Ora njaluk langit dadi saksi kanggo kabeh tembung.
Dheweke mung nggawa siji niat:
“Saben dina, aja nganti anane aku dadi sebab atimu tambah peteng.”
Lan sijine mangsuli:
“Saben dina, aja nganti anane aku njalari kowe adoh saka Alloh.”
Banjur loro-lorone ngerti:
iki luwih abot tinimbang janji romantis.
Iki janji kanggo terus mbenerake diri.
Janji kanggo ora nggunakake rasa minangka senjata.
Janji kanggo ora nggawe kangen dadi tekanan.
Janji kanggo ora nggawe cedhak dadi kuasa.
Janji kanggo ora nggawe jarak dadi alesan kanggo curiga.
Iki janji marang wektu.
Sebab wektu bakal nyoba kabeh.
Nalika rambut wiwit putih.
Nalika awak ora sekuat biyen.
Nalika kaendahan ora padha.
Nalika status owah.
Nalika rezeki munggah mudhun.
Nalika jagad ora maneh kagum.
Apa nilai isih tetep?
Yen isih tetep, iku tandha cahya wis mlebu luwih jero tinimbang penampilan.
Mula Basqoro kandha:
“Aja tresna mung marang padhange dina iki.
Tresnaa uga marang tanggung jawab kanggo njaga kabecikan nalika dina wis ganti.”
Banjur loro jiwa mau ndeleng rembulan ing banyu.
Bayangane pecah dening ombak.
Nanging rembulane ing langit ora pecah.
Ing kono padha ngerti:
apa kang katon bisa goyah, nanging prinsip kudu tetep ana ing panggonane.
Rasa bisa owah.
Suasana bisa owah.
Kahanan bisa owah.
Nanging adab, amanah, lan pakurmatan kudu tetep dijaga.
SABDA LEMBAR KAPING WOLU
“Wektu ora nyuda cahya sejati.
Wektu mung mbukak apa kang saka wiwitan pancen padhang lan apa kang mung cemlorot sakedhap.”
“Aja wedi marang wektu.
Yen niatmu resik, wektu bakal dadi guru.
Yen niatmu isih kebak ego, wektu bakal dadi pangilon.”
“Janji paling luhur ora mung diucapake ing dina pepanggihan, nanging dibuktekake ing dina-dina nalika rasa wis ora rame.”
Ing kono loro cahya mau nerusake perjalanan.
Ora ngerti sepira adoh dalane.
Nanging saiki padha ngerti apa kang kudu digawa:
sabar kanggo wektu,
amanah kanggo ati,
adab kanggo sesama,
lan pasrah kanggo Alloh.
Lan Basqoro sumunar ing cakrawala.
Ora mlayu luwih dhisik.
Ora uga mandheg.
Kaya ngelingake:
“Lumakua.
Ora kabeh jawaban kudu teka saiki.”
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah dua sinar ngerti makna amanah,
araq sopoq perkara saq ndeq bau te hindari:
waktu.
Sebab setiap pepanggihan araq waktun.
Setiap janji araq waktun.
Setiap tanaman araq musim kanggo tumbuh.
Dait setiap jiwe juak araq waktun kanggo ngerti apa saq dulu ndeqman bau te pahami.
Mangkane Basqoro ngajarin:
endeq maksa buah metu sebelum pohonn cukup kuat nanggung bobotn.
Araq perkara saq lamun te buru-buruang malah rusak.
Araq rasa saq lamun gancang te meneq aran malah jari beban.
Araq pepanggihan saq harus te dewasaang antuk sabar.
Dait araq janji saq harus te uji antuk waktu supaya terlihat mbe saq cume bebase dait mbe saq benar-benar jari laku.
Dua jiwe niki lantas jalan leq sopoq dalan saq lamen.
Lek kiri araq gunung.
Lek kanan araq segare.
Lek depan araq cakrawala saq ndeq terlihat ujungn.
Sopoq ngeraos:
“Seberapa lamen pelampahan niki?”
Nanging ndeq araq jawaban.
Sebab ndeq segala pelampahan araq tanggal tamatn.
Araq pelampahan saq ndeq te ukur antuk jelo atawa tahun.
Nanging te ukur antuk:
seberapa dalem manusie berubah jari lebih becik.
Lantas araq pengeling:
“Endeq cume ngeraos kapan segala niki tamat.
Ngeraos juak apakah jelo niki side masih jaga amanah side.”
Bebase niki jari tongkat perjalanan.
Waktu jelo cerah, gampang setia.
Nanging waktu mendung rauh, kesetiaan mulai te uji.
Waktu segala berjalan sesuai keinginan, gampang bebase sabar.
Nanging waktu dalan ndeq sesuai harapan, sabar baru terlihat bentukn.
Mangkane waktu lain musuh.
Waktu niki cermin.
Waktu nunjukang apakah rasa saq dulu terlihat besar benar-benar araq akarn.
Waktu nunjukang apakah janji saq dulu masih te jaga waktu semangat awal wah turun.
Waktu nunjukang apakah manunggal cume rasa sebentar atawa wah jari sifat.
Dua sinar niki lantas ngerti:
lamun cume semangat, semangat bau turun.
Lamun cume kagum, kagum bau ilang.
Lamun cume rasa kangen, kangen bau berubah.
Nanging lamun wah jari amanah,
nilain tetap araq walaupun suasana wah beda.
Lek sopoq bengi, dua jiwe niki berhenti leq pinggir segare.
Ombak rauh dait lalo.
Rauh dait lalo.
Rauh dait lalo.
Lantas sopoq ngerti rahasia sederhana:
segare ndeq jaga ombak antuk nyekel.
Segare meneq ombak lalo, lantas malik sesuai jalann.
Mangkono juak urip.
Araq waktu dekat.
Araq waktu mundur.
Araq waktu rame.
Araq waktu sepi.
Nanging nilai sejati ndeq tergantung rame atawa sepi.
Nilai sejati tergantung apa saq tetap te jaga waktu segala berubah.
Basqoro lantas ngajarin:
“Janji saq suci ndeq harus terus te bebaseang keras.
Kadang janji saq paling kuat ialah laku saq tetap te jalanang setiap jelo.”
Lamun janji tresne, buktiang antuk ndeq nyakiti.
Lamun janji amanah, buktiang antuk ndeq ngapusi.
Lamun janji hormat, buktiang waktu araq beda pikiran.
Lamun janji jalan leq kabecikan, buktiang waktu ndeq araq saq tepuk ime.
Sebab gampang jari becik waktu te gitaq.
Nanging sifat sejati terlihat waktu ndeq araq saq gitaq.
Mangkane dua jiwe niki ndeq membuat sumpah besar leq depan jagat.
Ndeq ukir aran leq batu.
Ndeq minta langit jari saksi kanggo segala bebase.
Keduane cume jauq sopoq niat:
“Setiap jelo, endeq sampai araq tiang jari sebab ate side tambah peteng.”
Dait saq lain jawab:
“Setiap jelo, endeq sampai araq tiang jari sebab side tambah jaoq leq Alloh.”
Lantas keduane ngerti:
niki lebih berat dibanding janji indah.
Niki janji kanggo terus membenahang diriq.
Janji ndeq gunakang rasa jari senjata.
Janji ndeq jariang kangen sebagai tekanan.
Janji ndeq jariang kedekatan sebagai kuasa.
Janji ndeq jariang jarak sebagai alasan curiga.
Niki janji leq waktu.
Sebab waktu yaq uji segala.
Waktu rambut mulai putih.
Waktu badan ndeq sekuat dulu.
Waktu rupa berubah.
Waktu kedudukan berubah.
Waktu rezeki naik turun.
Waktu jagat ndeq lagi kagum.
Apakah nilai masih tetap?
Lamun masih tetap, niki tanda sinar wah masuk lebih dalem timbang rupa.
Mangkane Basqoro bebase:
“Endeq tresne cume leq padhang saq side gitaq jelo niki.
Tresnayang juak tanggung jawab kanggo jaga kabecikan waktu jelo wah berubah.”
Lantas dua jiwe niki gitaq rembulan leq aik.
Bayangann pecah antuk ombak.
Nanging rembulan leq langit ndeq pecah.
Leq niki keduane ngerti:
apa saq terlihat bau goyah, nanging prinsip harus tetap leq taoqn.
Rasa bau berubah.
Suasana bau berubah.
Keadaan bau berubah.
Nanging adab, amanah, dait kehormatan harus tetap te jaga.
SABDO LEMBAR KAPING WOLU
“Waktu ndeq ngurangang sinar sejati.
Waktu cume buka apa saq sejak awal memang padhang dait apa saq cume nyinar sebentar.”
“Endeq takut leq waktu.
Lamun niat side bersih, waktu yaq jari guru.
Lamun niat side masih penuh ego, waktu yaq jari cermin.”
“Janji saq paling luhur ndeq cume te bebaseang waktu pepanggihan, nanging te buktiang leq jelo-jelo waktu rasa wah ndeq rame.”
Dua sinar niki lantas lanjutang pelampahan.
Ndeq tau seberapa jaoq jalann.
Nanging saiki keduane ngerti apa saq harus te jauq:
sabar kanggo waktu,
amanah kanggo ate,
adab kanggo sesama,
dait pasrah leq Alloh.
Basqoro nyinar leq cakrawala.
Ndeq mlayu lebih dulu.
Ndeq juak berhenti.
Seolah ngelingang:
“Jalanang.
Ndeq segala jawaban harus rauh jelo niki.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Wektu ora ngrusak kang sejati; wektu mung mbukak isine.”
“Waktu ndeq merusak saq sejati; waktu cume buka isin.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING SANGA
“Nalika Manunggal Dadi Donga”
“Lamun Manunggal Jari Doa”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise wektu mulang sabar,
sawise amanah mulang tanggung jawab,
lan sawise pepanggihan ora maneh diukur saka cedhak lan adoh,
loro cahya mau mlebu ing sawijining pangerten anyar:
manunggal kang paling bening pungkasane kudu dadi donga.
Sebab ana perkara kang ora bisa dijaga mung nganggo tangan.
Ana jiwa kang ora bisa dilindhungi kanthi terus dicekel.
Ana masa depan kang ora bisa dipaksa manut marang kepinginan.
Ana uga dalan kang mung Alloh ngerti pungkasane.
Mula nalika kemampuan manungsa wis tekan watese,
ana lawang kang isih tetep kabukak:
lawang donga.
Donga dudu cara kanggo meksa langit.
Donga iku cara supaya ati tetep eling marang sapa kang nduweni langit.
Donga dudu tembung supaya kabeh kedadeyan manut karep kita.
Donga iku pasrah:
“Yā Alloh, yen iki becik, paringana dalan.
Yen iki ora becik, resikna atiku supaya bisa nampa.”
Ing sawijining wengi,
loro jiwa iku bali lungguh ing pesisir.
Segara katon amba.
Ora katon ngendi pungkasane.
Lintang-lintang sumebar tanpa bisa dietung.
Lan ing ngarepe kaagungan iku,
kabeh rasa kang biyen katon gedhe dadi cilik.
Rasa kepengin nduweni dadi cilik.
Rasa wedi kelangan dadi cilik.
Rasa pengin ngerti kabeh dadi cilik.
Sebab manungsa ngerti:
urip luwih amba tinimbang siji pepanggihan.
Lan kersaning Alloh luwih jembar tinimbang kabeh rencana manungsa.
Banjur ana pangeling:
“Yen tresnamu sejati, aja mung ndedonga supaya dheweke tetep ana ing sisihmu.
Ndedongaa supaya dheweke tansah ana ing dalan kabecikan, sanajan sawijining dina dalane ora padha karo dalanmu.”
Ukara iku nyentuh jero.
Sebab tresna kang diwasa ora mung kandha:
“Muga-muga kowe tansah cedhak karo aku.”
Nanging uga bisa kandha:
“Muga-muga Alloh njaga kowe ing ngendi wae kowe lumaku.”
Iki dudu tresna kang adhem.
Iki tresna kang wis ngerti wates.
Tresna kang ora ngganti Alloh.
Tresna kang ora nyekel takdir.
Tresna kang ora ndadekake wong liya dadi obat kanggo kabeh sepi ing njero awake dhewe.
Basqoro banjur sumunar alus.
Ora kaya geni.
Nanging kaya fajar kang alon-alon mbukak wengi.
Lan loro jiwa mau sinau ndedonga:
“Yā Alloh, resikna niat iki saka rasa duwe.”
“Yā Alloh, yen pepanggihan iki amanah, tuntun supaya ora rusak amarga ego.”
“Yā Alloh, yen ana kabecikan kang kudu ditindakake bebarengan, bukakna dalane.”
“Yā Alloh, yen kudu ana jarak, aja nganti jarak iku nggawe ati dadi sengit.”
“Yā Alloh, yen sawijining dina kudu beda dalan, jaga supaya pakurmatan tetep urip.”
Donga-donga iku ora mung kanggo loro jiwa.
Donga kasebut banjur saya amba.
Kanggo wong tuwa.
Kanggo anak-anak.
Kanggo kulawarga.
Kanggo kanca.
Kanggo wong kang lagi lara.
Kanggo wong kang lagi bingung.
Kanggo wong kang duwe utang.
Kanggo wong kang kelangan pangarep-arep.
Kanggo wong kang ora ana sing ndedongakake.
Ing kono loro cahya ngerti:
cahya kang mung madhangi loro wong isih cilik.
Nanging nalika padhang kasebut dadi donga kanggo akeh jiwa,
cahya wiwit dadi rahmat.
Mula Basqoro ora maneh mung dadi simbol pepanggihan.
Basqoro dadi pangeling supaya ati nggedhekake lingkaran tresna.
Saka “aku lan kowe”
dadi “kita lan sesama.”
Saka “apa kang dakpengini”
dadi “apa kang paling becik miturut Alloh.”
Saka “aja lunga saka aku”
dadi “muga-muga kowe ora lunga saka dalan kabecikan.”
Iki owah-owahan kang alus.
Nanging gedhe.
Amarga ora gampang ngowahi rasa nduweni dadi donga.
Ora gampang ngowahi rasa wedi dadi tawakkal.
Ora gampang ngowahi kangen dadi pangajab kang ora meksa.
Nanging ing kono manunggal wiwit tekan sawijining lawang kang luwih resik.
Loro jiwa ora maneh sesambungan kaya rong wong kang padha rebutan cahya.
Dheweke kaya rong lampu kang padha njupuk geni saka Sumber kang padha.
Siji lampu ora kudu mateni liyane supaya bisa padhang.
Siji ora kudu luwih dhuwur.
Siji ora kudu luwih misuwur.
Amarga tujuane dudu sapa kang paling mencorong.
Tujuane yaiku:
supaya peteng saya suda.
Banjur ana pangeling liyane:
“Yen donga mung nyebut jenengmu dhewe, jembarna.
Yen tresna mung mikir kabutuhanmu dhewe, resikna.
Yen manunggal mung menehi rasa seneng marang loro wong, nanging gawe wong liya nandhang lara, priksa maneh dalane.”
Sebab kabecikan ora dibangun kanthi ngrusak kabecikan liyane.
Amanah ora dijaga kanthi nglanggar amanah liyane.
Lan katresnan ora dadi suci mung amarga diwenehi jeneng suci.
Kesucian kudu katon saka cara lakune.
Apa ana kejujuran?
Apa ana pakurmatan?
Apa ana tanggung jawab?
Apa ora ana hak wong liya kang dirampas?
Apa pepanggihan iku ngasilake rahmat?
Yen ora, ati kudu wani bali mriksa.
Sebab Basqoro ora ngajari manungsa supaya mabuk dening cahya.
Basqoro ngajari supaya cahya nggawe mripat luwih cetha.
Nalika wengi saya jero,
loro jiwa iku banjur sujud ing papan masing-masing.
Ora saling ndeleng.
Ora saling ngrungokake.
Nanging padha nyebut asma Alloh.
Ing kono ana manunggal kang ora katon dening mripat:
manunggal ing arah.
Dudu manunggal badan.
Dudu manunggal kepemilikan.
Nanging manunggal kanthi padha-padha nyerahake urip marang Kang Maha Kuwasa.
Lan ing njero meneng ana pangerten:
yen loro jiwa padha ngadhep marang Alloh, dheweke ora perlu saling dadi tuhan cilik kanggo siji lan sijine.
Ora perlu saling nyelamatake saka kabeh perkara.
Ora perlu ngerti kabeh rahasia.
Ora perlu ngontrol kabeh langkah.
Cukup padha ngelingake nalika salah.
Padha nyengkuyung nalika lemah.
Padha ndedonga nalika ora bisa nulungi.
Lan padha gelem pasrah nalika perkara wis ngluwihi kekuwatan manungsa.
SABDA LEMBAR KAPING SANGA
“Tresna kang wis dadi donga ora maneh kandha:
‘Dadia kaya kang dakpengini.’
Nanging kandha:
‘Dadia kaya kang paling becik ing ngarsane Alloh.’”
“Manunggal kang paling bening ora ngiket takdir.
Dheweke mung njaga adab nalika takdir mbukak dalane.”
“Lan nalika tangan ora bisa maneh njaga,
donga isih bisa ngiringi.”
Nalika fajar wiwit katon,
loro jiwa mau ngangkat sirah.
Langit kang biyen peteng wiwit kebak warna.
Ora ana jawaban gedhe kang tumiba saka langit.
Ora ana janji manawa kabeh bakal lumaku manut karepe.
Nanging ana katentreman.
Katentreman amarga saiki padha ngerti:
ora kabeh kudu dikuasani supaya bisa ditresnani.
Ana kang cukup dijaga.
Ana kang cukup dihormati.
Ana kang cukup didongakake.
Lan kabeh asil
dibalekake marang Alloh.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah waktu ngajarin sabar,
setelah amanah ngajarin tanggung jawab,
dait setelah pepanggihan ndeq lagi te ukur leq dekat atawa jaoq,
dua sinar niki masuk leq sopoq pengertian saq baru:
manunggal saq paling bening pungkasanne harus jari doa.
Sebab araq perkara saq ndeq bau te jaga cume antuk ime.
Araq jiwe saq ndeq bau te lindungang antuk terus te pegang.
Araq masa depan saq ndeq bau te paksa ikut keinginan ite.
Dait araq jalan saq cume Alloh saq tau pungkasann.
Mangkane lamun kemampuan manusie wah rauh leq batasn,
araq lawang saq masih tebuka:
lawang doa.
Doa lain cara maksa langit.
Doa niki cara supaya ate tetap inget Sai Saq Memiliki langit.
Doa lain bebase supaya segala kejadian harus sesuai keinginan ite.
Doa niki pasrah:
“Yā Alloh, lamun niki becik, bukaang dalann.
Lamun niki ndeq becik, bersihang ate tiang supaya sanggup menerima.”
Lek sopoq bengi,
dua jiwe niki malik duduk leq pinggir segare.
Segare terlihat luas.
Ndeq terlihat ujungn.
Bintang-bintang tersebar ndeq bau te hitung.
Dait lek depan kebesaran niki,
segala rasa saq dulu terasa besar jari kecil.
Rasa ingin memiliki jari kecil.
Rasa takut kehilangan jari kecil.
Rasa ingin ngerti segala jari kecil.
Sebab manusie mulai ngerti:
urip lebih luas timbang sopoq pepanggihan.
Dait kehendak Alloh lebih luas timbang segala rencana manusie.
Lantas araq pengeling:
“Lamun tresne side sejati, endeq cume berdoa supaya ia tetap araq lek samping side.
Doangang supaya ia tetap leq jalan kabecikan, walaupun sopoq jelo jalann ndeq sami dengan jalan side.”
Bebase niki masuk dalem leq ate.
Sebab tresne saq dewasa ndeq cume bebase:
“Mogaq side selalu dekat leq tiang.”
Nanging sanggup juak bebase:
“Mogaq Alloh jaga side leq mbe-mbe side lalo.”
Niki lain tresne saq dingin.
Niki tresne saq wah ngerti batas.
Tresne saq ndeq mengganti Alloh.
Tresne saq ndeq nyekel takdir.
Tresne saq ndeq jariang saq lain obat kanggo semua sepi leq dalem diriq.
Basqoro lantas nyinar alus.
Lain seperti api.
Nanging seperti fajar saq pelan-pelan buka peteng.
Dait dua jiwe niki belajar berdoa:
“Yā Alloh, bersihang niat niki leq rasa memiliki.”
“Yā Alloh, lamun pepanggihan niki amanah, tuntun supaya ndeq rusak antuk ego.”
“Yā Alloh, lamun araq kabecikan saq harus te jalanang bareng, bukaang dalann.”
“Yā Alloh, lamun harus araq jarak, endeq sampai jarak jariang ate berubah jari benci.”
“Yā Alloh, lamun sopoq jelo harus beda jalan, jaga supaya kehormatan tetap urip.”
Doa niki ndeq cume kanggo dua jiwe.
Doa mulai jari lebih luas.
Kanggo saq toaq.
Kanggo anak-anak.
Kanggo keluarga.
Kanggo sahabat.
Kanggo saq sakit.
Kanggo saq bingung.
Kanggo saq masih jauq utang.
Kanggo saq hampir kehilangan harapan.
Kanggo manusie saq merasa ndeq araq saq doangang.
Leq niki dua sinar ngerti:
sinar saq cume padhangang dua manusie masih kecil.
Nanging lamun padhang niki jari doa kanggo banyak jiwe,
sinar mulai jari rahmat.
Mangkane Basqoro ndeq lagi cume simbol pepanggihan.
Basqoro jari pengeling supaya ate luasang lingkaran tresne.
Leq “tiang dait side”
jari “ite dait sesama.”
Leq “apa saq tiang inginang”
jari “apa saq paling becik menurut Alloh.”
Leq “endeq lalo leq tiang”
jari “mogaq side ndeq lalo leq jalan kabecikan.”
Perubahan niki alus.
Nanging besar.
Sebab ndeq gampang ngubah rasa memiliki jari doa.
Ndeq gampang ngubah takut jari tawakkal.
Ndeq gampang ngubah kangen jari harapan saq ndeq maksa.
Nanging leq niki manunggal mulai masuk lawang saq lebih bersih.
Dua jiwe ndeq lagi seperti dua manusie saq rebutan sinar.
Keduane seperti dua lampu saq ngambil cahya leq Sumber saq Sopoq.
Sopoq lampu ndeq perlu matiang saq lain supaya ia terang.
Sopoq ndeq perlu lebih tinggi.
Sopoq ndeq perlu lebih terkenal.
Sebab tujuan lain:
sai saq paling terang.
Tujuann:
supaya peteng semakin kurang.
Lantas araq pengeling saq lain:
“Lamun doa side cume nyebut diriq side, luasang.
Lamun tresne side cume mikir kebutuhan side, bersihang.
Lamun manunggal cume meneq seneng leq dua manusie nanging jariang saq lain terluka, periksa malik jalann.”
Sebab kabecikan ndeq te bangun antuk merusak kabecikan saq lain.
Amanah ndeq te jaga antuk melanggar amanah saq lain.
Dait tresne ndeq otomatis suci cume lantaran te meneq aran suci.
Kesucian harus terlihat leq cara lakune.
Araq kejujuran?
Araq kehormatan?
Araq tanggung jawab?
Ndeq araq hak saq lain saq te ambil?
Pepanggihan niki jariang rahmat?
Lamun ndeq, ate harus berani periksa malik.
Sebab Basqoro ndeq ngajarin manusie mabuk antuk sinar.
Basqoro ngajarin supaya sinar jariang mate lebih jelas gitaq dalan.
Lamun bengi tambah dalem,
dua jiwe niki sujud leq taoq masing-masing.
Ndeq saling gitaq.
Ndeq saling denger.
Nanging dua-duane nyebut asma Alloh.
Leq niki araq manunggal saq ndeq terlihat antuk mate:
manunggal leq arah.
Lain manunggal badan.
Lain manunggal kepemilikan.
Nanging manunggal antuk sami-sami menyerahang urip leq Neneq Saq Kuase.
Dait leq dalem meneng muncul pengertian:
lamun dua jiwe sami ngadap leq Alloh, keduane ndeq perlu saling jari “tuhan kecil” kanggo saq lain.
Ndeq perlu saling selamatang leq segala perkara.
Ndeq perlu tau segala rahasia.
Ndeq perlu ngontrol segala langkah.
Cukup saling ngelingang lamun salah.
Saling kuatang lamun lemah.
Saling doangang lamun ndeq sanggup bantu.
Dait sami-sami pasrah lamun perkara wah lewat leq kemampuan manusie.
SABDO LEMBAR KAPING SANGA
“Tresne saq wah jari doa ndeq lagi bebase:
‘Jariang diriq side sesuai keinginan tiang.’
Nanging bebase:
‘Jariang diriq side seperti saq paling becik leq hadapan Alloh.’”
“Manunggal saq paling bening ndeq ngiket takdir.
Ia cume jaga adab waktu takdir buka jalann.”
“Dait lamun ime ndeq sanggup lagi menjaga,
doa masih bau ngiringi.”
Waktu fajar mulai terlihat,
dua jiwe niki ngangkat otakn.
Langit saq tadin peteng mulai berubah warna.
Ndeq araq jawaban besar saq turun leq langit.
Ndeq araq janji lamun semua bakal sesuai keinginan.
Nanging araq ketenangan.
Sebab saiki keduane ngerti:
ndeq segala harus te kuasai supaya bau te tresnayang.
Araq saq cukup te jaga.
Araq saq cukup te hormati.
Araq saq cukup te doangang.
Dait segala hasil
te malikang leq Alloh.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Nalika tresna wis dadi donga, rasa nduweni wiwit malih dadi pangayoman.”
“Lamun tresne wah jari doa, rasa memiliki mulai berubah jari penjagaan.”
“Rong cahya bisa adoh ing panggonan, nanging tetep sawiji ing arah nalika padha bali marang Sumber.”
“Dua sinar bau jaoq leq taoq, nanging tetap sopoq leq arah lamun sami-sami malik leq Sumber.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING SEPULUH
“Nalika Donga Dadi Pangayoman”
“Lamun Doa Jari Pangayoman”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise manunggal malih dadi donga,
loro cahya iku wiwit mangerti sawijining rahasia:
donga kang bening ora mung njaluk, nanging uga ngayomi.
Pangayoman ora ateges ndhelikake wong saka kabeh cobaan.
Pangayoman uga ora ateges nggawe urip tanpa rasa lara.
Nanging pangayoman yaiku:
nalika ana peteng, ora nambah peteng;
nalika ana rasa wedi, ora nambah ancaman;
nalika ana ati kang ringkih, ora nggunakake kelemahane kanggo keuntungan dhewe.
Mula wong kang wis ndedonga kanggo wong liya kudu sinau dadi papan kang aman.
Ora kudu dadi papan kanggo dheweke gumantung.
Nanging dadi papan kang ora nggawe dheweke tambah tatu.
Banjur ana pangeling:
“Yen tanganmu ora bisa ngangkat bebane, aja nambah bobote.
Yen tembungmu ora bisa marasake, aja gawe tatu anyar.”
Ing sawijining esuk, loro jiwa iku mlaku liwat lembah kang isih kebak embun.
Ana manuk-manuk cilik swarane alus.
Ana wit kang cabange amba.
Ana banyu mili tanpa rame.
Loro cahya mau banjur mandheg ing sangisore sawijining wit gedhe.
Wit iku ora takon sapa kang teka.
Ora takon saka ngendi.
Ora takon pangkat utawa jenenge.
Sapa wae kang teka bisa oleh teduh.
Ing kono Basqoro mulang:
“Dadiya kaya wit kang menehi teduh, nanging ora nyekel wong kang leren ing sangisore.”
Wong teka.
Wong leren.
Wong bisa lunga maneh.
Wit ora nesu.
Wit ora nuntut supaya wong mau tetep ana.
Wit mung nindakake amanahé:
menehi teduh nalika srengenge panas.
Mangkono uga katresnan kang wis dadi pangayoman.
Dheweke ora kandha:
“Aku wis nulungi kowe, mula kowe kudu dadi duwekku.”
Dheweke kandha:
“Muga-muga apa kang tak lakoni bisa dadi sebab uripmu luwih entheng.”
Ing kono rasa wiwit dadi luwih resik.
Sebab bantuan tanpa pamrih luwih cedhak marang rahmat.
Nanging bantuan kang digunakake kanggo ngiket wong liya bisa dadi utang batin.
Mula Basqoro ngelingake:
aja nggunakake kabecikan minangka tali.
Yen menehi, wenehana kanthi ikhlas.
Yen nulungi, aja terus diitung.
Yen ngapura, aja saben wektu kesalahane digawa maneh kanggo nyudutake.
Yen dipercaya, aja gunakake rahasiane kanggo nguwasani.
Sebab pangayoman sejati ora nggawe wong liya cilik.
Pangayoman nggawe dheweke bisa ngadeg maneh.
Banjur loro jiwa iku weruh sawijining manuk kang tatu ing suket.
Salah sijine ngangkat manuk iku kanthi alon.
Ora dicekel kenceng.
Ora dilebokake ing kurungan emas.
Mung dijaga nganti swiwine kuwat maneh.
Nalika manuk mau bisa mabur, tangane dibukak.
Manuk iku lunga menyang langit.
Salah siji jiwa kandha:
“Apa ora eman yen dheweke lunga?”
Banjur ana swara saka njero rasa:
“Yen tujuanmu marasake, kabungahanmu yaiku nalika dheweke bisa mabur maneh.”
Ing kono loro jiwa mau meneng.
Amarga ngerti:
kadhang tresna paling luhur ora katon nalika wong tetep cedhak.
Nanging nalika kita bisa bungah ndeleng wong liya dadi kuwat, sanajan dheweke ora maneh gumantung marang kita.
Iki angel kanggo ego.
Ego seneng dibutuhake.
Ego seneng dadi pusat.
Ego seneng rumangsa:
“Tanpa aku, dheweke ora bisa.”
Nanging cahya ngajari:
“Yen pancen tresna, aja nggawe wong liya ringkih supaya dheweke tetep butuh marangmu.”
Tulunga dheweke ngerti kekuwatane.
Tulunga dheweke ngerti tanggung jawabe.
Tulunga dheweke bisa ngadeg.
Lan yen wis bisa ngadeg, aja rumangsa kelangan.
Amarga amanahmu wis ngasilake woh.
Basqoro banjur sumunar ing sela-sela godhong.
Cahyane pecah dadi akeh garis emas.
Loro jiwa mau ngerti yen sawijining cahya bisa dadi akeh tanpa ilang sumberé.
Mangkono uga kabecikan.
Siji kabecikan bisa nglairake kabecikan liyane.
Siji pangapura bisa nyegah perang kang dawa.
Siji tembung alus bisa nylametake ati saka putus asa.
Siji wong kang gelem ngrungokake bisa nggawe wong liyane ora rumangsa piyambakan.
Mula manunggal sejati ora mandheg ing antarane loro ati.
Manunggal sejati kudu nglairake ruang aman kanggo urip.
Ruang ing ngendi wong ora wedi dadi jujur.
Ruang ing ngendi kesalahan bisa dibenerake tanpa penghinaan.
Ruang ing ngendi beda ora langsung dadi mungsuh.
Ruang ing ngendi wong cilik ora diinjak.
Ruang ing ngendi wong kang kuwasa eling marang tanggung jawabe.
Lan ruang ing ngendi jeneng Alloh ora digunakake kanggo mbenerake hawa nepsu pribadi.
Banjur ana sabda:
“Aja gawe cahya dadi alasan kanggo ngrasa luwih suci tinimbang wong liya.
Yen padhangmu nyata, wong liya kudu ngrasakake aman, dudu wedi.”
Mula pangayoman uga mbutuhake wates.
Ora kabeh perkara kudu ditampa.
Ora kabeh tumindak kudu ditoleransi.
Pangapura ora padha karo ngidini kezaliman terus lumaku.
Kasih sayang ora padha karo ngilangake keadilan.
Pangayoman ora padha karo ngorbanake awake dhewe tanpa wates nganti rusak.
Sebab jiwa kang ngayomi uga kudu dijaga.
Mula Basqoro menehi telung paugeran:
Tresna tanpa nguwasani.
Nulungi tanpa ngiket.
Ngapura tanpa ngilangi wates.
Loro jiwa mau banjur mangerti manawa pangayoman sejati iku seimbang.
Ana alus.
Ana tegas.
Ana sabar.
Ana wektu kandha “cukup.”
Ana wektu ngrangkul.
Ana wektu mundur supaya ora nambah kerusakan.
Kabeh kudu dibedakake kanthi ati kang bening.
Nalika awan saya dhuwur, loro jiwa mau metu saka sangisore wit.
Ora nggawa cabang.
Ora njupuk godhonge.
Ora nyebut wit iku kagungane.
Nanging padha nggawa pelajaran:
dadi pangayoman ora ateges nduweni wong kang kok ayomi.
Kaya langit.
Langit nglindhungi bumi kanthi jembarane.
Nanging ora nate ngiket bumi nganggo rantai.
Kaya segara.
Segara nyimpen akeh urip.
Nanging saben iwak tetep nduweni gerak.
Kaya donga.
Donga ngiringi.
Nanging ora maksa takdir.
Ing kono manunggal wiwit dadi luwih alus.
Loro cahya ora maneh mung takon:
“Apa kita bakal tetep bebarengan?”
Nanging:
“Apa anane kita bisa dadi sebab wong liya luwih aman, luwih kuat, lan luwih cedhak marang kabecikan?”
Iki pitakon anyar.
Lan jawabané kudu dijawab saben dina.
SABDA LEMBAR KAPING SEPULUH
“Pangayoman dudu kurungan.”
“Katresnan dudu tali.”
“Donga dudu paksaan marang takdir.”
“Sing kok ayomi aja kok gawe ringkih supaya tetep butuh marangmu.
Tulung supaya dheweke bisa ngadeg kanthi padhange dhewe.”
Lan nalika sore teka,
manuk kang mau ditulungi katon mabur adoh ing cakrawala.
Loro jiwa mau mung nyawang.
Ora nelpon bali.
Ora njaluk ucapan matur nuwun.
Cukup ngerti manawa swiwine wis bisa nggawa dheweke menyang dalane dhewe.
Ing kono Basqoro sumunar luwih lembut.
Amarga cahya wis ngerti sawijining perkara:
ngayomi ora ateges nduweni.
Lan tresna kang wis tekan pangerten iki
ora gampang dadi belenggu.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah manunggal jari doa,
dua sinar niki mulai ngerti sopoq rahasia:
doa saq bening ndeq cume meminta, nanging juak jari pangayoman.
Pangayoman lain berarti nyimpeng manusie leq segala cobaan.
Pangayoman juak lain berarti jariang urip tanpa rasa sakit.
Nanging pangayoman niki:
lamun araq peteng, endeq tambah peteng;
lamun araq takut, endeq tambah ancaman;
lamun araq ate saq lemah, endeq gunakang kelemahann kanggo keuntungan diriq.
Mangkane manusie saq wah doangang saq lain harus belajar jari taoq saq aman.
Lain taoq supaya saq lain tergantung terus.
Nanging taoq saq ndeq jariang luka tambah dalem.
Lantas araq pengeling:
“Lamun ime side ndeq sanggup ngangkat bebann, endeq tambah bobotn.
Lamun bebase side ndeq sanggup marasang, endeq jariang luka baru.”
Lek sopoq lemaq, dua jiwe niki jalan leq lembah saq masih penuh embun.
Araq kedasih-kedasih kecil bebase alus.
Araq kayuq saq cabangn lebar.
Araq aik ngalir tanpa rame.
Dua sinar niki berhenti leq bawah sopoq kayuq besar.
Kayuq niki ndeq ngeraos sai saq rauh.
Ndeq ngeraos asaln leq mbe.
Ndeq ngeraos pangkat atawa arann.
Sai-sai saq rauh bau dapat teduh.
Leq niki Basqoro ngajarin:
“Jariang diriq seperti kayuq saq meneq teduh, nanging ndeq nyekel saq istirahat leq bawahn.”
Manusie rauh.
Manusie istirahat.
Manusie bau lalo malik.
Kayuq ndeq marah.
Kayuq ndeq nuntut supaya saq rauh harus tetap leq niki.
Kayuq cume jalanang amanahn:
meneq teduh waktu panas.
Mangkono juak tresne saq wah jari pangayoman.
Ia ndeq bebase:
“Tiang wah bantu side, berarti side harus jari milik tiang.”
Nanging ia bebase:
“Mogaq apa saq tiang lakuang bau jari sebab urip side lebih ringan.”
Leq niki rasa mulai jari lebih bersih.
Sebab bantuan tanpa pamrih lebih dekat leq rahmat.
Nanging bantuan saq te gunakang kanggo ngiket saq lain bau jari utang leq dalem ate.
Mangkane Basqoro ngelingang:
endeq gunakang kabecikan jari tali.
Lamun meneq, meneq antuk ikhlas.
Lamun bantu, endeq terus te hitung.
Lamun maafang, endeq setiap waktu bawa malik kesalahann kanggo nyudutang.
Lamun te percaya, endeq gunakang rahasian kanggo nguasai.
Sebab pangayoman sejati ndeq jariang saq lain kecil.
Pangayoman jariang ia bau berdiri malik.
Lantas dua jiwe niki gitaq sopoq manuk saq luka leq rumput.
Sopoq ngangkat manuk niki pelan-pelan.
Ndeq te pegang keras.
Ndeq te masukang leq kurungan emas.
Cume te jaga sampai sayapn kuat malik.
Lamun manuk wah sanggup terbang, ime tebuka.
Manuk niki lalo leq langit.
Sopoq jiwe ngeraos:
“Ndeq eman lamun ia lalo?”
Lantas araq suare leq dalem rasa:
“Lamun tujuan side marasang, bahagia side ialah waktu ia sanggup terbang malik.”
Leq niki dua jiwe meneng.
Sebab keduane ngerti:
kadang tresne paling luhur ndeq terlihat waktu manusie terus dekat.
Nanging waktu ite bau seneng gitaq saq lain jari kuat, walaupun ia ndeq lagi tergantung leq ite.
Niki berat kanggo ego.
Ego seneng te butuhang.
Ego seneng jari pusat.
Ego seneng merasa:
“Tanpa tiang, ia ndeq bau.”
Nanging sinar ngajarin:
“Lamun benar tresne, endeq jariang saq lain lemah supaya terus butuh leq side.”
Bantu ia ngerti kekuatann.
Bantu ia ngerti tanggung jawabn.
Bantu ia bau berdiri.
Dait lamun ia wah sanggup berdiri, endeq merasa kehilangan.
Sebab amanah side wah jari buah.
Basqoro lantas nyinar leq sela-sela daun.
Sinarn pecah jari banyak garis emas.
Dua jiwe ngerti lamun sopoq sinar bau jari banyak tanpa ilang Sumbern.
Mangkono juak kabecikan.
Sopoq kabecikan bau lahirang kabecikan saq lain.
Sopoq pangampure bau cegah pertengkaran saq lamen.
Sopoq bebase alus bau selamatang ate leq putus asa.
Sopoq manusie saq mau dengerang bau jariang saq lain ndeq merasa mesaq.
Mangkane manunggal sejati ndeq berhenti leq dua ate.
Manunggal sejati harus lahirang taoq aman kanggo urip.
Taoq saq jariang manusie ndeq takut jujur.
Taoq saq jariang kesalahan bau te benahang tanpa hinaan.
Taoq saq beda ndeq langsung te anggep musuh.
Taoq saq lemah ndeq te injak.
Taoq saq kuat inget tanggung jawabn.
Dait taoq leq mbe aran Alloh ndeq te gunakang kanggo membenarang hawa nafsu diriq.
Lantas araq sabdo:
“Endeq gunakang sinar sebagai alasan merasa diriq lebih suci dibanding saq lain.
Lamun padhang side nyata, saq lain harus rasa aman, lain takut.”
Mangkane pangayoman juak perlu batas.
Ndeq segala perkara harus te terima.
Ndeq segala laku harus te biarang.
Maaf lain berarti biarang kezaliman terus jalan.
Kasih sayang lain berarti ilangang keadilan.
Pangayoman lain berarti rusakang diriq mesaq tanpa batas.
Sebab jiwe saq ngayomi juak perlu te jaga.
Basqoro lantas meneq telu paugeran:
Tresne tanpa nguasai.
Bantu tanpa ngiket.
Maafang tanpa ilangang batas.
Dua jiwe niki ngerti lamun pangayoman saq sejati harus seimbang.
Araq alus.
Araq tegas.
Araq sabar.
Araq waktu bebase “cukup.”
Araq waktu ngrangkul.
Araq waktu mundur supaya ndeq tambah kerusakan.
Semuane harus te bedakang antuk ate saq bening.
Waktu jelo tambah tinggi, dua jiwe metu leq bawah kayuq.
Ndeq jauq cabangn.
Ndeq ngambil daunn.
Ndeq nyebut kayuq niki milikn.
Nanging keduane jauq pelajaran:
jari pangayoman ndeq berarti memiliki saq te ayomi.
Seperti langit.
Langit lindungang bumi antuk luasn.
Nanging ndeq ngiket bumi antuk rantai.
Seperti segare.
Segare nyimpeng banyak urip.
Nanging setiap ikan tetap araq gerakn.
Seperti doa.
Doa ngiringi.
Nanging ndeq maksa takdir.
Leq niki manunggal jari lebih alus.
Dua sinar ndeq lagi cume ngeraos:
“Apakah ite bakal terus bareng?”
Nanging:
“Apakah araq ite bau jari sebab saq lain lebih aman, lebih kuat, dait lebih dekat leq kabecikan?”
Niki pertanyaan baru.
Dait jawabann harus te jawab setiap jelo.
SABDO LEMBAR KAPING SEPULUH
“Pangayoman lain kurungan.”
“Tresne lain tali.”
“Doa lain paksaan leq takdir.”
“Saq side ayomi endeq te jariang lemah supaya terus butuh leq side.
Bantu supaya ia sanggup berdiri antuk sinarn mesaq.”
Lamun sore rauh,
manuk saq tadin te bantu terlihat terbang jaoq leq cakrawala.
Dua jiwe cume gitaq.
Ndeq te panggil malik.
Ndeq minta ucapan terima kasih.
Cukup ngerti lamun sayapn wah sanggup jauq ia leq jalann mesaq.
Leq niki Basqoro nyinar lebih alus.
Sebab sinar wah ngerti sopoq perkara:
ngayomi ndeq berarti memiliki.
Dait tresne saq wah rauh leq pengertian niki
ndeq gampang jari belenggu.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Pangayoman kang sejati menehi teduh tanpa ngiket.”
“Pangayoman saq sejati meneq teduh tanpa ngiket.”
“Sing ditresnani aja didadekake ringkih supaya tetep cedhak; tulung supaya dheweke bisa ngadeg ing padhange dhewe.”
“Saq te tresnayang endeq te jariang lemah supaya terus dekat; bantu supaya ia bau berdiri leq sinarn mesaq.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING SEWELAS
“Nalika Pangayoman Dadi Kesetiaan marang Kabecikan”
“Lamun Pangayoman Jari Kesetiaan leq Kabecikan”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise ngerti manawa pangayoman ora padha karo kurungan,
loro cahya iku mlebu ing pelajaran sabanjure:
setya marang kabecikan, sanajan kahanan owah.
Sebab gampang ngucap tresna nalika ati lagi tentrem.
Gampang menehi janji nalika kabeh katon padhang.
Gampang kandha bakal njaga nalika durung ana ujian.
Nanging nilai sejati katon nalika dalan wis ora padha karo bayangan.
Nalika ana salah paham.
Nalika ana rasa kesel.
Nalika ana jarak.
Nalika ana perkara kang ora bisa langsung dirampungake.
Ing wektu kaya mangkono, wong bakal ngerti:
apa katresnané mung gumantung marang rasa,
utawa wis dadi watak kabecikan.
Basqoro banjur maringi pangeling:
“Kesetiaan ora mesthi ateges tetep ngadeg ing panggonan kang padha.
Kadhang kesetiaan ateges tetep njaga kabecikan sanajan dalan kudu owah.”
Loro jiwa mau banjur mlaku liwat sawijining alas.
Ing wiwitan dalan katon siji.
Nanging saya mlebu, dalan pecah dadi loro.
Siji ngarah menyang pucuk gunung.
Siji maneh mudhun menyang lembah.
Loro jiwa iku mandheg.
Ora ana tandha kang nerangake dalan endi kang paling bener kanggo loro-lorone.
Banjur salah sijine kandha:
“Yen dalan kita beda, apa manunggal bakal rampung?”
Ora langsung ana jawaban.
Mung ana swara angin ing godhong.
Sawise suwe, ana pangeling mlebu ing ati:
“Manunggal kang sejati ora tansah mbutuhake sikil lumaku ing jalur kang padha.
Kadhang cukup yen loro ati tetep nyekel nilai kang padha.”
Nilai kejujuran.
Nilai amanah.
Nilai pakurmatan.
Nilai ora saling ngrusak.
Nilai ora nggunakake rahasia dadi senjata.
Nilai ora ngowahi rasa lara dadi dendam.
Ing kono loro cahya ngerti:
ora kabeh pepisahan iku pengkhianatan.
Ana pepisahan kang muncul amarga tanggung jawab beda.
Ana jarak kang muncul amarga saben jiwa kudu ngrampungake tugasé.
Ana wektu nalika wong kudu lumaku piyambak supaya ngerti sapa awake dhewe.
Nanging yen adab isih dijaga,
pakurmatan isih ana,
lan donga isih apik,
cahya ora mesthi mati.
Sebab ana bedane antarane ninggalake lan ngeculake kanthi becik.
Ninggalake kanthi nesu bisa ninggal tatu.
Ngeculake kanthi adab bisa ninggal pelajaran.
Mula Basqoro kandha:
“Yen kudu tetep, tetep kanthi becik.
Yen kudu mundur, mundura kanthi becik.
Yen kudu meneng, menenga tanpa nyimpen racun.”
Ing kono kesetiaan dadi luwih jero.
Kesetiaan ora mung marang wong.
Kesetiaan paling dhuwur yaiku marang kabecikan kang wis disepakati ing ati.
Yen biyen wis janji ora nyakiti, aja nyakiti sanajan kecewa.
Yen biyen wis janji njaga rahasia, aja mbukak rahasia mung amarga hubungan wis owah.
Yen biyen wis janji ngurmati, aja nyuda martabat wong liya amarga saiki ora maneh cedhak.
Iki kesetiaan kang ora gumantung marang status.
Iki kesetiaan marang akhlak.
Loro jiwa mau banjur ngerti yen wong bisa ora maneh bebarengan,
nanging isih bisa tetep becik.
Lan kadhang iku luwih mulya tinimbang meksa kebersamaan kang wis ora sehat.
Banjur ana pangeling:
“Aja nggawe jeneng manunggal dadi alesan kanggo nahan apa kang kudu diwasaake dening jarak.”
Sebab kadhang wong butuh ruang supaya bisa waras.
Kadhang jiwa butuh sepi supaya bisa ngrungokake awake dhewe.
Kadhang hubungan butuh wates anyar supaya pakurmatan ora rusak.
Mula kesetiaan ora padha karo meksa.
Kesetiaan ora padha karo kudu tansah ngerti kabeh.
Kesetiaan ora padha karo duwe hak mlebu ing kabeh ruang pribadi wong liya.
Kesetiaan kudu tetep tundhuk marang adab.
Basqoro banjur sumunar ing antarane cabang-cabang wit.
Loro dalan kang beda mau katon padhang.
Ora ana siji kang luwih peteng.
Ing kono ana pangerten anyar:
kadhang Alloh ora menehi dalan siji supaya manungsa sinau manawa Sumber tujuan luwih penting tinimbang bentuk perjalanan.
Siji bisa tekan gunung.
Siji bisa liwat lembah.
Nanging yen loro-lorone tetep lumaku ing kabecikan,
ora ana sing kudu saling nyalahake.
Loro jiwa banjur padha saling nyawang.
Ora ana sumpah supaya mesthi ketemu maneh.
Ora ana janji kosong.
Mung ana siji ukara:
“Aja nganti dalanmu ngilangake cahya ing atimu.”
Lan jawabané:
“Aja nganti dalanmu nggawe kowe lali marang Sumber.”
Sawise iku, loro-lorone ngerti:
kadhang katresnan kudu wani ngurmati arah.
Kadhang manunggal kudu wani menehi ruang.
Kadhang pangayoman kudu ngerti kapan tangan kudu nyekel lan kapan kudu dibukak.
Sebab tangan kang terus nyekel bisa dadi beban.
Nanging tangan kang ngerti kapan ngeculake bisa dadi berkah.
Ing perjalanan sabanjure, loro jiwa iku wiwit nemokake perkara liyane:
apa kang biyen dianggep “duwekku”
saiki dipahami minangka titipan.
Apa kang biyen dianggep “kudu tetep”
saiki dipahami minangka amanah kang kudu dijaga kanthi cara paling becik.
Apa kang biyen dianggep “yen lunga berarti ilang”
saiki dipahami:
ora kabeh kang adoh ilang saka nilai.
Ana wong kang wis adoh nanging piwulange isih urip.
Ana pepanggihan kang wis rampung nanging kabecikane terus tumuwuh.
Ana tembung kang wis suwe diucapake nanging isih nylametake ati ing dina liyane.
Mula aja mung ngukur pepanggihan saka suwene wektu.
Ukura saka apa kang ditinggalake ing watak.
Yen pepanggihan ninggalake sabar, iku woh.
Yen ninggalake pangapura, iku woh.
Yen ninggalake keberanian kanggo dadi luwih jujur, iku woh.
Yen ninggalake rasa luwih cedhak marang Alloh, iku woh kang luwih gedhe.
Ing kono Basqoro kandha:
“Pepanggihan bisa rampung, nanging kabecikan kang lair saka pepanggihan ora kudu rampung.”
Iki rahasia kesetiaan.
Kesetiaan ora mung njaga bentuk.
Kesetiaan njaga nilai.
Wektu bisa ngganti papan.
Urip bisa ngganti kahanan.
Manungsa bisa ngalami fase kang beda.
Nanging nilai kudu terus dijaga:
aja ngapusi.
aja ngremehake.
aja nggunakake kedekatan lawas kanggo ngrusak.
aja gawe fitnah saka rasa lara.
aja nggawa perkara pribadi menyang panggonan kang ora perlu.
Lan aja nganti lisan ngrusak apa kang biyen dijaga kanthi donga.
Iki dudu mung adab marang wong liya.
Iki uga adab marang awake dhewe.
Sebab wong kang ngrusak masa kepungkur kanthi dendam,
asring uga ngrusak katentreman masa depane dhewe.
Mula pangapura ora mung kanggo wong liya.
Pangapura uga mbebasake awake dhewe supaya ora terus urip ing tatu lawas.
Basqoro banjur menehi sabda maneh:
“Nggawa pelajaran, aja nggawa racun.”
Yen ana salah, sinaunen.
Yen ana lara, warasna.
Yen ana kenangan apik, syukurana.
Yen ana dalan kang kudu rampung, rampungna kanthi adab.
Sebab ora kabeh lawang kudu terus kabuka.
Nanging saben lawang bisa ditutup tanpa kudu dibanting.
Ing pungkasane perjalanan dina iku, loro jiwa mau tekan pinggir kali saka arah kang beda.
Banyu mili ing antarane.
Ora bisa langsung nyabrang.
Nanging nalika padha ndeleng banyu, loro-lorone weruh cahya srengenge kang padha.
Ing kono ana pangerten:
panggonan bisa beda, nanging Sumber Padhang ora owah.
SABDA LEMBAR KAPING SEWELAS
“Setya ora mesthi ateges tansah ana ing sisih.
Setya bisa ateges tetep ora nyakiti sanajan wis adoh.”
“Yen dalan kudu beda, aja gawe bedane dalan dadi sebab rusake pakurmatan.”
“Sing wis tau kok jaga nganggo donga, aja kok rusak nganggo tembung nalika rasa wis owah.”
Lan nalika wengi teka, loro jiwa mau ndedonga saka papan kang beda.
Ora ngerti apa swarane padha krungu.
Nanging ora masalah.
Sebab donga ora kudu krungu dening wong kang didongakake.
Cukup Alloh kang krungu.
Ing kono manunggal tekan makna anyar:
manunggal ora mung ing cedhak,
nanging uga ing adab nalika adoh.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah ngerti lamun pangayoman lain kurungan,
dua sinar niki masuk leq pelajaran saq baru:
setia leq kabecikan walaupun keadaan berubah.
Gampang bebase tresne waktu ate tenang.
Gampang meneq janji waktu segala terlihat padhang.
Gampang bebase yaq menjaga waktu ndeqman araq ujian.
Nanging nilai sejati terlihat waktu dalan ndeq sesuai bayangan.
Waktu araq salah paham.
Waktu ate lelah.
Waktu araq jarak.
Waktu araq perkara saq ndeq langsung selesai.
Leq waktu niki manusie baru ngerti:
apakah tresnen cume tergantung leq rasa,
atawa wah jari sifat kabecikan.
Basqoro lantas ngelingang:
“Kesetiaan ndeq mesti berarti selalu berdiri leq taoq saq sopoq.
Kadang setia berarti tetap jaga kabecikan walaupun jalan harus berubah.”
Dua jiwe niki lalu masuk leq sopoq alas.
Awaln dalan cume sopoq.
Semakin dalem, dalan niki pecah jari dua.
Sopoq menuju pucuk gunung.
Sopoq lagi turun leq lembah.
Dua jiwe berhenti.
Ndeq araq tanda saq meneq tau dalan mbe saq harus te pilih dua-duane.
Sopoq ngeraos:
“Lamun jalan ite beda, apakah manunggal tamat?”
Ndeq langsung araq jawaban.
Cume suare angin leq daun.
Setelah meneng lamen, muncul pengeling:
“Manunggal saq sejati ndeq selalu perlu nae jalan leq jalur saq sopoq.
Kadang cukup lamun dua ate tetap pegang nilai saq sopoq.”
Nilai jujur.
Nilai amanah.
Nilai kehormatan.
Nilai ndeq saling merusak.
Nilai ndeq gunakang rahasia jari senjata.
Nilai ndeq jariang luka berubah jari dendam.
Leq niki dua sinar ngerti:
ndeq segala perpisahan berarti pengkhianatan.
Araq perpisahan lantaran tanggung jawab berbeda.
Araq jarak lantaran masing-masing jiwe harus menyelesaiang tugasn.
Araq waktu manusie harus jalan mesaq supaya ngerti diriq mesaq.
Nanging lamun adab masih te jaga,
kehormatan masih araq,
dait doa masih becik,
sinar ndeq mesti mati.
Sebab beda antara ninggalang dait melepas antuk becik.
Ninggalang antuk marah bau ninggalang luka.
Melepas antuk adab bau ninggalang pelajaran.
Mangkane Basqoro bebase:
“Lamun harus tetap, tetap antuk becik.
Lamun harus mundur, mundur antuk becik.
Lamun harus meneng, meneng tanpa nyimpeng racun.”
Leq niki kesetiaan jari lebih dalem.
Kesetiaan lain cume leq manusie.
Kesetiaan saq paling luhur ialah leq kabecikan saq wah te pegang leq dalem ate.
Lamun dulu wah janji ndeq nyakiti, endeq nyakiti walaupun kecewa.
Lamun dulu wah janji jaga rahasia, endeq buka rahasia cume lantaran hubungan wah berubah.
Lamun dulu wah janji hormat, endeq rendahang martabat saq lain lantaran saiki wah ndeq dekat.
Niki kesetiaan saq ndeq tergantung status.
Niki kesetiaan leq akhlak.
Dua jiwe lantas ngerti lamun manusie bau ndeq lagi bareng,
nanging masih bau tetap becik.
Dait kadang niki lebih mulia dibanding maksa kebersamaan saq wah ndeq sehat.
Lantas araq pengeling:
“Endeq gunakang aran manunggal kanggo nahan apa saq harus dewasa antuk jarak.”
Sebab kadang manusie perlu ruang supaya waras.
Kadang jiwe perlu sepi supaya bau denger dirin mesaq.
Kadang hubungan perlu batas baru supaya kehormatan ndeq rusak.
Mangkane kesetiaan lain berarti maksa.
Kesetiaan lain berarti harus tau segala.
Kesetiaan lain berarti araq hak masuk leq semua ruang pribadi saq lain.
Kesetiaan harus tetap jauq adab.
Basqoro nyinar leq antara cabang kayuq.
Dua dalan saq berbeda niki sami-sami terlihat padhang.
Ndeq araq saq lebih peteng.
Leq niki muncul pengertian:
kadang Alloh ndeq meneq sopoq dalan kanggo dua manusie supaya ite ngerti lamun Sumber tujuan lebih penting timbang bentuk perjalanan.
Sopoq bau naik leq gunung.
Sopoq bau liwat lembah.
Nanging lamun dua-duane tetap jalan leq kabecikan,
ndeq perlu saling salahang.
Dua jiwe lantas saling gitaq.
Ndeq araq sumpah harus tepanggih malik.
Ndeq araq janji kosong.
Cume araq sopoq bebase:
“Endeq sampai jalan side ilangang sinar leq ate side.”
Dait jawabann:
“Endeq sampai jalan side jariang side lali leq Sumber.”
Leq niki dua-duane ngerti:
kadang tresne harus berani hormatang arah.
Kadang manunggal harus berani meneq ruang.
Kadang pangayoman harus ngerti kapan ime harus nyekel dait kapan harus tebuka.
Sebab ime saq terus nyekel bau jari beban.
Nanging ime saq ngerti kapan melepas bau jari berkah.
Lek perjalanan selanjutn, dua jiwe niki mulai ngerti perkara saq lain:
apa saq dulu te anggep “milik tiang”
saiki te pahami sebagai titipan.
Apa saq dulu te anggep “harus tetap”
saiki te pahami sebagai amanah saq harus te jaga antuk cara paling becik.
Apa saq dulu te anggep “lamun lalo berarti ilang”
saiki te pahami:
ndeq segala saq jaoq ilang leq nilai.
Araq manusie saq wah jaoq nanging pelajarann masih urip.
Araq pepanggihan saq wah tamat nanging kabecikann masih tumbuh.
Araq bebase saq wah lamen te ucapang nanging masih nyelamatang ate leq jelo saq lain.
Mangkane endeq cume ukur pepanggihan antuk seberapa lamen.
Ukur antuk apa saq te tinggalang leq sifat.
Lamun pepanggihan ninggalang sabar, niki buah.
Lamun ninggalang pangampure, niki buah.
Lamun ninggalang keberanian jari lebih jujur, niki buah.
Lamun ninggalang rasa lebih dekat leq Alloh, niki buah saq lebih besar.
Leq niki Basqoro bebase:
“Pepanggihan bau tamat, nanging kabecikan saq lahir leq pepanggihan ndeq harus tamat.”
Niki rahasia kesetiaan.
Kesetiaan ndeq cume jaga bentuk.
Kesetiaan jaga nilai.
Waktu bau ngubah taoq.
Urip bau ngubah keadaan.
Manusie bau masuk leq fase berbeda.
Nanging nilai harus tetap te jaga:
endeq ngapusi.
endeq meremehang.
endeq gunakang kedekatan lama kanggo merusak.
endeq jariang luka jari fitnah.
endeq bawa perkara pribadi leq taoq saq ndeq perlu.
Dait endeq jariang biwir merusak apa saq dulu te jaga antuk doa.
Niki lain cume adab leq saq lain.
Niki juak adab leq diriq mesaq.
Sebab manusie saq merusak masa lalu antuk dendam,
sering juak merusak ketenangan masa depann mesaq.
Mangkane pangampure lain cume kanggo saq lain.
Pangampure juak bebaskan diriq supaya ndeq terus urip leq luka lama.
Basqoro lantas meneq sabdo:
“Jauq pelajaran, endeq jauq racun.”
Lamun araq salah, pelajari.
Lamun araq luka, warasang.
Lamun araq kenangan becik, syukuri.
Lamun araq dalan saq harus tamat, tamatang antuk adab.
Sebab ndeq segala lawang harus terus tebuka.
Nanging setiap lawang bau te tutup tanpa te banting.
Lek akhir perjalanan jelo niki, dua jiwe rauh leq pinggir kali leq arah saq berbeda.
Aik ngalir leq antarane.
Keduane ndeq langsung bau nyebrang.
Nanging waktu gitaq aik, dua-duane gitaq sinar matahari saq sopoq.
Leq niki keduane ngerti:
taoq bau berbeda, nanging Sumber Padhang ndeq berubah.
SABDO LEMBAR KAPING SEWELAS
“Setia ndeq mesti berarti selalu araq leq samping.
Setia bau berarti tetap ndeq nyakiti walaupun wah jaoq.”
“Lamun jalan harus berbeda, endeq jariang bedane jalan sebagai sebab rusakne kehormatan.”
“Saq pernah side jaga antuk doa, endeq side rusakang antuk bebase waktu rasa wah berubah.”
Lamun bengi rauh, dua jiwe niki berdoa leq taoq saq berbeda.
Ndeq tau apakah keduane saling denger.
Nanging niki ndeq masalah.
Sebab doa ndeq harus te denger antuk saq te doangang.
Cukup Alloh Saq Denger.
Leq niki manunggal masuk leq makna saq baru:
manunggal ndeq cume leq dekat,
nanging juak leq adab waktu jaoq.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Manunggal kang sejati ora rusak mung amarga dalan dadi loro, yen loro-lorone isih njaga cahya kabecikan.”
“Manunggal saq sejati ndeq rusak cume lantaran jalan jari dua, lamun dua-duane masih jaga sinar kabecikan.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING ROLAS
“Nalika Pepisahan Ora Maneh Dadi Peteng”
“Lamun Pisah Ndeq Lagi Jari Peteng”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise loro dalan kapisah,
sawise saben jiwa sinau njaga pakurmatan sanajan adoh,
teka sawijining piwulang kang luwih alus:
ora saben pepisahan kudu dadi peteng.
Ana pepisahan kang nggawe wong sengit.
Ana pepisahan kang ninggalake tatu.
Ana pepisahan kang nggawe manungsa kepengin mbales.
Nanging ana uga pepisahan kang, yen dilewati kanthi adab, bisa dadi lawang kanggo kedewasaan.
Sebab ora kabeh kang rampung kudu dirusak.
Ora kabeh kang wis liwat kudu disesali.
Lan ora kabeh kang wis adoh kudu dibusak saka pangeling.
Ana perkara kang cukup dilebokake ing panggonane kanthi tentrem.
Kaya srengenge nalika surup.
Dheweke ora mati.
Dheweke mung ora katon saka sisih kang padha.
Loro jiwa iku banjur sinau ndeleng surup tanpa wedi.
Biyen surup dianggep tandha pungkasane cahya.
Saiki padha ngerti:
surup mung owahing wektu.
Peteng ora selawase.
Esuk uga ora selawase.
Kabeh ana giliran.
Mangkono uga urip.
Ana wektu kanggo ketemu.
Ana wektu kanggo bebarengan.
Ana wektu kanggo njaga saka cedhak.
Ana wektu kanggo ndedonga saka adoh.
Ana wektu kanggo nerusake.
Lan ana wektu kanggo ngeculake.
Banjur Basqoro maringi pangeling:
“Yen sawiji dina dalanmu kudu adoh, aja nggawa sengit minangka bekal.”
Gawaa pelajaran.
Gawaa syukur.
Gawaa apa kang nggawe awakmu luwih ngerti.
Nanging tinggalna racun.
Tinggalna kepengin mbales.
Tinggalna rasa kudu menang ing crita.
Amarga urip ora mbutuhake pemenang ing saben pepisahan.
Kadhang sing paling mulya yaiku loro-lorone bisa metu saka sawijining bab tanpa saling ngrusak.
Loro jiwa banjur ngerti makna anyar saka pamungqas.
Pamungqas ora mesthi tegese pungkasan saka kabeh.
Pamungqas bisa ateges:
pungkasan saka rasa gumantung,
pungkasan saka rasa kudu nduweni,
pungkasan saka curiga,
pungkasan saka pengin ngontrol,
lan pungkasan saka cara lawas kang wis ora sehat.
Nalika perkara lawas rampung,
ana papan kanggo kabecikan anyar tuwuh.
Kaya wit kang ngeculake godhong garing.
Wit ora sengit marang godhong.
Wit mung ngerti yen ana mangsa kanggo ngeculake.
Supaya tunas anyar nduweni papan.
Mula Basqoro kandha:
“Aja nganggep kabeh kang kok tinggal dadi gagal.”
Ana perkara kang tugasé pancen mung ngancani nganti sawijining jarak.
Ana wong kang rawuh kanggo mulang sabar.
Ana kang mulang keberanian.
Ana kang mulang supaya ora gampang percaya.
Ana kang mulang carane ngapura.
Ana uga kang mulang:
kowe kudu luwih tresna marang dirimu kanthi cara kang sehat.
Lan kabeh pelajaran ora kudu dadi kebencian.
Ing sawijining bengi, siji saka loro jiwa kuwi ndeleng lintang kang biyen tansah katon saka panggonan bebarengan.
Saiki dheweke ndeleng lintang iku piyambakan.
Nanging ora rumangsa sepi kaya biyen.
Amarga saiki ngerti:
apa kang tau dadi apik ora kudu tetep diduweni kanggo tetep dadi apik.
Kenangan bisa disyukuri tanpa kudu diuripake maneh.
Jeneng bisa dielingi tanpa kudu digandhengake karo tuntutan.
Lan donga bisa dikirim tanpa ngenteni jawaban.
Iki salah siji pratandha yen ati wis luwih wiyar.
Sebab ati kang sempit mung ngerti loro pilihan:
duweni utawa sengit.
Nanging ati kang wiyar ngerti pilihan liyane:
ngurmati.
ngapura.
ndedonga.
lan nerusake urip kanthi tentrem.
Banjur ana sabda:
“Yen sawijining bab wis rampung, tutup kanthi donga, dudu sumpah serapah.”
“Yen sawijining lawang wis tutup, aja dirusak mung supaya bisa mlebu maneh.”
“Yen takdir wis mindhah arah, goleka apa amanah anyar kang kudu kok jalani.”
Mula loro jiwa iku ora maneh nglawan wektu.
Ora maneh meksa kabeh kudu kaya biyen.
Ora maneh ndadekake kenangan dadi ukuran kanggo masa saiki.
Sebab urip kang tansah ndeleng mburi bakal angel ngerti lawang anyar ing ngarep.
Basqoro banjur sumunar ing arah wetan.
Ana garis cahya anyar.
Loro jiwa iku ngerti:
yen Alloh isih maringi esuk,
berarti urip durung rampung.
Isih ana kabecikan kang bisa ditindakake.
Isih ana wong kang bisa dibantu.
Isih ana kesalahan kang bisa dibenerake.
Isih ana ati kang bisa disuceni.
Isih ana dalan kang bisa dilakoni.
Ing kono rasa ilang wiwit malih dadi rasa syukur.
Syukur amarga tau ketemu.
Syukur amarga tau sinau.
Syukur amarga ora kabeh sing ilang nggawa kabeh cahya.
Sebab cahya kang sejati wis pindhah dadi watak.
Yen biyen pepanggihan mulang sabar,
sabare tetep ana.
Yen biyen pepanggihan mulang adab,
adabe tetep ana.
Yen biyen pepanggihan mulang donga,
dongane tetep ana.
Mula ora ana kang tenan ilang yen pelajarane wis mlebu ing jiwa.
Iki rahasia gedhe:
wong bisa lunga, nanging kabecikan kang ditinggalake bisa tetep urip.
Banjur Basqoro kandha maneh:
“Aja urip dadi penjaga kuburan kenangan.”
Uripa dadi penjaga nilai.
Yen kenangan apik, syukuri.
Yen kenangan pait, sinaunen.
Yen ana tatu, rawat.
Yen ana kesalahan dhewe, akoni.
Yen ana hak wong liya, balekna.
Yen ana tembung kang kudu dijaluk ngapura, jaluk ngapura.
Nanging sawise kabeh rampung,
aja terus nyiksa awak kanthi perkara kang ora bisa diowahi.
Sebab penyesalan uga kudu nduweni wates.
Penyesalan kang sehat ndadekake wong luwih becik.
Penyesalan kang ora ana enteke mung dadi peteng anyar.
Loro jiwa banjur ndeleng banyu segara.
Ombak mbusak jejak sikil ing pasir.
Siji jejak ilang.
Loro jejak ilang.
Ora suwe, pantai katon resik maneh.
Ing kono ana piwulang:
ora kabeh jejak kudu dijaga selawase.
Ana jejak kang cukup dadi bukti yen kita tau liwat.
Banjur wektu mbusak bentuké,
nanging pengalaman tetep ana ing jiwa.
Mula ora usah wedi yen sawetara bab wis ora katon kaya biyen.
Wujud bisa ilang.
Nilai bisa tetep.
Jeneng bisa meneng.
Donga bisa tetep mili.
Jarak bisa adoh.
Adab bisa tetep cedhak.
Iki manunggal ing tingkatan liyane:
ora maneh gumantung marang bentuk, nanging marang nilai kang wis dadi siji karo watak.
SABDA LEMBAR KAPING ROLAS
“Pepisahan ora mesthi peteng.
Kadhang pepisahan mung wektu kanggo sinau nggawa cahya nganggo sikilmu dhewe.”
“Aja nggawa sengit saka lawang kang wis kok tutup.”
“Gawaa pelajaran, tinggalna racun.”
Lan nalika fajar teka,
loro jiwa iku ngadhep langit saka panggonan kang beda.
Ora ngerti kapan bakal padha nyawang cakrawala sing padha maneh.
Nanging saiki ora ana rasa kudu.
Ora ana tuntutan.
Ora ana paksaan.
Cukup ana pangerten:
apa kang tau dadi berkah, tetep bisa disyukuri tanpa kudu diduweni maneh.
Ing kono Basqoro sumunar.
Ora minangka tali kang narik loro jiwa bali.
Nanging minangka padhang kang nuntun saben jiwa supaya ora kesasar ing dalane dhewe.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah dua jalan jari beda,
setelah masing-masing jiwe belajar jaga kehormatan walaupun jaoq,
rauh sopoq pelajaran saq lebih alus:
ndeq segala perpisahan harus jari peteng.
Araq perpisahan saq jariang manusie benci.
Araq saq ninggalang luka.
Araq saq jariang manusie ingin balas.
Nanging araq juak perpisahan saq, lamun te liwatang antuk adab, bau jari lawang kedewasaan.
Sebab ndeq segala saq tamat harus te rusakang.
Ndeq segala saq wah lewat harus te sesali.
Dait ndeq segala saq wah jaoq harus te hapus leq ingatan.
Araq perkara saq cukup te taruh leq taoqn antuk tenang.
Seperti matahari waktu tenggelam.
Ia ndeq mati.
Ia cume ndeq terlihat leq sisi saq sopoq.
Dua jiwe niki belajar gitaq senja tanpa takut.
Dulu senja te anggep tanda tamatne cahya.
Saiki keduane ngerti:
senja cume perubahan waktu.
Peteng ndeq selamen.
Lemaq juak ndeq selamen.
Segala araq giliran.
Mangkono juak urip.
Araq waktu tepanggih.
Araq waktu bareng.
Araq waktu jaga leq dekat.
Araq waktu doangang leq jaoq.
Araq waktu lanjutang.
Dait araq waktu melepas.
Lantas Basqoro ngelingang:
“Lamun sopoq jelo jalan side harus jaoq, endeq jauq benci sebagai bekal.”
Jauq pelajaran.
Jauq syukur.
Jauq apa saq jariang side lebih ngerti.
Nanging tinggalang racun.
Tinggalang rasa ingin balas.
Tinggalang rasa harus menang leq cerita.
Sebab urip ndeq butuh pemenang leq setiap perpisahan.
Kadang saq paling mulia ialah dua-duane bau keluar leq sopoq bab tanpa saling merusak.
Dua jiwe mulai ngerti makna baru Pamungqas.
Pamungqas ndeq mesti berarti tamatne segala.
Pamungqas bau berarti:
tamatne rasa tergantung,
tamatne rasa harus memiliki,
tamatne curiga,
tamatne rasa ingin ngontrol,
dait tamatne cara lama saq wah ndeq sehat.
Lamun saq lama wah tamat,
araq ruang kanggo kabecikan baru tumbuh.
Seperti kayuq saq melepas daun kering.
Kayuq ndeq benci leq daunn.
Kayuq cume ngerti lamun araq musim melepas.
Supaya tunas baru araq taoq tumbuh.
Mangkane Basqoro bebase:
“Endeq anggep segala saq side tinggalang jari kegagalan.”
Araq perkara saq tugasn cume menemani sampai jarak tertentu.
Araq manusie saq rauh kanggo ngajarin sabar.
Araq saq ngajarin berani.
Araq saq ngajarin supaya ndeq gampang percaya.
Araq saq ngajarin pangampure.
Dait araq saq ngajarin:
side harus lebih tresne leq diriq side antuk cara saq sehat.
Segala pelajaran niki ndeq harus berubah jari benci.
Lek sopoq bengi, sopoq leq dua jiwe gitaq bintang saq dulu sering te gitaq bareng.
Saiki ia gitaq mesaq.
Nanging ndeq merasa sepi seperti dulu.
Sebab saiki ia ngerti:
apa saq pernah jari becik ndeq harus terus te miliki supaya tetap bernilai becik.
Kenangan bau te syukuri tanpa harus te uripang malik.
Aran bau te inget tanpa harus te iket antuk tuntutan.
Dait doa bau te kirim tanpa nunggu jawaban.
Niki tanda ate wah jari lebih luas.
Sebab ate saq sempit cume ngerti dua pilihan:
miliki atawa benci.
Nanging ate saq luas ngerti pilihan lain:
hormati.
maafang.
doangang.
dait lanjutang urip antuk tenang.
Lantas araq sabdo:
“Lamun sopoq perkara wah tamat, tutup antuk doa, lain antuk sumpah serapah.”
“Lamun lawang wah ketutup, endeq rusakang cume supaya side bau masuk malik.”
“Lamun takdir wah mindahang arah, gitaq amanah baru saq harus side jalanang.”
Mangkane dua jiwe ndeq lagi melawan waktu.
Ndeq lagi maksa segala harus seperti dulu.
Ndeq lagi jariang kenangan sebagai ukuran leq jelo niki.
Sebab manusie saq terus gitaq belakang bakal susah gitaq lawang baru leq depan.
Basqoro lantas nyinar leq arah timur.
Araq garis padhang saq baru.
Dua jiwe ngerti:
lamun Alloh masih meneq lemaq,
berarti urip ndeqman tamat.
Masih araq kabecikan saq bau te lakuang.
Masih araq manusie saq bau te bantu.
Masih araq kesalahan saq bau te benahang.
Masih araq ate saq bau te bersihang.
Masih araq jalan saq bau te jalanang.
Leq niki rasa kehilangan mulai berubah jari syukur.
Syukur lantaran pernah tepanggih.
Syukur lantaran pernah belajar.
Syukur lantaran ndeq segala saq ilang jauq semua sinar.
Sebab sinar sejati wah berubah jari sifat.
Lamun dulu pepanggihan ngajarin sabar,
sabarn masih araq.
Lamun dulu pepanggihan ngajarin adab,
adabn masih araq.
Lamun dulu pepanggihan ngajarin doa,
doan masih araq.
Mangkane ndeq araq saq benar-benar ilang lamun pelajarann wah masuk leq jiwe.
Niki rahasia besar:
manusie bau lalo, nanging kabecikan saq ditinggalang bau tetap urip.
Basqoro lantas bebase malik:
“Endeq urip jari penjaga kuburan kenangan.”
Uripang diriq jari penjaga nilai.
Lamun kenangan becik, syukuri.
Lamun kenangan pait, pelajari.
Lamun araq luka, warasang.
Lamun araq salah leq diriq, akui.
Lamun araq hak saq lain, malikang.
Lamun araq bebase saq perlu minta maaf, minta maaf.
Nanging setelah semua selesai,
endeq terus siksa diriq antuk perkara saq ndeq bau te ubah.
Sebab penyesalan juak harus araq batasn.
Penyesalan saq sehat jariang manusie lebih becik.
Penyesalan saq ndeq tamat-tamat cume jari peteng baru.
Dua jiwe lantas gitaq aik segare.
Ombak hapus jejak nae leq pasir.
Sopoq jejak ilang.
Dua jejak ilang.
Ndeq lamen, pantai terlihat bersih malik.
Leq niki araq pelajaran:
ndeq segala jejak harus te jaga selamen.
Araq jejak saq cukup jari bukti lamun ite pernah lewat.
Waktu bau hapus bentukn,
nanging pengalaman tetap araq leq jiwe.
Mangkane endeq takut lamun beberapa perkara wah ndeq terlihat seperti dulu.
Bentuk bau ilang.
Nilai bau tetap.
Aran bau meneng.
Doa bau tetap ngalir.
Jarak bau jaoq.
Adab bau tetap dekat.
Niki manunggal leq tingkat saq lain:
ndeq lagi tergantung leq bentuk, nanging leq nilai saq wah jari sopoq dengan sifat.
SABDO LEMBAR KAPING ROLAS
“Perpisahan ndeq mesti jari peteng.
Kadang perpisahan cume waktu kanggo belajar jauq sinar antuk nae side mesaq.”
“Endeq jauq benci leq lawang saq wah side tutup.”
“Jauq pelajaran, tinggalang racun.”
Lamun fajar rauh,
dua jiwe niki ngadap langit leq taoq saq berbeda.
Ndeq tau kapan yaq gitaq cakrawala saq sopoq malik.
Nanging saiki ndeq araq rasa harus.
Ndeq araq tuntutan.
Ndeq araq paksaan.
Cukup araq pengertian:
apa saq pernah jari berkah masih bau te syukuri tanpa harus te miliki malik.
Leq niki Basqoro nyinar.
Lain jari tali saq narik dua jiwe supaya malik.
Nanging jari padhang saq nuntun masing-masing jiwe supaya ndeq kesasar leq jalann mesaq.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Ora kabeh kang pisah dadi ilang; ana kang malih dadi piwulang.”
“Ndeq segala saq pisah jari ilang; araq saq berubah jari pelajaran.”
“Cahya kang wus mlebu ing watak ora bakal ilang mung amarga dalan wis beda.”
“Sinar saq wah masuk leq sifat ndeq yaq ilang cume lantaran jalan wah beda.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING TELULAS
“Nalika Cahya Dadi Warisan Kabecikan”
“Lamun Sinar Jari Warisan Kabecikan”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise loro dalan ora maneh dianggep minangka pepisahan kang peteng,
sawise kenangan ora maneh dadi rantai,
lan sawise saben jiwa bisa nggawa padhange dhewe,
Basqoro mbukak sawijining lawang anyar:
cahya kudu dadi warisan kabecikan.
Sebab padhang kang mung mandheg ing siji ati bakal cilik.
Padhang kang mung disimpen dadi kenangan bakal saya suwe dadi samar.
Nanging padhang kang diwujudake dadi laku
bisa terus urip sanajan wong kang miwiti wis ora ana.
Mula ana pangeling:
“Aja mung ninggalake jeneng.
Ninggalna kabecikan kang nggawe wong liya eling marang Sumber Cahya.”
Jeneng bisa dilalekake.
Wajah bisa ora maneh dielingi.
Crita bisa owah nalika pindhah saka tutuk menyang tutuk.
Nanging kabecikan kang tenan dirasakake wong liya
bisa tetep urip nganti suwe.
Siji bocah kang tau diwulang kanthi sabar
bisa dadi wong tuwa kang sabar.
Siji wong kang tau ditulungi nalika kesusahan
bisa mbantu wong liyane nalika dheweke wis kuwat.
Siji ati kang tau diparingi pangapura
bisa sinau supaya ora gampang mbales.
Mangkono cahya berkembang.
Ora kanthi rame.
Ora kanthi makutha.
Ora kanthi pengakuan.
Nanging saka siji laku becik menyang laku becik sabanjure.
Loro jiwa iku banjur ngerti:
warisan sejati ora kudu awujud barang.
Ana warisan tembung.
Ana warisan akhlak.
Ana warisan cara ngurmati wong.
Ana warisan kesabaran.
Ana warisan keberanian kanggo ngakoni salah.
Lan ana warisan donga kang ora tau dingerteni wong kang didongakake.
Basqoro banjur mulang:
“Yen kowe tau oleh teduh, dadiya teduh kanggo wong liya.”
“Yen kowe tau oleh pangapura, sinaunen ngapura.”
“Yen kowe tau dituntun metu saka peteng, aja ninggalake wong liya ing peteng yen kowe bisa madhangi dalane.”
Nanging ana paugeran:
aja nganti nulungi nggawe awakmu rumangsa luwih dhuwur.
Aja nganti maringi dadi cara kanggo tuku kesetiaan.
Aja nganti nasihat dadi cara kanggo nguwasani.
Sebab warisan cahya kudu tetep resik saka kepentingan ego.
Ing sawijining desa cilik, salah siji saka loro jiwa mau weruh bocah kang lagi nyoba nguripake lampu minyak.
Tangane cilik.
Geni kerep mati amarga angin.
Dheweke banjur mbantu nglindhungi geni nganggo telapak tangan.
Sawise lampu urip, dheweke mundur.
Ora njupuk lampune.
Ora kandha:
“Saiki lampu iki duwekku amarga aku kang nulungi.”
Dheweke mung mesem.
Banjur ana pangerten:
menehi cahya ora ateges nduweni apa kang wus padhang.
Iki rahasia warisan.
Wong bisa menehi ilmu,
nanging ora nduweni murid.
Wong bisa menehi pitulungan,
nanging ora nduweni uripe wong kang ditulungi.
Wong bisa menehi katresnan,
nanging ora nduweni takdire wong kang ditresnani.
Sebab kabeh bali marang Alloh.
Mula Basqoro kandha:
“Jariyah paling alus yaiku nalika kabecikanmu urip ing wong liya tanpa kudu jenengmu terus disebut.”
Ing kono loro jiwa ngerti manawa pamungqas dudu pungkasan.
Pamungqas yaiku owahing bentuk.
Sing biyen dadi pepanggihan,
saiki dadi piwulang.
Sing biyen dadi rasa,
saiki dadi akhlak.
Sing biyen dadi donga kanggo siji wong,
saiki dadi donga kanggo akeh jiwa.
Sing biyen mung loro cahya,
saiki padhange wiwit nyentuh papan liyane.
Iki manunggal kang luwih jembar.
Ora mung manunggal antarane loro jiwa.
Nanging manunggal antarane:
rasa lan tanggung jawab,
donga lan laku,
cahya lan manfaat,
tresna lan rahmat.
Banjur ana pitakon:
“Apa tandha cahya wis dadi warisan?”
Basqoro mangsuli tanpa swara:
nalika wong kang tau ketemu karo kowe
dadi luwih wani tumindak becik.
Nalika wong kang tau krungu tembungmu
dadi luwih ngati-ati marang lisane.
Nalika wong kang tau kok tulungi
ora mung gumantung marangmu,
nanging dadi kuwat lan bisa nulungi liyane.
Nalika wong kang tau kok tresnani
dadi luwih cedhak marang kabecikan,
dudu luwih gumantung marang egomu.
Iki tandhane.
Cahya wis pindhah saka hubungan
menyang manfaat.
Lan ing kono ana perkara kang luwih awet tinimbang kenangan.
Woh.
Sebab wit diukur ora mung saka gedhene batang.
Nanging saka woh kang bisa dipangan wong liya.
Mangkono uga jiwa.
Aja mung takon:
“Sepira gedhe pengalaman batinku?”
Takona:
“Apa woh saka pengalaman iki?”
Apa nggawe aku luwih sabar?
Apa nggawe aku luwih jujur?
Apa nggawe aku luwih gampang njaluk ngapura?
Apa nggawe aku luwih welas marang wong kang ringkih?
Apa nggawe aku luwih ati-ati supaya ora nglarani?
Yen ora ana woh,
cahya isih perlu ditanam luwih jero.
Mula Basqoro ora nyuruh wong nglumpukake crita.
Basqoro nyuruh wong nglairake woh.
Sabar minangka woh.
Amanah minangka woh.
Adil minangka woh.
Welas asih minangka woh.
Tanggung jawab minangka woh.
Lan kesadaran yen kabeh saka Alloh
iku woh kang paling njaga ati saka gumunggung.
Ing sawijining sore, loro jiwa mau nyumurupi akeh lampu cilik ing desa.
Saka siji lampu, geni dipindhah menyang lampu liyane.
Lampu pisanan ora dadi peteng amarga menehi geni.
Malah desa dadi luwih padhang.
Ing kono ana sabda:
“Cahya ora susut amarga dibagi.”
Iki beda karo barang.
Barang bisa entek yen dibagi.
Nanging ilmu, kabecikan, pangapura, lan donga
bisa saya amba nalika diwenehake.
Mula aja wedi yen kabecikanmu ditiru.
Aja wedi yen wong liya dadi luwih padhang.
Aja wedi yen wong kang biyen kok tuntun banjur bisa lumaku luwih adoh tinimbang kowe.
Yen tujuanmu pancen cahya,
kowe bakal bungah nalika peteng saya suda.
Ora peduli lampu sapa kang paling katon.
Iki ujian paling alus kanggo ego.
Sebab ego kepengin dadi pusat.
Ego kepengin disebut sumber.
Ego kepengin jenenge ana ing saben cahya.
Nanging jiwa kang wis ngerti Basqoro bakal kandha:
“Aku dudu Sumber.
Aku mung tau diparingi geni kanggo diterusake.”
Lan ukara iku nggawe ati dadi entheng.
Ora perlu njaga citra.
Ora perlu nuntut pengakuan.
Ora perlu nesu yen jenenge ora kasebut.
Amarga Alloh ngerti saben niat.
Mula warisan cahya ora dibangun kanthi rasa kepengin dikenang.
Warisan cahya dibangun kanthi:
kabecikan kang tetep urip sanajan jeneng kita wis meneng.
Banjur loro jiwa iku padha ndedonga:
“Yā Alloh, aja ndadekake kita mung dadi wong kang seneng nyritakake cahya.”
“Dadia kita sebab ana siji ati kang luwih tentrem.”
“Ana siji lisan kang luwih alus.”
“Ana siji tangan kang mandheg nyakiti.”
“Ana siji jiwa kang bali eling marang Panjenengan.”
Ing kono Basqoro sumunar saka wetan nganti kulon.
Ora minangka makutha kanggo loro jiwa.
Nanging kaya tali padhang kang nyambungake kabecikan siji marang kabecikan liyane.
SABDA LEMBAR KAPING TELULAS
“Warisan cahya dudu supaya jenengmu ora dilalekake, nanging supaya kabecikan ora mandheg sawise kowe lunga.”
“Aja kepengin dadi sumber.
Dadia saluran.”
“Aja kepengin kabeh cahya bali marang jenengmu.
Balekna kabeh marang Alloh.”
Lan nalika wengi mudhun, lampu-lampu cilik katon ing omah-omah.
Ora ana siji lampu kang ngaku paling suci.
Saben lampu mung nindakake apa kang bisa:
madhangi papan sakupenge.
Ing kono loro jiwa ngerti:
iki salah siji makna paling jero saka manunggal.
Ora kabeh kudu dadi siji wujud.
Cukup kabeh cahya padha nglairake kabecikan
lan bali ngakoni Sumber kang Sawiji.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah dua jalan ndeq lagi te anggep jari pisah saq peteng,
setelah kenangan ndeq lagi jari rantai,
dait setelah masing-masing jiwe sanggup jauq sinarn mesaq,
Basqoro buka sopoq lawang saq baru:
sinar harus jari warisan kabecikan.
Sebab padhang saq cume berhenti leq sopoq ate yaq tetap kecil.
Padhang saq cume te simpen jari kenangan yaq semakin lamen semakin samar.
Nanging sinar saq jari laku
bau tetap urip walaupun saq mulaiang wah ndeq araq.
Mangkane araq pengeling:
“Endeq cume ninggalang aran.
Tinggalang kabecikan saq jariang saq lain inget leq Sumber Sinar.”
Aran bau te lupakang.
Wajah bau ndeq lagi te inget.
Cerita bau berubah leq biwir manusie.
Nanging kabecikan saq benar-benar te rasa antuk saq lain
bau tetap urip lamen.
Sopoq anak saq pernah te ajarang antuk sabar
bau jari toaq saq sabar.
Sopoq manusie saq pernah te bantu waktu susah
bau bantu saq lain waktu ia wah kuat.
Sopoq ate saq pernah te maafang
bau belajar supaya ndeq gampang balas.
Mangkono cara sinar berkembang.
Ndeq antuk keramaian.
Ndeq antuk makota.
Ndeq antuk pengakuan.
Nanging leq sopoq kabecikan menuju kabecikan berikutn.
Dua jiwe niki lantas ngerti:
warisan sejati ndeq harus berupa barang.
Araq warisan bebase.
Araq warisan akhlak.
Araq warisan cara menghormati manusie.
Araq warisan sabar.
Araq warisan berani ngaku salah.
Dait araq warisan doa saq bahkan ndeq te tau antuk saq te doangang.
Basqoro ngajarin:
“Lamun side pernah dapat teduh, jariang teduh kanggo saq lain.”
“Lamun side pernah te maafang, belajarang pangampure.”
“Lamun side pernah te tuntun metu leq peteng, endeq biarang saq lain leq peteng lamun side mampu meneq padhang leq jalann.”
Nanging araq paugeran:
endeq sampai bantu jariang diriq merasa lebih tinggi.
Endeq sampai meneq jari cara tuku kesetiaan.
Endeq sampai nasihat jari cara nguasai.
Sebab warisan sinar harus tetap bersih leq ego.
Lek sopoq dusun kecil, sopoq leq dua jiwe gitaq anak saq berusaha nyalaang lampu minyak.
Imen kecil.
Apin sering mati antuk angin.
Ia lantas bantu lindungang api antuk imen.
Lamun lampu wah nyala, ia mundur.
Ndeq ngambil lampun.
Ndeq bebase:
“Lampu niki milik tiang lantaran tiang saq bantu nyalaang.”
Ia cume mesem.
Leq niki muncul pengertian:
meneq sinar ndeq berarti memiliki apa saq wah nyinar.
Niki rahasia warisan.
Manusie bau meneq ilmu,
nanging ndeq memiliki murid.
Manusie bau meneq bantuan,
nanging ndeq memiliki urip saq te bantu.
Manusie bau meneq tresne,
nanging ndeq memiliki takdir saq te tresnayang.
Sebab semua malik leq Alloh.
Mangkane Basqoro bebase:
“Warisan paling alus ialah waktu kabecikan side urip leq saq lain tanpa aran side harus terus te sebut.”
Leq niki dua jiwe ngerti lamun Pamungqas lain tamat.
Pamungqas niki perubahan bentuk.
Saq dulu jari pepanggihan,
saiki jari pelajaran.
Saq dulu jari rasa,
saiki jari akhlak.
Saq dulu jari doa kanggo sopoq manusie,
saiki jari doa kanggo banyak jiwe.
Saq dulu cume dua sinar,
saiki padhangn mulai nyentuh taoq saq lain.
Niki manunggal saq lebih luas.
Lain cume manunggal leq dua jiwe.
Nanging manunggal antara:
rasa dait tanggung jawab,
doa dait laku,
sinar dait manfaat,
tresne dait rahmat.
Lantas muncul pertanyaan:
“Apa tanda sinar wah jari warisan?”
Basqoro jawab tanpa suare:
lamun manusie saq pernah tepanggih leq side
jari lebih berani berbuat becik.
Lamun manusie saq pernah denger bebase side
jari lebih hati-hati jaga biwirn.
Lamun manusie saq pernah side bantu
ndeq cume tergantung leq side,
nanging jari kuat dait bau bantu saq lain.
Lamun manusie saq pernah side tresnayang
jari lebih dekat leq kabecikan,
lain lebih tergantung leq ego side.
Niki tandan.
Sinar wah pindah leq hubungan
jari manfaat.
Dait leq niki araq saq lebih lamen timbang kenangan:
buah.
Sebab kayuq ndeq cume te ukur antuk besarn batang.
Nanging antuk buah saq bau te makan antuk saq lain.
Mangkono juak jiwe.
Endeq cume ngeraos:
“Seberapa besar pengalaman batin tiang?”
Ngeraos:
“Apa buah leq pengalaman niki?”
Apakah jariang tiang lebih sabar?
Apakah jariang tiang lebih jujur?
Apakah jariang tiang lebih gampang minta maaf?
Apakah jariang tiang lebih welas leq saq lemah?
Apakah jariang tiang lebih hati-hati supaya ndeq nyakiti?
Lamun ndeqman araq buah,
sinar masih perlu te tanam lebih dalem.
Mangkane Basqoro ndeq nyuruh manusie ngumpulang cerita.
Basqoro ngajarin manusie lahirang buah.
Sabar jari buah.
Amanah jari buah.
Adil jari buah.
Welas asih jari buah.
Tanggung jawab jari buah.
Dait sadar lamun semua berasal leq Alloh
jari buah saq jaga ate supaya ndeq tinggi diri.
Lek sopoq sore, dua jiwe niki gitaq banyak lampu kecil leq dusun.
Leq sopoq lampu, api te pindahang leq lampu saq lain.
Lampu pertama ndeq jari peteng lantaran bagi apin.
Malah dusun jari lebih padhang.
Lantas araq sabdo:
“Sinar ndeq berkurang lantaran te bagi.”
Niki beda leq barang.
Barang bau habis lamun te bagi.
Nanging ilmu, kabecikan, pangampure, dait doa
bau semakin luas waktu te meneq.
Mangkane endeq takut lamun kabecikan side te tiru.
Endeq takut lamun saq lain jari lebih padhang.
Endeq takut lamun saq dulu side tuntun akhirnya bau jalan lebih jaoq timbang side.
Lamun tujuan side memang sinar,
side yaq seneng lamun peteng semakin kurang.
Ndeq penting lampu sai saq paling terlihat.
Niki ujian saq paling alus kanggo ego.
Ego ingin jari pusat.
Ego ingin te sebut jari sumber.
Ego ingin arann araq leq setiap sinar.
Nanging jiwe saq ngerti Basqoro yaq bebase:
“Tiang lain Sumber.
Tiang cume pernah te meneq api kanggo te terusang.”
Dait bebase niki jariang ate ringan.
Ndeq perlu jaga citra.
Ndeq perlu tuntut pengakuan.
Ndeq perlu marah lamun aran ndeq te sebut.
Sebab Alloh ngerti setiap niat.
Mangkane warisan sinar ndeq te bangun antuk keinginan supaya te inget terus.
Warisan sinar te bangun antuk:
kabecikan saq tetap urip walaupun aran ite wah meneng.
Lantas dua jiwe berdoa:
“Yā Alloh, endeq jariang ite cume manusie saq seneng cerita tentang sinar.”
“Jariang ite sebab araq sopoq ate saq lebih tenang.”
“Araq sopoq biwir saq lebih alus.”
“Araq sopoq ime saq berhenti nyakiti.”
“Araq sopoq jiwe saq malik inget leq Side.”
Leq niki Basqoro nyinar leq timur nganti barat.
Lain jari makota kanggo dua jiwe.
Nanging seperti garis padhang saq nyambungang kabecikan sopoq leq kabecikan saq lain.
SABDO LEMBAR KAPING TELULAS
“Warisan sinar lain supaya aran side ndeq te lupakang, nanging supaya kabecikan ndeq berhenti setelah side lalo.”
“Endeq ingin jari Sumber.
Jariang diriq saluran.”
“Endeq tarik segala sinar malik leq aran side.
Malikang segala leq Alloh.”
Lamun bengi turun, lampu-lampu kecil terlihat leq bale-bale.
Ndeq araq sopoq lampu saq ngaku paling suci.
Masing-masing cume jalanang tugasn:
padhangang taoq leq sekitarn.
Leq niki dua jiwe ngerti:
niki sopoq makna dalem manunggal.
Ndeq segala harus jari sopoq bentuk.
Cukup segala sinar sami-sami lahirang kabecikan
dait malik ngakui Sumber saq Sopoq.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Cahya sejati ora njaluk dieling-eling; dheweke mung njaluk kabecikan diterusake.”
“Sinar sejati ndeq minta te inget terus; ia cume minta kabecikan te terusang.”
“Sawiji ing Sumber, manunggal ing kabecikan, sumebar dadi rahmat.”
“Sopoq leq Sumber, manunggal leq kabecikan, nyebar jari rahmat.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING PATBELAS
“Nalika Warisan Cahya Bali Dadi Tanggung Jawab”
“Lamun Warisan Sinar Malik Jari Tanggung Jawab”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise cahya sumebar dadi warisan kabecikan,
sawise sawijining lampu bisa madhangi lampu liyane,
ana sawijining pangerten kang ora kalah penting:
saben cahya kang diwarisake kudu dijaga tanggung jawabe.
Sebab ora kabeh kang diwarisake banjur otomatis dadi becik.
Ilmu bisa dadi berkah,
nanging bisa uga dadi alat kanggo gumunggung.
Kapercayan bisa dadi pangayoman,
nanging bisa uga dadi dalan kanggo nguwasani.
Jeneng gedhe bisa dadi amanah,
nanging bisa uga dadi jebakan yen wong mung kepengin dihormati.
Mula Basqoro ngelingake:
“Aja mung takon apa kang diwarisake marang kowe.
Takona uga apa tanggung jawabmu sawise nampa warisan iku.”
Sebab nampa cahya ora padha karo nduweni cahya.
Nampa amanah ora padha karo dadi sumber amanah.
Nampa piwulang ora ateges wis dadi wong kang paling ngerti.
Malah saya akeh kang dititipake,
saya gedhe kewajiban kanggo ngati-ati.
Loro jiwa iku banjur ndeleng sawijining obor.
Obor mau padhang.
Nanging yen digawa kanthi sembrana, geni bisa ngobong kain, omah, lan alas.
Ing kono padha ngerti:
cahya uga butuh adab.
Padhang tanpa adab bisa dadi geni.
Ilmu tanpa adab bisa dadi kesombongan.
Kekuwatan tanpa adab bisa dadi penindasan.
Lan katresnan tanpa adab bisa dadi rasa nduweni kang nglarani.
Mula Basqoro kandha:
“Sing paling penting dudu sepira gedhe cahya kang kok gawa, nanging sepira becik kowe njaga supaya cahya iku ora ngobong.”
Iki paugeran tumrap sapa wae kang rumangsa nampa amanah.
Yen diparingi ilmu, gunakna kanggo madhangi, dudu merendahkan.
Yen diparingi rezeki, gunakna kanggo nguatake, dudu nyombongake.
Yen diparingi kedudukan, gunakna kanggo nglindhungi hak, dudu kanggo nginjak.
Yen diparingi katresnan, gunakna kanggo nglairake kabecikan, dudu kanggo ngiket.
Lan yen diparingi kapercayan, aja dikhianati mung amarga ora ana kang weruh.
Banjur ana sabda:
“Amanah kang paling abot yaiku amanah nalika kowe nduweni kemampuan kanggo nyalahgunakake, nanging milih ora nindakake.”
Ing kono cahya dadi ujian.
Ora mung berkah.
Sebab kadang wong seneng njaluk padhang,
nanging ora siyap karo tanggung jawabe.
Seneng njaluk diwenehi pengaruh,
nanging ora siyap kanggo adil.
Seneng njaluk dipercaya,
nanging ora siyap kanggo jujur nalika salah.
Seneng njaluk ditresnani,
nanging ora siyap kanggo njaga ati kang wis percaya.
Mula Basqoro mulang:
“Sadurunge njaluk luwih akeh, sinaua njaga apa kang wis ana.”
Yen duwe siji amanah, jaga siji amanah iku.
Yen duwe siji wong kang percaya, aja lukai.
Yen duwe siji tembung kang kudu ditepati, tepati.
Yen duwe siji kesalahan, benahi.
Sebab cahya ora diukur saka jumlah.
Cahya diukur saka ketulusan lan ketepatan laku.
Ing sawijining dina, loro jiwa iku tekan ing pasar kang rame.
Akeh wong padha adol lan tuku.
Ana kang jujur.
Ana kang ngurangi timbangan.
Ana kang menehi barang apik.
Ana kang ndhelikake cacat.
Ing kono Basqoro mulang:
“Kabecikan ora mung diuji ing papan suci.
Kabecikan diuji ing transaksi, janji, utang, lan hak wong liya.”
Iki cahya kang mudhun menyang bumi.
Ora mung ana ing donga.
Ora mung ana ing simbol.
Nanging ing timbangan kang jujur.
Ing janji kang ditepati.
Ing upah kang dibayar kanthi adil.
Ing barang titipan kang dibalekake.
Ing rahasia kang dijaga.
Ing tembung kang ora dimanipulasi.
Loro jiwa mau banjur ngerti:
warisan cahya kudu bisa urip ing perkara paling sederhana.
Yen ora, warisan iku mung dadi hiasan.
Apa gunane tembung luhur yen wong isih cidra?
Apa gunane simbol suci yen utang ora dibayar?
Apa gunane ngomong katresnan yen wong liya direndahkan?
Apa gunane nyebut amanah yen kapercayan digunakake kanggo kepentingan pribadi?
Mula Basqoro ora ngajari supaya wong dadi katon suci.
Basqoro ngajari supaya wong dadi bisa dipercaya.
Sebab wong kang bisa dipercaya luwih migunani tinimbang wong kang mung katon hebat.
Wong kang netepi janji luwih padhang tinimbang wong kang mung akeh slogan.
Wong kang njaga hak wong liya luwih luhur tinimbang wong kang akeh gelar nanging ora adil.
Banjur loro jiwa iku padha meneng.
Amarga padha ngerti:
cahya ora mesthi katon kaya sinar emas.
Kadhang cahya wujude wong kang teka tepat wektu.
Kadhang wujude wong kang mbayar kewajiban tanpa dikejar.
Kadhang wujude wong kang wani kandha:
“Aku salah.”
Kadhang wujude wong kang bisa dipercaya nalika nyekel rahasia.
Kadhang wujude wong kang ora njupuk kesempatan nalika bisa ngapusi.
Iki Basqoro kang wis dadi watak.
Banjur ana pangeling liyane:
“Aja ngangkat awakmu kanthi cahya kang kudune kanggo madhangi wong liya.”
Yen wong liya memuji, elinga Sumber.
Yen wong liya percaya, tambahna tanggung jawab.
Yen wong liya ngetutake, aja gawe dheweke gumantung marang dirimu.
Arahna dheweke supaya bisa mikir, milih, lan tanggung jawab kanthi sadar.
Sebab pemimpin kang apik ora nggawe wong liya dadi bayangan.
Pemimpin kang apik mbantu wong liya bisa ngadeg kanthi jati dirine.
Mangkono uga guru.
Mangkono uga wong tuwa.
Mangkono uga pasangan.
Mangkono uga sapa wae kang diparingi panggonan ing ati wong liya.
Aja gawe wong liya cilik supaya awakmu katon gedhe.
Aja gawe wong liya wedi supaya awakmu katon kuwasa.
Aja gawe wong liya gumantung supaya awakmu terus dibutuhake.
Sebab cahya sejati nguatake, ora melemahkan.
Banjur Basqoro maringi telung pitakon:
“Apa anane awakmu nggawe wong liya luwih merdika utawa luwih gumantung?”
“Apa tembungmu nggawe wong liya luwih bening utawa luwih wedi?”
“Apa amanah kang kok gawa nggawe kabecikan saya akeh utawa mung nggawe jenengmu saya gedhe?”
Telung pitakon iku ora butuh jawaban cepet.
Amarga jawabané katon saka wektu.
Katon saka cara wong liya tuwuh.
Katon saka cara amanah dijaga.
Katon saka apa sing ditinggalake sawisé kita lunga.
Loro jiwa iku banjur ngerti manawa warisan cahya ora mung perkara menehi.
Nanging uga perkara ora ngrusak.
Ora ngrusak kapercayan.
Ora ngrusak masa depan wong liya.
Ora ngrusak jeneng wong amarga emosi.
Ora ngrusak hubungan kulawarga amarga ego.
Ora ngrusak hak wong liya amarga kepentingan.
Ora ngrusak agama kanthi prilaku kang bertentangan karo rahmat.
Ing kono cahya dadi luwih abot.
Nanging uga luwih nyata.
Sebab cahya kang wis dadi tanggung jawab ora gampang dipamerake.
Dheweke mung urip ing laku.
Kaya oyod.
Ora katon.
Nanging yen oyod ora ana, wit bakal ambruk.
Mangkono uga amanah.
Ora kabeh wong weruh.
Nanging amanah kang dijaga ndadekake akeh perkara tetep ngadeg.
Banjur ana sabda:
“Aja mung kepengin dadi kembang kang dipuji.
Kadhang dadi oyod kang ora katon luwih penting kanggo njaga urip.”
Iki piwulang kang nggawe loro jiwa saya andhap asor.
Amarga saiki padha ngerti:
ora kabeh tugas kudu katon.
Ora kabeh kabecikan kudu diumumake.
Ora kabeh bantuan kudu dipasang jeneng.
Ora kabeh donga kudu dingerteni wong kang didongakake.
Ana kabecikan kang cukup Alloh sing ngerti.
Lan kadhang kabecikan kaya ngono luwih bening.
Nalika sore tumiba, loro jiwa iku bali menyang segara.
Ombak teka kanthi ajeg.
Ora ana ombak kang njaluk dipuji.
Ora ana ombak kang nuntut jenenge ditulis.
Kabeh mung nindakake peran.
Banjur loro jiwa iku padha ndedonga:
“Yā Alloh, yen Panjenengan titipake cahya, ajari kita njaga.”
“Yen Panjenengan titipake kapercayan, ajari kita ora ngiyanati.”
“Yen Panjenengan titipake pengaruh, ajari kita ora gumunggung.”
“Yen Panjenengan titipake katresnan, ajari kita ora nguwasani.”
“Lan yen Panjenengan titipake warisan kabecikan, ajari kita nerusake tanpa ngaku dadi Sumber.”
Ing kono Basqoro sumunar alon.
Ora minangka makutha.
Nanging kaya amanah kang dilebokake ing telapak tangan.
Cilik wujude.
Nanging gedhe tanggung jawabe.
SABDA LEMBAR KAPING PATBELAS
“Cahya kang diwarisake kudu dijaga, dudu dikuasai.”
“Sing nampa amanah aja rumangsa dadi sumber amanah.”
“Saya akeh kang dipercayakake marangmu, saya alus ati lan saya ati-ati lakumu.”
“Padhang sejati ora mung madhangi; padhang sejati ngerti tanggung jawab supaya ora ngobong.”
Lan ing pungkasane dina,
loro jiwa mau ngerti:
warisan paling luhur dudu nalika akeh wong nyebut jenengmu, nanging nalika kabecikan tetep urip tanpa kudu gumantung marang jenengmu.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah sinar nyebar jari warisan kabecikan,
setelah sopoq lampu bau nyalaang lampu saq lain,
araq sopoq pengertian saq sangat penting:
setiap sinar saq te warisang harus te jaga tanggung jawabn.
Sebab ndeq segala saq te warisang otomatis jari becik.
Ilmu bau jari berkah,
nanging bau juak jari alat kanggo tinggi diri.
Kepercayaan bau jari pangayoman,
nanging bau juak jari jalan kanggo nguasai.
Aran besar bau jari amanah,
nanging bau juak jari jebakan lamun manusie cume ingin te hormati.
Mangkane Basqoro ngelingang:
“Endeq cume ngeraos apa saq te warisang leq side.
Ngeraos juak apa tanggung jawab side setelah menerima niki.”
Nerima sinar lain berarti memiliki Sumber sinar.
Nerima amanah lain berarti jari Sumber amanah.
Nerima pelajaran ndeq berarti side wah paling ngerti.
Malah semakin banyak saq te titipang,
semakin besar kewajiban kanggo hati-hati.
Dua jiwe niki lantas gitaq sopoq obor.
Oborn padhang.
Nanging lamun te jauq sembarangan, apin bau ngobong kain, bale, dait alas.
Leq niki keduane ngerti:
sinar juak perlu adab.
Padhang tanpa adab bau jari api.
Ilmu tanpa adab bau jari kesombongan.
Kekuatan tanpa adab bau jari penindasan.
Dait tresne tanpa adab bau jari rasa memiliki saq nyakiti.
Mangkane Basqoro bebase:
“Saq penting lain seberapa besar sinar saq side jauq, nanging seberapa becik side jaga supaya sinar niki ndeq membakar.”
Niki paugeran kanggo saq menerima amanah.
Lamun te meneq ilmu, gunakang kanggo padhangang, lain merendahang.
Lamun te meneq rezeki, gunakang kanggo nguatang, lain sombong.
Lamun te meneq kedudukan, gunakang kanggo jaga hak, lain menginjak.
Lamun te meneq tresne, gunakang kanggo lahirang kabecikan, lain ngiket.
Dait lamun te meneq kepercayaan, endeq khianati cume lantaran ndeq araq saq gitaq.
Lantas araq sabdo:
“Amanah saq paling berat ialah waktu side mampu menyalahgunakan, nanging side milih ndeq melakuang.”
Leq niki sinar jari ujian.
Lain cume berkah.
Sebab kadang manusie seneng minta padhang,
nanging ndeq siap tanggung jawabn.
Seneng minta pengaruh,
nanging ndeq siap adil.
Seneng minta te percaya,
nanging ndeq siap jujur waktu salah.
Seneng minta te tresnayang,
nanging ndeq siap jaga ate saq wah percaya.
Mangkane Basqoro ngajarin:
“Sebelum minta lebih banyak, belajar jaga apa saq wah araq.”
Lamun araq sopoq amanah, jaga sopoq amanah niki.
Lamun araq sopoq manusie saq percaya, endeq sakiti.
Lamun araq sopoq janji, tepati.
Lamun araq sopoq salah, benahang.
Sebab sinar ndeq te ukur antuk jumlah.
Sinar te ukur antuk ketulusan dait ketepatan laku.
Lek sopoq jelo, dua jiwe niki rauh leq pasar saq rame.
Araq saq jual.
Araq saq beli.
Araq saq jujur.
Araq saq ngurangang timbangan.
Araq saq meneq barang becik.
Araq saq nyimpeng cacat barang.
Leq niki Basqoro ngajarin:
“Kabecikan ndeq cume te uji leq taoq suci.
Kabecikan te uji leq transaksi, janji, utang, dait hak saq lain.”
Niki sinar saq turun leq bumi.
Ndeq cume leq doa.
Ndeq cume leq simbol.
Nanging leq timbangan saq jujur.
Leq janji saq te tepati.
Leq upah saq te bayar adil.
Leq barang titipan saq te malikang.
Leq rahasia saq te jaga.
Leq bebase saq ndeq te manipulasi.
Dua jiwe niki lantas ngerti:
warisan sinar harus bau urip leq perkara saq paling sederhana.
Apa gunane bebase luhur lamun masih cidra?
Apa gunane simbol suci lamun utang ndeq te bayar?
Apa gunane bebase tresne lamun saq lain te rendahang?
Apa gunane nyebut amanah lamun kepercayaan te gunakang kanggo kepentingan diriq?
Mangkane Basqoro ndeq ngajarin supaya manusie cume terlihat suci.
Basqoro ngajarin supaya manusie bau te percaya.
Sebab manusie saq bau te percaya lebih bermanfaat dibanding saq cume terlihat hebat.
Manusie saq tepati janji lebih padhang dibanding saq cume banyak slogan.
Manusie saq jaga hak saq lain lebih luhur dibanding saq banyak gelar nanging ndeq adil.
Dua jiwe lantas meneng.
Sebab keduane ngerti:
sinar ndeq mesti selalu berbentuk cahya emas.
Kadang sinar berbentuk manusie saq rauh tepat waktu.
Kadang berbentuk manusie saq bayar kewajiban tanpa te kejar.
Kadang berbentuk saq berani bebase:
“Tiang salah.”
Kadang berbentuk manusie saq jaga rahasia.
Kadang berbentuk saq ndeq ngambil kesempatan waktu bau ngapusi.
Niki Basqoro saq wah jari sifat.
Lantas araq pengeling:
“Endeq angkat diriq side antuk sinar saq harusn kanggo padhangang saq lain.”
Lamun saq lain muji, inget Sumber.
Lamun saq lain percaya, tambah tanggung jawab.
Lamun saq lain ikut side, endeq jariang ia tergantung leq side.
Tuntun supaya ia bau berpikir, milih, dait tanggung jawab antuk sadar.
Sebab pemimpin saq becik ndeq jariang saq lain bayang-bayangn.
Pemimpin saq becik bantu saq lain berdiri antuk jati dirin.
Mangkono juak guru.
Mangkono juak saq toaq.
Mangkono juak pasangan.
Mangkono juak sai-sai saq te meneq taoq leq dalem ate saq lain.
Endeq jariang saq lain kecil supaya side terlihat besar.
Endeq jariang saq lain takut supaya side terlihat kuasa.
Endeq jariang saq lain tergantung supaya side terus te butuhang.
Sebab sinar sejati nguatang, lain melemahang.
Basqoro lantas meneq telu pertanyaan:
“Araq side jariang saq lain lebih merdeka atawa lebih tergantung?”
“Bebase side jariang saq lain lebih bening atawa lebih takut?”
“Amanah saq side jauq jariang kabecikan tambah banyak atawa cume jariang aran side tambah besar?”
Telu pertanyaan niki ndeq perlu jawaban gancang.
Sebab jawabann terlihat leq waktu.
Terlihat leq cara saq lain tumbuh.
Terlihat leq cara amanah te jaga.
Terlihat leq apa saq te tinggalang setelah ite lalo.
Dua jiwe niki ngerti lamun warisan sinar lain cume perkara meneq.
Nanging juak perkara ndeq merusak.
Ndeq merusak kepercayaan.
Ndeq merusak masa depan saq lain.
Ndeq merusak aran manusie lantaran emosi.
Ndeq merusak keluarga lantaran ego.
Ndeq merusak hak saq lain lantaran kepentingan.
Ndeq merusak agama antuk perilaku saq ndeq jauq rahmat.
Leq niki sinar jari lebih berat.
Nanging juak lebih nyata.
Sebab sinar saq wah jari tanggung jawab ndeq gampang te pamerang.
Ia cume urip leq laku.
Seperti akar.
Ndeq terlihat.
Nanging lamun ndeq araq akar, kayuq yaq rubuh.
Mangkono juak amanah.
Ndeq semua manusie gitaq.
Nanging amanah saq te jaga jariang banyak perkara tetap berdiri.
Lantas araq sabdo:
“Endeq cume ingin jari bunga saq te puji.
Kadang jari akar saq ndeq terlihat lebih penting kanggo jaga urip.”
Niki pelajaran saq jariang dua jiwe tambah rendah ate.
Sebab saiki keduane ngerti:
ndeq segala tugas harus terlihat.
Ndeq segala kabecikan harus te umumang.
Ndeq segala bantuan harus araq arann.
Ndeq segala doa harus te tau antuk saq te doangang.
Araq kabecikan saq cukup Alloh saq ngerti.
Dait kadang kabecikan niki lebih bening.
Lamun sore turun, dua jiwe malik leq segare.
Ombak rauh terus.
Ndeq araq ombak saq minta te puji.
Ndeq araq ombak saq tuntut arann te tulis.
Semuane cume jalanang perann.
Lantas dua jiwe berdoa:
“Yā Alloh, lamun Side titipang sinar, ajarang ite jaga.”
“Lamun Side titipang kepercayaan, ajarang ite ndeq berkhianat.”
“Lamun Side titipang pengaruh, ajarang ite ndeq tinggi diri.”
“Lamun Side titipang tresne, ajarang ite ndeq nguasai.”
“Dait lamun Side titipang warisan kabecikan, ajarang ite terusang tanpa ngaku jari Sumber.”
Leq niki Basqoro nyinar pelan.
Lain jari makota.
Nanging seperti amanah saq te taruh leq telapak ime.
Kecil bentukn.
Nanging besar tanggung jawabn.
SABDO LEMBAR KAPING PATBELAS
“Sinar saq te warisang harus te jaga, lain te kuasai.”
“Saq menerima amanah endeq merasa jari Sumber amanah.”
“Semakin banyak saq te percayaang leq side, semakin alus ate dait semakin hati-hati laku side.”
“Padhang sejati ndeq cume padhangang; padhang sejati ngerti tanggung jawab supaya ndeq membakar.”
Dait leq akhir jelo,
dua jiwe niki ngerti:
warisan saq paling luhur lain waktu banyak manusie nyebut aran side, nanging waktu kabecikan tetap urip tanpa harus tergantung leq aran side.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Cahya iku titipan, amanah iku penjaga, lan kabecikan iku woh.”
“Sinar niki titipan, amanah niki penjaga, dait kabecikan niki buah.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING LIMALAS
“Nalika Tanggung Jawab Dadi Tatanan Urip”
“Lamun Tanggung Jawab Jari Tata Urip”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise cahya dipahami minangka titipan,
sawise amanah dipahami minangka penjaga,
lan kabecikan dipahami minangka woh,
loro jiwa iku tekan sawijining pangerten kang luwih jero:
kabecikan ora cukup dilakoni mung nalika ati lagi kepengin.
Kabecikan kudu dadi tatanan urip.
Sebab wong bisa tumindak becik sedina.
Wong bisa sabar nalika swasana tentrem.
Wong bisa jujur nalika ora ana godaan.
Nanging Basqoro ngajari supaya padhang ora mung teka minangka rasa sesaat.
Padhang kudu mlebu ing kebiasaan.
Mlebu ing cara tangi esuk.
Mlebu ing cara golek rezeki.
Mlebu ing cara ngomong.
Mlebu ing cara nindakake janji.
Mlebu ing cara ngadhepi wong kang beda pendapat.
Mlebu ing cara nggunakake kuwasa.
Mlebu ing cara nyimpen rahasia.
Lan mlebu ing cara manungsa bali nyawang awake dhewe nalika salah.
Banjur ana pangeling:
“Watak ora dibangun saka siji tumindak gedhe, nanging saka kabecikan cilik kang dijaga bola-bali.”
Mula yen pengin dadi cahya,
aja mung nggoleki pengalaman kang gedhe.
Sinaua nindakake perkara cilik kanthi bener.
Tangi nalika wis janji bakal tangi.
Teka nalika wis janji bakal teka.
Bayar nalika wis duwe kewajiban mbayar.
Balekna barang yen mung titipan.
Ngomonga jujur sanajan ora ana kang bisa mbuktekake gorohmu.
Jaga lisan nalika ati lagi panas.
Lan aja nyebut asmane Alloh kanggo mbenerake kepinginan pribadi.
Iki kabeh katon prasaja.
Nanging ing perkara prasaja iku karakter diuji.
Loro jiwa mau banjur mlaku ing sawijining kampung.
Ing kana ora ana gapura emas.
Ora ana obor raksasa.
Ora ana swara langit.
Mung urip saben dina.
Wong padha nyapu halaman.
Ana kang dagang.
Ana kang nggendong anak.
Ana kang ngopeni wong tuwa.
Ana kang mulang bocah.
Ana kang kerja nganti sore.
Basqoro banjur kandha:
“Ing kene cahya kudu dibuktekake.”
Ora mung ing puncak gunung.
Ora mung ing pinggir segara nalika lintang kebak.
Nanging ing pawon.
Ing pasar.
Ing papan kerja.
Ing meja keluarga.
Ing dalan.
Ing tetanggan.
Lan ing wektu wong liya ora weruh apa kang koklakoni.
Sebab wong kang jujur mung nalika disawang durung ngrampungake pelajarane.
Wong kang alus mung marang wong kang disenengi durung ngerti rahmat.
Wong kang adil mung nalika ora rugi durung ngerti tanggung jawab.
Mula Basqoro ngajari ajeg.
Ajeg ing kabecikan.
Ajeg ing amanah.
Ajeg ing adab.
Ajeg eling manawa Alloh ora mung disembah nganggo tembung, nanging uga ditaati liwat tumindak.
Ana wong kang takon:
“Apa cahya mesthi katon saka wajah?”
Basqoro mangsuli:
“Ora.”
Cahya bisa katon saka wong kang ora ngapusi timbangan.
Cahya bisa katon saka wong kang ora nggunakake jabatan kanggo njupuk hak wong cilik.
Cahya bisa katon saka wong kang gelem njaluk ngapura marang anaké.
Cahya bisa katon saka wong kang ora ngremehake bojo.
Cahya bisa katon saka bocah kang ngurmati wong tuwane.
Cahya bisa katon saka wong sugih kang ora gumunggung.
Lan cahya bisa katon saka wong miskin kang tetep njaga martabat tanpa nyolong hak wong liya.
Mula cahya ora duwe siji rupa.
Cahya iku laku kang bener.
Ing sawijining omah, loro jiwa mau weruh siji kulawarga lagi padha mangan.
Panganane ora akeh.
Nanging padha dibagi kanthi adil.
Siji wong tuwa njupuk bagean paling cilik supaya bocah-bocah cukup.
Ora ana sing ngerti pangorbanane kajaba Alloh.
Basqoro kandha:
“Ana cahya kang ora tau mlebu ing cerita, nanging gedhe ing ngarsane Alloh.”
Iki nggawe loro jiwa meneng.
Sebab kadang manungsa seneng perkara kang gedhe lan katon.
Nanging akeh kabecikan paling suci urip ing panggonan kang sepi.
Ibu kang saben dina masak kanggo kulawarga.
Bapak kang kerja kanthi halal sanajan abot.
Anak kang ngrumat wong tuwa kang wis sepuh.
Tangga kang meneng-meneng menehi pangan marang wong kang kekurangan.
Guru kang sabar marang murid kang angel sinau.
Wong kang nyicil utang kanthi jujur sanajan ora gampang.
Ora ana makutha.
Nanging ana amanah.
Ora ana gelar.
Nanging ana padhang.
Ing kono loro jiwa mangerti:
tatanan urip kang padhang dibangun saka perkara cilik kang ora disepelekake.
Banjur Basqoro menehi pitung paugeran:
Kapisan: aja njaluk pakurmatan yen durung bisa ngurmati.
Kapindho: aja njaluk dipercaya yen isih seneng ndhelikake cidra.
Katelu: aja njaluk rezeki tambah yen sing wis ana durung dijaga kanthi halal.
Kaping papat: aja njaluk tresna kang gedhe yen ati durung sinau tanggung jawab.
Kaping lima: aja gampang menehi janji yen durung siyap nepati.
Kaping enem: aja nggunakake kekuwatan kanggo nggawe wong ringkih meneng.
Kaping pitu: yen salah, balia marang bener sadurunge kesalahan dadi watak.
Loro jiwa iku maca paugeran kasebut bola-bali.
Lan padha ngerti:
iki dudu aturan kanggo ngadili wong liya.
Iki pangilon kanggo awake dhewe.
Sebab luwih gampang ndeleng salah wong liya tinimbang cacat ing laku dhewe.
Mula Basqoro ngelingake:
“Sadurunge mbenerake jagad, benahana papan paling cedhak: pikiranmu, lisanmu, tanganmu, lan tanggung jawabmu.”
Yen omahmu isih kebak tembung kasar, wiwitana saka omah.
Yen utangmu durung beres, wiwitana saka kewajiban.
Yen ana wong kang koklaraake, goleka cara kanggo mbenerake.
Yen duwe amanah kerja, rampungna kanthi becik.
Yen duwe anak, aja mung menehi pangan; wenehana rasa aman lan tuladha.
Yen duwe pasangan, aja mung nyebut tresna; njagaa pakurmatané.
Yen dadi pemimpin, aja mung njaluk manut; dadi wong kang pantes dipercaya.
Ing kono Basqoro malih saka simbol dadi tatanan.
Tatanan antarane ati lan laku.
Antarane donga lan usaha.
Antarane hak lan kewajiban.
Antarane tresna lan wates.
Antarane kekuwatan lan tanggung jawab.
Yen siji sisih ilang, keseimbangan rusak.
Tresna tanpa wates bisa nyesekake.
Wates tanpa tresna bisa dadi adhem.
Kuwasa tanpa tanggung jawab bisa dadi zalim.
Tanggung jawab tanpa welas asih bisa dadi atos.
Mula kabeh kudu diselarasake.
Iki makna sawiji ing lembar iki:
ora kabeh kudu dadi siji bentuk,
nanging kabeh nilai kudu nyawiji ing sawijining laku kang utuh.
Ati ngomong becik.
Lisan ngucap becik.
Tangan nindakake becik.
Lan sikil lumaku menyang dalan kang padha.
Yen ati kandha suci nanging tangan cidra, durung sawiji.
Yen lisan kandha tresna nanging tumindak nyakiti, durung manunggal.
Yen donga njaluk berkah nanging rezeki digoleki kanthi ora halal, isih ana pecah ing njero.
Mula Basqoro kandha:
“Manunggalna apa kang kokucapake karo apa kang koklakoni.”
Iki manunggal kang luwih angel tinimbang mung nyawijine rasa.
Sebab mbutuhake disiplin.
Mbutuhake keberanian ngakoni kelemahan.
Mbutuhake gelem mbenerake kebiasaan.
Mbutuhake wektu.
Nanging saka kene cahya dadi kuat.
Ora amarga saya padhang ing mripat.
Nanging amarga ora gampang mati nalika suasana owah.
Nalika dipuji, dheweke tetep eling.
Nalika ora dipuji, dheweke tetep becik.
Nalika sugih, dheweke ora gumunggung.
Nalika sempit, dheweke ora gampang cidra.
Nalika ditresnani, dheweke ora nguwasani.
Nalika ditinggal, dheweke ora ngrusak.
Nalika dipercaya, dheweke njaga.
Lan nalika salah, dheweke bali.
Iki cahya kang wis duwe oyod.
Banjur loro jiwa tekan sawijining sawah.
Padine katon ijo.
Petani saben dina teka.
Ora bisa mung nyiram sepisan banjur ngarep panen.
Petani kudu sabar.
Njaga banyu.
Mbusak suket.
Ngenteni wektu.
Basqoro kandha:
“Watak uga kaya sawah.
Sing koktanam dina iki butuh dirumat saben dina.”
Yen nandur jujur, rawata.
Yen nandur sabar, rawata.
Yen nandur donga, rawata.
Yen nandur disiplin, rawata.
Sebab siji dina kesusu bisa ngrusak apa kang suwene dibangun.
Nanging yen tiba, aja langsung nganggep kabeh gagal.
Balia maneh.
Tegakna maneh.
Benahana maneh.
Sebab wong kang becik dudu wong kang ora tau luput.
Wong kang becik yaiku wong kang ora betah manggon ing kesalahan.
Iki salah siji rahasia paling penting.
Cahya ora mbutuhake kesempurnaan manungsa.
Cahya mbutuhake kejujuran kanggo terus bali.
Banjur ana donga:
“Yā Alloh, gawea apa kang apik ing ati iki dadi laku.”
“Aja nganti lisan luwih padhang tinimbang tumindak.”
“Aja nganti kita seneng nyebut amanah nanging lalai marang kewajiban.”
“Aja nganti kita seneng ngomong tresna nanging ora dadi papan kang aman.”
“Lan aja nganti cahya mung dadi hiasan jeneng tanpa woh ing urip.”
Nalika sore teka, loro jiwa padha weruh wong-wong bali saka kerja.
Ana kang kesel.
Ana kang nggawa pangan.
Ana kang nggawa hasil sithik.
Nanging urip terus.
Lan loro jiwa ngerti:
iki jagad nyata kang kudu dipadhangi.
Ora mung jagad ing pikiran.
Ora mung jagad ing crita.
Nanging jagad kang mbutuhake pangan, keadilan, adab, amanah, lan tangan kang gelem kerja.
SABDA LEMBAR KAPING LIMALAS
“Cahya kang ora dadi kebiasaan gampang ilang nalika rasa owah.”
“Kabecikan cilik kang dijaga saben dina luwih kuwat tinimbang tembung gedhe kang mung diucap sepisan.”
“Manunggalna donga lan usaha, lisan lan tumindak, tresna lan tanggung jawab.”
“Sawiji sejati yaiku nalika njero lan njaba ora saling ngapusi.”
Lan Basqoro sumunar ing pucuking dina.
Ora mung ana ing langit.
Nanging ing saben jiwa kang milih:
tetep jujur,
tetep amanah,
tetep welas asih,
lan terus bali marang Alloh nalika salah.
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah sinar te pahami sebagai titipan,
setelah amanah te pahami sebagai penjaga,
dait kabecikan te pahami sebagai buah,
dua jiwe niki rauh leq pengertian saq lebih dalem:
kabecikan ndeq cukup te lakuang cume waktu ate sedang ingin.
Kabecikan harus jari tata urip.
Manusie bau berbuat becik sopoq jelo.
Bau sabar waktu keadaan tenang.
Bau jujur waktu ndeq araq godaan.
Nanging Basqoro ngajarin supaya padhang ndeq cume rauh jari rasa sebentar.
Padhang harus masuk leq kebiasaan.
Masuk leq cara bangun lemaq.
Masuk leq cara gitaq rezeki.
Masuk leq cara bebase.
Masuk leq cara tepati janji.
Masuk leq cara ngadap saq beda pikiran.
Masuk leq cara gunakang kuasa.
Masuk leq cara jaga rahasia.
Dait masuk leq cara manusie malik gitaq dirin waktu salah.
Lantas araq pengeling:
“Sifat ndeq te bangun cume antuk sopoq laku besar, nanging antuk kabecikan kecil saq te jaga terus.”
Mangkane lamun ingin jari sinar,
endeq cume gitaq pengalaman saq besar.
Belajar lakuang perkara kecil antuk bener.
Bangun lamun wah janji yaq bangun.
Rauh lamun wah janji yaq rauh.
Bayar lamun araq kewajiban bayar.
Malikang barang lamun cume titipan.
Bebase jujur walaupun ndeq araq saq bau buktiang kebohongan side.
Jaga biwir waktu ate panas.
Dait endeq gunakang aran Alloh kanggo membenarang keinginan diriq.
Niki semua terlihat sederhana.
Nanging leq perkara sederhana niki sifat te uji.
Dua jiwe niki lantas jalan leq sopoq dusun.
Ndeq araq gapura emas.
Ndeq araq obor besar.
Ndeq araq suare leq langit.
Cume urip setiap jelo.
Araq saq sapu halaman.
Araq saq jual beli.
Araq saq gendong anak.
Araq saq rawat saq toaq.
Araq saq ajarang anak.
Araq saq kerja sampai sore.
Basqoro lantas bebase:
“Leq niki sinar harus te buktiang.”
Lain cume leq pucuk gunung.
Lain cume leq pinggir segare waktu bintang banyak.
Nanging leq pawon.
Leq pasar.
Leq taoq kerja.
Leq bale.
Leq dalan.
Leq tetangga.
Dait waktu ndeq araq saq gitaq apa saq side lakuang.
Sebab manusie saq jujur cume waktu te gitaq ndeqman selesai pelajarann.
Manusie saq alus cume leq saq ia senengang ndeqman ngerti rahmat.
Manusie saq adil cume waktu ndeq rugi ndeqman ngerti tanggung jawab.
Mangkane Basqoro ngajarin ajeg.
Ajeg leq kabecikan.
Ajeg leq amanah.
Ajeg leq adab.
Ajeg inget lamun Alloh ndeq cume te sembah antuk bebase, nanging juak antuk laku.
Araq saq ngeraos:
“Apakah sinar selalu terlihat leq wajah?”
Basqoro jawab:
“Ndeq.”
Sinar bau terlihat leq manusie saq ndeq ngapusi timbangan.
Sinar bau terlihat leq manusie saq ndeq gunakang jabatan kanggo ngambil hak saq kecil.
Sinar bau terlihat leq saq toaq saq mau minta maaf leq anakn.
Sinar bau terlihat leq manusie saq ndeq meremehang pasangan.
Sinar bau terlihat leq anak saq hormat leq toaqn.
Sinar bau terlihat leq saq kaya saq ndeq tinggi diri.
Dait sinar bau terlihat leq saq miskin saq tetap jaga martabat tanpa ngambil hak saq lain.
Mangkane sinar ndeq cume araq sopoq bentuk.
Sinar niki laku saq bener.
Lek sopoq bale, dua jiwe niki gitaq sopoq keluarga sedang mangan.
Panganan ndeq banyak.
Nanging te bagi antuk adil.
Sopoq toaq ngambil bagian saq lebih sedikit supaya anak cukup.
Ndeq araq saq tau pengorbanann selain Alloh.
Basqoro bebase:
“Araq sinar saq ndeq pernah masuk leq cerita, nanging besar leq hadapan Alloh.”
Niki jariang dua jiwe meneng.
Sebab kadang manusie seneng perkara besar saq terlihat.
Nanging banyak kabecikan saq suci urip leq taoq sepi.
Inaq saq setiap jelo masak kanggo keluargan.
Amaq saq kerja halal walaupun berat.
Anak saq rawat toaqn saq wah sepuh.
Tetangga saq diam-diam meneq pangan leq saq kekurangan.
Guru saq sabar leq murid saq susah belajar.
Manusie saq cicil utang antuk jujur walaupun berat.
Ndeq araq makota.
Nanging araq amanah.
Ndeq araq gelar.
Nanging araq padhang.
Leq niki dua jiwe ngerti:
tata urip saq padhang te bangun antuk perkara kecil saq ndeq te remehang.
Basqoro lantas meneq pitu paugeran:
Sopoq: endeq minta te hormati lamun ndeqman bau hormatang.
Dua: endeq minta te percaya lamun masih seneng nyimpeng cidra.
Telu: endeq minta rezeki tambah lamun saq wah araq ndeqman te jaga halal.
Empat: endeq minta tresne besar lamun ate ndeqman belajar tanggung jawab.
Lime: endeq gampang meneq janji lamun ndeqman siap tepati.
Enem: endeq gunakang kekuatan kanggo jariang saq lemah meneng.
Pitu: lamun salah, malik leq bener sebelum kesalahan jari sifat.
Dua jiwe niki baca paugeran niki terus.
Dait keduane ngerti:
niki lain aturan kanggo menghukum saq lain.
Niki cermin kanggo diriq mesaq.
Sebab lebih gampang gitaq salah saq lain timbang gitaq cacat leq laku mesaq.
Mangkane Basqoro ngelingang:
“Sebelum membenahang jagat, benahang taoq saq paling dekat: pikiran side, biwir side, ime side, dait tanggung jawab side.”
Lamun bale side masih penuh bebase keras, mulai leq bale.
Lamun utang side ndeqman selesai, mulai leq kewajiban.
Lamun araq saq pernah side sakiti, gitaq jalan membenahang.
Lamun araq amanah kerja, selesaiang antuk becik.
Lamun araq anak, endeq cume meneq pangan; meneq rasa aman dait teladan.
Lamun araq pasangan, endeq cume nyebut tresne; jaga kehormatann.
Lamun jari pemimpin, endeq cume minta te taati; jariang diriq saq pantas te percaya.
Leq niki Basqoro berubah leq simbol jari tata urip.
Tata antara ate dait laku.
Antara doa dait usaha.
Antara hak dait kewajiban.
Antara tresne dait batas.
Antara kekuatan dait tanggung jawab.
Lamun sopoq sisin ilang, keseimbangan rusak.
Tresne tanpa batas bau sesakang.
Batas tanpa tresne bau dingin.
Kuasa tanpa tanggung jawab bau jari zalim.
Tanggung jawab tanpa welas asih bau jari keras.
Mangkane semua harus te selarasang.
Niki makna sopoq leq lembar niki:
ndeq semua harus jari sopoq bentuk,
nanging semua nilai harus manunggal leq laku saq utuh.
Ate bebase becik.
Biwir bebase becik.
Ime melakuang becik.
Dait nae jalan leq arah saq sopoq.
Lamun ate bebase suci nanging ime cidra, ndeqman sopoq.
Lamun biwir bebase tresne nanging laku nyakiti, ndeqman manunggal.
Lamun doa minta berkah nanging rezeki te gitaq antuk cara saq ndeq halal, masih araq pecah leq dalem.
Mangkane Basqoro bebase:
“Manunggalang apa saq side bebaseang dengan apa saq side lakuang.”
Niki manunggal saq lebih berat timbang cume rasa.
Sebab perlu disiplin.
Perlu berani ngaku kelemahan.
Perlu mau membenahang kebiasaan.
Perlu waktu.
Nanging leq niki sinar jari kuat.
Lain lantaran lebih terang leq mate.
Nanging lantaran ndeq gampang mati waktu suasana berubah.
Lamun te puji, ia tetap inget.
Lamun ndeq te puji, ia tetap becik.
Lamun kaya, ia ndeq tinggi diri.
Lamun sempit, ia ndeq gampang cidra.
Lamun te tresnayang, ia ndeq nguasai.
Lamun te tinggalang, ia ndeq merusak.
Lamun te percaya, ia jaga.
Dait lamun salah, ia malik.
Niki sinar saq wah araq akarn.
Dua jiwe niki lantas rauh leq sopoq sawah.
Padin ijo.
Petani setiap jelo rauh.
Ndeq bau cume siram sopoq kali lantas langsung berharap panen.
Petani harus sabar.
Jaga aik.
Bersihang rumput.
Anti waktu.
Basqoro bebase:
“Sifat juak seperti sawah.
Apa saq side tanam jelo niki perlu te rawat setiap jelo.”
Lamun tanam jujur, rawat.
Lamun tanam sabar, rawat.
Lamun tanam doa, rawat.
Lamun tanam disiplin, rawat.
Sebab sopoq jelo lalai bau merusak apa saq lamen te bangun.
Nanging lamun jatuh, endeq langsung nganggep semua gagal.
Malik.
Berdiri malik.
Benahang malik.
Sebab manusie becik lain saq ndeq pernah salah.
Manusie becik ialah saq ndeq betah tinggal leq kesalahan.
Niki sopoq rahasia saq penting.
Sinar ndeq minta manusie jari sempurna.
Sinar minta kejujuran kanggo terus malik.
Lantas araq doa:
“Yā Alloh, jariang apa saq becik leq ate niki masuk jari laku.”
“Endeq sampai biwir lebih padhang timbang perbuatan.”
“Endeq sampai ite seneng nyebut amanah nanging lalai leq kewajiban.”
“Endeq sampai ite seneng bebase tresne nanging ndeq jari taoq aman.”
“Dait endeq sampai sinar cume jari hiasan aran tanpa buah leq urip.”
Lamun sore rauh, dua jiwe gitaq manusie malik leq kerja.
Araq saq lelah.
Araq saq jauq pangan.
Araq saq hasiln sedikit.
Nanging urip terus jalan.
Dait dua jiwe ngerti:
niki jagat nyata saq perlu te padhangang.
Lain cume jagat leq pikiran.
Lain cume jagat leq cerita.
Nanging jagat saq perlu pangan, keadilan, adab, amanah, dait ime saq mau bekerja.
SABDO LEMBAR KAPING LIMALAS
“Sinar saq ndeq jari kebiasaan gampang ilang waktu rasa berubah.”
“Kabecikan kecil saq te jaga setiap jelo lebih kuat timbang bebase besar saq cume te ucap sopoq kali.”
“Manunggalang doa dait usaha, biwir dait laku, tresne dait tanggung jawab.”
“Sopoq saq sejati ialah lamun dalem dait luar ndeq saling ngapusi.”
Dait Basqoro nyinar leq pucuk jelo.
Ndeq cume leq langit.
Nanging leq setiap jiwe saq milih:
tetap jujur,
tetap amanah,
tetap welas asih,
dait terus malik leq Alloh lamun salah.
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Cahya kang wus dadi tatanan ora mung sumunar nalika dipuji; dheweke tetep urip nalika ora ana kang nyawang.”
“Sinar saq wah jari tata urip ndeq cume nyinar waktu te puji; ia tetap urip waktu ndeq araq saq gitaq.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING NEMBELAS
“Nalika Tatanan Urip Dadi Katentreman”
“Lamun Tata Urip Jari Ketenangan”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise kabecikan dadi kebiasaan,
sawise amanah mlebu ing tatanan saben dina,
lan sawisé ati ora maneh mung golek padhang saka njaba,
loro jiwa iku tekan sawijining lawang:
lawang katentreman.
Katentreman dudu urip tanpa masalah.
Katentreman dudu kabeh kekarepan kasembadan.
Katentreman uga dudu ora nate nangis.
Nanging katentreman yaiku nalika badai teka,
ati isih ngerti panggonan kanggo bali.
Nalika dalan owah,
jiwa ora langsung kelangan arah.
Nalika wong liya ora mangerteni,
awake dhewe ora langsung kudu perang kanggo mbuktekake kabeh.
Basqoro banjur menehi pangeling:
“Ati kang tentrem dudu ati kang ora tau diganggu,
nanging ati kang wis ngerti marang sapa dheweke kudu bali.”
Loro jiwa mau banjur lungguh ing pinggir sendhang.
Banyune bening.
Nalika ora ana angin, langit katon cetha ing permukaane.
Nanging nalika watu cilik dicemplungake,
gambar langit pecah dadi gelombang.
Salah siji jiwa takon:
“Apa langit iku tenan pecah?”
Basqoro mangsuli:
“Ora. Sing goyah mung banyune.”
Ing kono loro jiwa ngerti:
kadhang perkara kang kedadeyan ing njaba nggawe rasa kaya kabeh urip wis rusak.
Nanging sumber nilai ing njero ora kudu melu pecah.
Wong bisa kecewa.
Nanging ora kudu dadi kejem.
Wong bisa kelangan.
Nanging ora kudu kelangan adab.
Wong bisa dikhianati.
Nanging ora kudu ngowahi awake dadi wong kang seneng ngiyanati.
Wong bisa gagal.
Nanging ora kudu nganggep awake ora nduweni nilai.
Mula katentreman sejati dudu gumantung marang kabeh kedadeyan.
Katentreman tuwuh saka pondasi batin.
Pondasi iku dibangun saka:
eling marang Alloh,
jujur marang awake dhewe,
netepi kewajiban,
ngerti batas,
gelem ngapura,
lan gelem nampa yen ora kabeh perkara bisa dikuwasani.
Banjur ana sabda:
“Sing ora bisa kokubah, aja nganti nguwasani kabeh ruang ing atimu.”
Ana perkara kang kudu dibenerake.
Benahana.
Ana perkara kang kudu dijaluk ngapura.
Jaluk ngapura.
Ana perkara kang kudu diperjuangake.
Perjuangna kanthi adab.
Nanging ana uga perkara kang wis ora ana ing tanganmu.
Ing kono tugasmu yaiku pasrah tanpa nyerah marang kabecikan.
Pasrah ora ateges males.
Pasrah dudu alesan kanggo ora usaha.
Pasrah yaiku sawise nglakoni apa kang bisa,
ati ora nyiksa awake dhewe amarga asil ora manut kekarepan.
Loro jiwa iku banjur ndeleng banyu sendhang alon-alon bali tenang.
Gelombange saya cilik.
Langit katon maneh.
Basqoro kandha:
“Mangkono uga ati.
Aja kesusu nggawe keputusan nalika banyumu isih keruh.”
Nalika nesu, wenehana wektu.
Nalika kecewa, aja langsung nyebar tembung.
Nalika wedi, aja langsung nganggep bayangan minangka kasunyatan.
Nalika rasa kangen gedhe, aja langsung nggawe tuntutan.
Nalika sedhih, aja langsung nyimpulake yen Alloh wis ninggalake.
Amarga rasa iku ombak.
Dheweke teka.
Dheweke dhuwur.
Banjur yen ora terus diwenehi angin, dheweke bisa mudhun.
Mula Basqoro mulang meneng sadurunge mutusake.
Meneng kanggo mriksa niat.
Meneng kanggo misahake kasunyatan saka prasangka.
Meneng kanggo takon:
“Apa tembung iki bakal mbenerake utawa malah ngrusak?”
“Apa tumindak iki amarga kabecikan utawa mung amarga aku lagi lara?”
“Apa aku butuh jawaban, utawa mung kepengin menang?”
Ing kono meneng dadi penjaga.
Ora kabeh meneng iku wedi.
Ana meneng kang asalé saka kebijaksanaan.
Ana meneng kang nylametake saka tembung kang bakal disesali.
Ana meneng kang menehi wektu supaya ati bisa bali bening.
Nanging Basqoro uga ngelingake:
“Meneng aja digunakake kanggo ngukum.”
Yen ana perkara kang perlu diterangake, terangkan kanthi becik.
Yen ana salah, rembug kanthi adab.
Yen ana wates kang kudu digawe, kandhaa kanthi cetha.
Katentreman ora dibangun kanthi ndhelikake masalah nganti dadi racun.
Katentreman dibangun kanthi kejujuran kang alus lan tegas.
Loro jiwa mau banjur sinau telung perkara:
Kapisan: ora kabeh sing dirasa kudu langsung diucapake.
Kapindho: ora kabeh sing diucapake kudu dimenangake.
Katelu: ora kabeh perdebatan kudu dilanjutake.
Ana wektu wong luwih becik mandheg amarga kabeneran ora kudu tansah diwenehi swara kang banter.
Kadhang akhlak luwih kuat tinimbang argumen.
Kadhang kesabaran luwih cetha tinimbang seribu bantahan.
Kadhang mundur saka pertengkaran luwih mulya tinimbang menang nanging ninggalake tatu.
Ing sawijining sore, loro jiwa mau liwat sawijining papan kang rame.
Ana wong padha debat.
Siji swarane dhuwur.
Siji maneh mbales luwih dhuwur.
Ora ana sing gelem ngrungokake.
Banjur Basqoro kandha:
“Wong kang pengin dirungokake nanging ora gelem ngrungokake durung nemokake katentreman.”
Sebab katentreman mbutuhake ruang.
Ruang kanggo wong liya ngomong.
Ruang kanggo ngakoni yen awake dhewe bisa salah.
Ruang kanggo nampa yen ora kabeh wong bakal setuju.
Lan ruang kanggo ninggalake sawijining percakapan tanpa kudu ninggalake pakurmatan.
Iki penting.
Sebab wong kang tentrem ora butuh kabeh wong ngerti dheweke.
Ora butuh kabeh wong seneng.
Ora butuh saben tuduhan dibales.
Ora butuh saben komentar dijawab.
Dheweke ngerti:
nilai awake ora ditemtokake dening swara paling banter saka njaba.
Nanging ana siji pangeling:
aja nganti jeneng katentreman digunakake kanggo mlayu saka tanggung jawab.
Yen utang kudu dibayar, bayar.
Yen salah kudu dijaluk ngapura, jaluk.
Yen ana wong kang haké dilanggar, benahi.
Yen ana kezaliman, aja meneng mung amarga pengin ora ribut.
Katentreman dudu pasif marang ketidakadilan.
Katentreman yaiku tumindak bener tanpa dadi budhak saka nesu.
Basqoro banjur maringi sabda:
“Tegas tanpa sengit.
Alus tanpa ringkih.
Meneng tanpa nyimpen racun.
Ngomong tanpa nyakiti.”
Iki keseimbangan kang angel.
Nanging saka kene ati dadi luwih jembar.
Loro jiwa iku banjur ngerti:
manunggal sejati uga mbutuhake katentreman ing awake dhewe.
Sebab wong kang terus perang karo awake dhewe
bakal angel nggawe papan aman kanggo wong liya.
Mula kudu ana wektu kanggo ngaso.
Ana wektu kanggo nyuwun pitulungan.
Ana wektu kanggo ngakoni:
“Aku kesel.”
Ana wektu kanggo ora dadi kuat ing ngarepe kabeh wong.
Ora kabeh beban kudu digawa piyambak.
Ora kabeh jawaban kudu ditemokake dhewe.
Lan njaluk pitulungan dudu tandha gagal.
Kadhang iku bentuk tanggung jawab marang awake dhewe.
Banjur loro jiwa ndedonga:
“Yā Alloh, paringana ati kang ora gampang diombang-ambingake rasa.”
“Paringana kawicaksanan kanggo ngerti kapan kudu ngomong lan kapan kudu meneng.”
“Paringana keberanian kanggo mbenerake kesalahan tanpa ngina awake dhewe.”
“Paringana keteguhan kanggo adil tanpa sengit.”
“Lan paringana tentrem kang ora gumantung marang pujian utawa penolakan manungsa.”
Nalika wengi teka, banyu sendhang wis tenang.
Lintang katon cetha ing permukaane.
Loro jiwa mau ora nyekel lintang.
Ora nyoba njupuk bayangane.
Mung nyawang.
Lan padha ngerti:
apa kang bening ora perlu ngrebut apa kang dipantulake.
Katentreman uga mangkono.
Ora kabeh kudu diduweni.
Ora kabeh kudu dimenangake.
Ora kabeh kudu dibuktekake.
Ana wektu cukup ngerti:
aku wis nindakake kang bisa,
aku bakal terus mbenerake kang isih salah,
lan asil dakpasrahake marang Alloh.
Ing kono Basqoro sumunar tanpa rame.
Padhang ora maneh mung ing cakrawala.
Padhang wis dadi papan bali ing njero ati.
SABDA LEMBAR KAPING NEMBELAS
“Tentrem dudu nalika jagad meneng, nanging nalika atimu ora gampang ilang arah nalika jagad rame.”
“Aja nggawe ombak sakedhap dadi ukuran saka jero segaramu.”
“Tegas tanpa sengit, alus tanpa ringkih, lan pasrah tanpa ninggal usaha.”
“Ati kang bali marang Alloh bakal sinau: ora kabeh kudu dikuasai supaya urip bisa tentrem.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Nalika padhang wis dadi papan bali, peteng ora maneh nduweni kuwasa kanggo ngowahi jati diri.”
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah kabecikan jari kebiasaan,
setelah amanah masuk leq tata urip setiap jelo,
dait setelah ate ndeq lagi cume gitaq sinar leq luar,
dua jiwe niki rauh leq sopoq lawang:
lawang ketenangan.
Ketenangan lain urip tanpa masalah.
Ketenangan lain semua keinginan te kabul.
Ketenangan juak lain berarti ndeq pernah nangis.
Nanging ketenangan niki waktu badai rauh,
ate masih ngerti taoq kanggo malik.
Waktu jalan berubah,
jiwe ndeq langsung kehilangan arah.
Waktu saq lain ndeq ngerti,
diriq ndeq harus langsung perang kanggo buktiang segala.
Basqoro lantas ngelingang:
“Ate saq tenang lain ate saq ndeq pernah te ganggu,
nanging ate saq wah ngerti leq Sai ia harus malik.”
Dua jiwe niki lantas duduk leq pinggir sopoq aik saq bening.
Lamun ndeq araq angin, langit terlihat jelas leq permukaann.
Nanging lamun batu kecil te lemparang,
bayangan langit pecah jari gelombang.
Sopoq jiwe ngeraos:
“Apakah langit benar-benar pecah?”
Basqoro jawab:
“Ndeq. Saq goyah cume aikn.”
Leq niki dua jiwe ngerti:
kadang perkara leq luar jariang ite merasa seluruh urip wah rusak.
Nanging nilai leq dalem ndeq harus ikut pecah.
Manusie bau kecewa.
Nanging ndeq harus jari kejam.
Manusie bau kehilangan.
Nanging ndeq harus kehilangan adab.
Manusie bau te khianati.
Nanging ndeq harus berubah jari saq seneng berkhianat.
Manusie bau gagal.
Nanging ndeq harus nganggep dirin ndeq bernilai.
Mangkane ketenangan sejati ndeq tergantung leq segala kejadian.
Ketenangan tumbuh leq pondasi dalem ate.
Pondasi niki te bangun leq:
inget leq Alloh,
jujur leq diriq mesaq,
tepati kewajiban,
ngerti batas,
mau maafang,
dait menerima lamun ndeq segala perkara bau te kuasai.
Lantas araq sabdo:
“Saq ndeq bau side ubah, endeq meneq ia kuasa memenuhi seluruh ruang leq ate side.”
Lamun araq saq perlu te benahang, benahang.
Lamun araq saq perlu te mintak maaf, mintak maaf.
Lamun araq saq perlu te perjuangang, perjuangang antuk adab.
Nanging araq juak perkara saq wah ndeq araq leq ime side.
Leq niki tugas side ialah pasrah tanpa ninggalang kabecikan.
Pasrah lain malas.
Pasrah lain alasan kanggo ndeq usaha.
Pasrah niki setelah lakuang apa saq bau,
ate ndeq siksa diriq cume lantaran hasil ndeq sesuai keinginan.
Dua jiwe niki lantas gitaq aik mulai tenang malik.
Gelombangn semakin kecil.
Langit terlihat malik.
Basqoro bebase:
“Mangkono juak ate.
Endeq buru-buru mutusang perkara waktu aik side masih keruh.”
Lamun marah, meneq waktu.
Lamun kecewa, endeq langsung sebar bebase.
Lamun takut, endeq langsung nganggep bayangan jari kenyataan.
Lamun kangen besar, endeq langsung jariang tuntutan.
Lamun sedih, endeq langsung nganggep Alloh wah ninggalang side.
Sebab rasa seperti ombak.
Ia rauh.
Ia tinggi.
Lantas lamun ndeq terus te meneq angin, ia bau turun.
Mangkane Basqoro ngajarin meneng sebelum mutusang.
Meneng kanggo periksa niat.
Meneng kanggo bedakang kenyataan dait prasangka.
Meneng kanggo ngeraos:
“Bebase niki yaq membenahang atawa merusak?”
“Laku niki lantaran kabecikan atawa cume lantaran tiang lagi sakit ate?”
“Tiang perlu jawaban, atawa cume ingin menang?”
Leq niki meneng jari penjaga.
Ndeq segala meneng berarti takut.
Araq meneng saq lahir leq kebijaksanaan.
Araq meneng saq selamatang leq bebase saq bakal te sesali.
Araq meneng saq meneq waktu supaya ate malik bening.
Nanging Basqoro ngelingang juak:
“Endeq gunakang meneng kanggo menghukum.”
Lamun araq perkara saq perlu te jelasang, jelasang antuk becik.
Lamun araq salah, bicarayang antuk adab.
Lamun araq batas saq harus te buat, bebaseang antuk jelas.
Ketenangan ndeq te bangun antuk nyimpeng masalah sampai jari racun.
Ketenangan te bangun antuk kejujuran saq alus dait tegas.
Dua jiwe niki belajar telu perkara:
Sopoq: ndeq segala rasa harus langsung te bebaseang.
Dua: ndeq segala bebase harus te menangang.
Telu: ndeq segala perdebatan harus te terusang.
Araq waktu lebih becik berhenti.
Sebab kebenaran ndeq selalu perlu suara saq keras.
Kadang akhlak lebih kuat timbang argumen.
Kadang sabar lebih jelas timbang seribu bantahan.
Kadang mundur leq pertengkaran lebih mulia dibanding menang nanging ninggalang luka.
Lek sopoq sore, dua jiwe niki liwat leq taoq rame.
Araq manusie berdebat.
Sopoq bebase keras.
Sopoq lagi balas lebih keras.
Ndeq araq saq mau dengerang.
Basqoro lantas bebase:
“Manusie saq ingin te denger nanging ndeq mau dengerang saq lain ndeqman nemu ketenangan.”
Sebab ketenangan perlu ruang.
Ruang kanggo saq lain bebase.
Ruang kanggo ngaku lamun diriq bau salah.
Ruang kanggo menerima lamun ndeq segala manusie yaq setuju.
Dait ruang kanggo selesaiang percakapan tanpa merusak kehormatan.
Niki penting.
Sebab manusie saq tenang ndeq perlu semua manusie ngerti dirin.
Ndeq perlu semua manusie seneng leq ia.
Ndeq perlu setiap tuduhan te balas.
Ndeq perlu setiap komentar te jawab.
Ia ngerti:
nilai dirin ndeq te tentuang antuk suare paling keras leq luar.
Nanging araq sopoq pengeling:
endeq gunakang aran ketenangan kanggo mlayu leq tanggung jawab.
Lamun utang harus te bayar, bayar.
Lamun salah harus minta maaf, mintak maaf.
Lamun hak saq lain wah te langgar, benahang.
Lamun araq kezaliman, endeq meneng cume lantaran ndeq ingin ribut.
Ketenangan lain pasif leq ketidakadilan.
Ketenangan ialah laku bener tanpa jari budak leq marah.
Basqoro lantas meneq sabdo:
“Tegas tanpa benci.
Alus tanpa lemah.
Meneng tanpa nyimpeng racun.
Bebase tanpa nyakiti.”
Niki keseimbangan saq berat.
Nanging leq niki ate jari lebih luas.
Dua jiwe niki lantas ngerti:
manunggal sejati juak perlu ketenangan leq diriq mesaq.
Sebab manusie saq terus perang leq dirin mesaq
bakal susah jari taoq aman kanggo saq lain.
Mangkane araq waktu kanggo istirahat.
Araq waktu kanggo minta bantuan.
Araq waktu kanggo ngaku:
“Tiang lelah.”
Araq waktu ndeq perlu jari kuat leq depan semua manusie.
Ndeq semua beban harus te jauq mesaq.
Ndeq semua jawaban harus te gitaq mesaq.
Dait minta bantuan lain tanda gagal.
Kadang niki bentuk tanggung jawab leq diriq mesaq.
Lantas dua jiwe berdoa:
“Yā Alloh, meneq ite ate saq ndeq gampang te ombang-ambingang rasa.”
“Meneq ite kebijaksanaan kanggo ngerti kapan harus bebase dait kapan harus meneng.”
“Meneq ite keberanian membenahang salah tanpa menghina diriq mesaq.”
“Meneq ite keteguhan jari adil tanpa benci.”
“Dait meneq ite tenang saq ndeq tergantung leq pujian atawa penolakan manusie.”
Lamun bengi rauh, aik wah tenang.
Bintang terlihat jelas leq permukaann.
Dua jiwe ndeq nyekel bintang.
Ndeq mencoba ngambil bayangann.
Cume gitaq.
Dait keduane ngerti:
apa saq bening ndeq perlu merebut apa saq te pantulang.
Ketenangan juak mangkono.
Ndeq segala harus te miliki.
Ndeq segala harus te menangang.
Ndeq segala harus te buktiang.
Araq waktu cukup ngerti:
tiang wah lakuang apa saq bau,
tiang yaq terus membenahang apa saq masih salah,
dait hasil tiang pasrahang leq Alloh.
Leq niki Basqoro nyinar tanpa rame.
Padhang ndeq lagi cume leq cakrawala.
Padhang wah jari taoq malik leq dalem ate.
SABDO LEMBAR KAPING NEMBELAS
“Tenang lain waktu jagat meneng, nanging waktu ate side ndeq gampang ilang arah waktu jagat rame.”
“Endeq jariang ombak sebentar sebagai ukuran dalemne segare side.”
“Tegas tanpa benci, alus tanpa lemah, dait pasrah tanpa ninggalang usaha.”
“Ate saq malik leq Alloh yaq belajar: ndeq segala harus te kuasai supaya urip bau tenang.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Lamun padhang wah jari taoq malik, peteng ndeq lagi araq kuasa kanggo ngubah jati diri.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING PITULAS
“Nalika Katentreman Dadi Wicaksana”
“Lamun Ketenangan Jari Kebijaksanaan”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise ati sinau tentrem,
sawise ombak rasa ora maneh langsung dadi keputusan,
lan sawisé jiwa ngerti kapan kudu meneng lan kapan kudu matur,
Basqoro mbukak lawang sabanjure:
katentreman kudu nglairake kawicaksanan.
Sebab wong kang meneng durung mesthi wicaksana.
Wong kang alus durung mesthi ngerti dalan.
Lan wong kang akeh ngerti durung mesthi bisa nggunakake kawruhe ing wektu kang pas.
Kawicaksanan dudu mung ngerti apa kang bener.
Kawicaksanan yaiku ngerti:
kapan bebener kudu diucapake,
carane bebener diucapake,
lan apa akibat saka tembung kang bakal metu.
Banjur ana pangeling:
“Tembung kang bener bisa dadi tatu yen diucapake tanpa wektu lan tanpa adab.”
Mula Basqoro mulang manawa bebener kudu digawa nganggo welas asih.
Ora dilemahake.
Ora ditutupi.
Nanging uga ora digawe dadi pedhang kanggo nyenengake ego.
Ing sawijining esuk, loro jiwa iku tekan ing persimpangan dalan.
Ana wong tuwa kang bingung milih arah.
Salah sijine jiwa wis ngerti dalan kang luwih cedhak.
Dheweke meh langsung kandha:
“Iki dalan sing bener.”
Nanging Basqoro ngelingake:
“Sadurunge menehi arah, takona dhisik dheweke arep menyang ngendi.”
Ing kono loro jiwa iku meneng.
Lan ngerti:
jawaban kang bener kanggo tujuan kang salah tetep ora bakal nulungi.
Mula kawicaksanan mbutuhake ngrungokake.
Aja mung siap mangsuli.
Siapna uga ati kanggo ngerti pitakon.
Aja mung ndeleng tembung.
Delengen uga rasa kang ana ing mburine.
Ana wong kang takon amarga pengin ngerti.
Ana wong kang takon amarga wedi.
Ana wong kang takon amarga butuh dikuatake.
Ana uga kang takon mung supaya ana wong kang ngrungokake.
Yen kabeh diwenehi jawaban kanthi cara kang padha,
ora kabeh bakal oleh manfaat.
Banjur ana sabda:
“Ora kabeh wong kang nangis butuh nasihat.
Kadhang dheweke mung butuh pundhak kang ora ngadili.”
Iki nggawe loro jiwa saya ngerti.
Sebab biyen padha mikir manawa cahya kudu tansah menehi jawaban.
Saiki padha ngerti:
kadhang cahya mung kudu ana.
Ana tanpa nguwasani.
Ana tanpa akeh pitakon.
Ana tanpa nggawe wong liya rumangsa cilik.
Kawicaksanan ngerti kapan kudu nuntun.
Kapan kudu ngrungokake.
Kapan kudu mundur.
Kapan kudu kandha:
“Aku ora ngerti.”
Ukara iki penting.
Sebab wong kang ora wani kandha “aku ora ngerti” gampang nggawe jawaban palsu.
Lan jawaban palsu kang diwenehi kanthi yakin bisa luwih mbebayani tinimbang meneng.
Mula Basqoro kandha:
“Ora ngerti ora ndadekake awakmu cilik. Ngaku ngerti nalika ora ngerti sing nggawe cahya dadi peteng.”
Ing sawijining papan, loro jiwa mau ketemu bocah kang takon babagan lintang.
Salah sijine ora ngerti jawabane.
Dheweke banjur kandha:
“Aku durung ngerti. Ayo digoleki bebarengan.”
Bocah iku mesem.
Basqoro sumunar.
Sebab ing kono ora ana kesombongan.
Ana rasa pengin sinau.
Ana kejujuran.
Ana papan kanggo tumbuh.
Iki salah siji rahasia kawicaksanan:
wong wicaksana ora rumangsa rampung.
Saben dina isih sinau.
Saben pepanggihan bisa dadi guru.
Wong cilik bisa maringi pelajaran.
Anak bisa ngelingake wong tuwa.
Murid bisa nuduhake perkara kang ora katon dening guru.
Lan wong kang ora nduweni gelar bisa uga nduweni pengalaman kang ora ditemokake ing buku.
Mula aja gampang ngremehake.
Basqoro ngelingake:
“Yen kowe mung gelem sinau saka wong kang luwih dhuwur tinimbang kowe, ego isih dadi lawang kawruhmu.”
Loro jiwa mau banjur ngerti manawa manunggal ing kawicaksanan ateges:
manunggal antarane ilmu lan andhap asor,
antarane keberanian lan kehati-hatian,
antarane tegas lan welas asih,
antarane ngrungokake lan matur.
Ora kabeh kudu dominan.
Kabeh kudu seimbang.
Sebab keberanian tanpa kebijaksanaan bisa dadi sembrana.
Kehati-hatian tanpa keberanian bisa dadi wedi.
Ketegasan tanpa welas asih bisa dadi atos.
Welas asih tanpa wates bisa nggawe kesalahan terus diulang.
Mula wong wicaksana ora mung takon:
“Apa iki bener?”
Nanging uga:
“Apa iki wektu sing pas?”
“Apa cara iki bakal mbangun utawa ngrusak?”
“Apa aku ngomong kanggo mbenerake utawa mung supaya menang?”
Banjur ana wong teka kanthi nesu.
Dheweke ngomong kasar.
Salah siji jiwa mau kepengin langsung mbales.
Nanging liyane kandha:
“Ayo rungokake luwih dhisik.”
Sawise sawetara wektu, katon manawa ing mburine nesu ana rasa wedi lan lara.
Iki ora mbenerake tembung kasar.
Nanging nggawe cara nanggapi dadi beda.
Basqoro banjur ngelingake:
“Ngerti sebab ora padha karo mbenerake salah.”
Iki penting.
Kita bisa ngerti kenapa wong tumindak ala,
nanging tetep kudu nggawe wates.
Kita bisa welas asih marang wong kang lara,
nanging ora kudu ngidini dheweke nyakiti terus.
Kita bisa ngapura,
nanging tetep bisa kandha:
“Tumindak iki ora bisa diterusake.”
Iki kawicaksanan.
Ora ireng-putih.
Ora kabeh perkara mung duwe siji warna.
Ana perkara kang mbutuhake sabar.
Ana perkara kang mbutuhake ketegasan.
Ana perkara kang mbutuhake pangapura.
Ana perkara kang mbutuhake keadilan.
Lan ana perkara kang mbutuhake loro-lorone bebarengan.
Ing sawijining sore, loro jiwa iku ndeleng petani nyekel arit.
Arit bisa kanggo panen.
Nanging bisa uga gawe tatu.
Basqoro kandha:
“Piranti ora netepake kabecikan. Cara nggunakake sing netepake.”
Mangkono uga ilmu.
Ilmu bisa marasake.
Ilmu bisa ngapusi.
Ilmu bisa mbangun.
Ilmu bisa nguwasani.
Mula luwih akeh ilmu kudu luwih akeh adab.
Luwih akeh kuasa kudu luwih akeh tanggung jawab.
Luwih akeh wong kang percaya kudu luwih ati-ati lisan.
Lan luwih akeh wong kang ngetutake kudu luwih andhap asor ati.
Sebab nalika wong wis dipercaya,
kesalahane ora mung bisa ngrusak awake dhewe.
Bisa ngrusak wong liyane.
Mula Basqoro ngelingake:
“Aja nggunakake kapercayan wong kanggo nggawe awakmu kebal saka koreksi.”
Wong wicaksana kudu bisa dikoreksi.
Kudu gelem ngrungokake.
Kudu gelem mriksa maneh.
Kudu bisa kandha:
“Aku salah. Iki sing bakal dakbenahi.”
Iki dudu kelemahan.
Iki kekuwatan.
Sebab ego luwih seneng mbela citra.
Nanging jiwa kang bening luwih seneng mbela bebener.
Loro jiwa mau banjur nyumurupi sawijining cermin.
Cermin ora mung nuduhake wajah sing apik.
Cermin uga nuduhake rereged.
Basqoro kandha:
“Kanca kang tansah muji ora mesthi dadi cermin. Kadhang wong kang wani ngelingake kanthi adab luwih migunani.”
Mula aja mung ngumpulake wong kang setuju.
Goleka uga wong kang jujur.
Wong kang ora seneng ngrendahkan,
nanging wani kandha yen ana salah.
Wong kang ora kepengin nguwasani,
nanging gelem menehi pandangan beda.
Sebab komunitas cahya ora dibangun saka pujian tanpa wates.
Komunitas cahya dibangun saka amanah kanggo saling mbenerake kanthi adab.
Nanging koreksi uga ana carane.
Aja ngina.
Aja mbukak aib tanpa perlu.
Aja nggawe wong malu mung kanggo nuduhake yen awakmu bener.
Yen bisa dibenerake kanthi pribadi, aja digawe tontonan.
Yen bisa diwenehi wektu, aja digebyah langsung.
Yen salah isih bisa dibenerake, wenehana dalan bali.
Iki kawicaksanan.
Sebab tujuan koreksi dudu menang.
Tujuane ndandani.
Basqoro banjur menehi lima paugeran kawicaksanan:
Kapisan: rungokna sadurunge mangsuli.
Kapindho: priksa niat sadurunge ngomong.
Katelu: bedakake antarane ngerti sebab lan mbenerake kesalahan.
Kaping papat: yen ora ngerti, jujura.
Kaping lima: yen kudu mbenerake, lakonana kanthi adab lan tujuan ndandani.
Loro jiwa mau nyimpen lima paugeran iku.
Lan padha ngerti:
wong ora dadi wicaksana amarga umur wae.
Ora amarga gelar.
Ora amarga akeh pengikut.
Kawicaksanan tuwuh saka latihan kanggo terus:
ngrungokake,
sinau,
mriksa diri,
lan ora buru-buru nggawe keputusan nalika ego lagi banter.
Banjur ana donga:
“Yā Alloh, paringana kawruh kang ora nggawe kita gumunggung.”
“Paringana keberanian kang ora nggawe kita sembrana.”
“Paringana ketegasan kang ora ngilangake rahmat.”
“Paringana welas asih kang ora nggawe kita ngidini kezaliman.”
“Lan paringana lisan kang ngerti kapan kudu matur lan kapan kudu meneng.”
Nalika wengi teka, loro jiwa iku lungguh ing pinggir geni cilik.
Geni menehi anget.
Ora gedhe.
Ora liar.
Amarga dijaga.
Ing kono Basqoro ngelingake:
kawicaksanan iku kaya geni kang dijaga.
Cukup kuat kanggo menehi anget.
Nanging ora dibiarkan dadi kobongan.
Cukup terang kanggo nuduhake dalan.
Nanging ora digunakake kanggo silauake wong liya.
Iki padhang kang wis diwasa.
Ora maneh kepengin menang.
Ora maneh kepengin katon paling ngerti.
Mung kepengin supaya saben langkah luwih cedhak marang bener lan luwih adoh saka ngrusak.
SABDA LEMBAR KAPING PITULAS
“Kawicaksanan dudu akeh tembung, nanging pasé tembung.”
“Wong kang wani kandha ‘aku ora ngerti’ luwih cedhak marang ilmu tinimbang wong kang ngarang jawaban kanggo njaga gengsi.”
“Ngerti sebab ora padha karo mbenerake salah.”
“Koreksi kang suci ora ngisin-isini; dheweke mbukak dalan kanggo ndandani.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Nalika katentreman wis dadi kawicaksanan, cahya ora maneh mung madhangi mripat, nanging nuntun cara milih.”
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah ate belajar tenang,
setelah ombak rasa ndeq langsung jari keputusan,
dait setelah jiwe ngerti kapan harus meneng dait kapan harus bebase,
Basqoro buka lawang saq selanjutn:
ketenangan harus lahirang kebijaksanaan.
Sebab manusie saq meneng ndeq mesti bijaksana.
Manusie saq alus ndeq mesti ngerti jalan.
Dait manusie saq banyak ilmu ndeq mesti tau cara gunakang ilmu leq waktu saq pas.
Kebijaksanaan lain cume ngerti apa saq bener.
Kebijaksanaan niki ngerti:
kapan kebenaran harus te bebaseang,
cara menyampaiang,
dait apa akibat leq bebase saq yaq metu.
Lantas araq pengeling:
“Bebase saq bener bau jari luka lamun te ucapang tanpa waktu dait tanpa adab.”
Mangkane Basqoro ngajarin supaya kebenaran te jauq antuk welas asih.
Ndeq te lemahkan.
Ndeq te tutup.
Nanging juak ndeq te jariang pedang kanggo senangang ego.
Lek sopoq lemaq, dua jiwe niki rauh leq persimpangan dalan.
Araq saq toaq bingung milih arah.
Sopoq jiwe wah tau dalan saq lebih dekat.
Ia hampir langsung bebase:
“Niki jalan saq bener.”
Nanging Basqoro ngelingang:
“Sebelum meneq arah, ngeraos juluk ia yaq lalo leq mbe.”
Leq niki dua jiwe meneng.
Dait ngerti:
jawaban saq bener kanggo tujuan saq salah tetap ndeq yaq membantu.
Mangkane kebijaksanaan perlu dengerang.
Endeq cume siap jawab.
Siapang ate kanggo ngerti pertanyaan.
Endeq cume gitaq bebase.
Gitaq juak rasa saq araq leq belakangn.
Araq manusie ngeraos lantaran ingin ngerti.
Araq lantaran takut.
Araq lantaran perlu te kuatang.
Araq juak saq cume perlu araq manusie saq dengerang.
Lamun semua te meneq jawaban antuk cara saq sopoq,
ndeq semua yaq dapat manfaat.
Lantas araq sabdo:
“Ndeq segala saq nangis perlu nasihat.
Kadang ia cume perlu pundak saq ndeq menghakimi.”
Niki jariang dua jiwe tambah ngerti.
Sebab dulu keduane nganggep sinar harus selalu meneq jawaban.
Saiki keduane ngerti:
kadang sinar cume perlu araq.
Araq tanpa nguasai.
Araq tanpa banyak ngeraos.
Araq tanpa jariang saq lain merasa kecil.
Kebijaksanaan ngerti kapan harus tuntun.
Kapan harus dengerang.
Kapan harus mundur.
Kapan harus bebase:
“Tiang ndeq tau.”
Bebase niki penting.
Sebab manusie saq ndeq berani bebase “tiang ndeq tau” gampang ngarang jawaban.
Dait jawaban palsu saq te ucapang antuk yakin bau lebih berbahaya timbang meneng.
Mangkane Basqoro bebase:
“Ndeq tau ndeq jariang side kecil. Ngaku tau waktu ndeq tau saq jariang sinar berubah jari peteng.”
Lek sopoq taoq, dua jiwe tepanggih anak saq ngeraos tentang bintang.
Sopoq leq keduane ndeq tau jawabann.
Ia bebase:
“Tiang ndeqman tau. Ayo ite gitaq bareng.”
Anak niki mesem.
Basqoro nyinar.
Sebab leq niki ndeq araq kesombongan.
Araq rasa ingin belajar.
Araq kejujuran.
Araq ruang kanggo tumbuh.
Niki sopoq rahasia kebijaksanaan:
manusie bijaksana ndeq merasa wah selesai.
Setiap jelo masih belajar.
Setiap pepanggihan bau jari guru.
Saq kecil bau meneq pelajaran.
Anak bau ngelingang saq toaq.
Murid bau nunjukang perkara saq ndeq terlihat antuk guru.
Dait manusie tanpa gelar kadang araq pengalaman saq ndeq araq leq buku.
Mangkane endeq gampang remehang.
Basqoro ngelingang:
“Lamun side cume mau belajar leq manusie saq side anggep lebih tinggi, ego masih jari lawang ilmu side.”
Dua jiwe lantas ngerti lamun manunggal leq kebijaksanaan berarti:
manunggal antara ilmu dait rendah ate,
antara berani dait hati-hati,
antara tegas dait welas asih,
antara dengerang dait bebase.
Ndeq semua harus dominan.
Semua perlu seimbang.
Sebab berani tanpa kebijaksanaan bau sembrono.
Hati-hati tanpa keberanian bau jari takut.
Tegas tanpa welas asih bau jari keras.
Welas asih tanpa batas bau jariang salah terus te ulang.
Mangkane manusie bijaksana ndeq cume ngeraos:
“Apakah niki bener?”
Nanging juak:
“Apakah waktu niki tepat?”
“Apakah cara niki yaq membangun atawa merusak?”
“Tiang bebase kanggo membenahang atawa cume ingin menang?”
Lantas rauh manusie saq sedang marah.
Ia bebase kasar.
Sopoq jiwe ingin langsung balas.
Nanging saq lain bebase:
“Ayo ite dengerang juluk.”
Setelah sawetara waktu, terlihat leq belakang marahn araq takut dait luka.
Niki ndeq membenarang bebase kasar.
Nanging jariang cara nanggapi berbeda.
Basqoro lantas ngelingang:
“Ngerti sebab lain berarti membenarang salah.”
Niki penting.
Ite bau ngerti kenapa manusie berbuat buruk,
nanging tetap harus araq batas.
Ite bau welas asih leq saq terluka,
nanging ndeq harus biarang ia terus nyakiti.
Ite bau maafang,
nanging tetap bau bebase:
“Laku niki ndeq bau te terusang.”
Niki kebijaksanaan.
Ndeq cume ireng dait putih.
Ndeq semua perkara cume sopoq warna.
Araq perkara saq perlu sabar.
Araq perkara saq perlu tegas.
Araq perkara saq perlu pangampure.
Araq perkara saq perlu keadilan.
Dait araq perkara saq perlu dua-duane bareng.
Lek sopoq sore, dua jiwe gitaq petani pegang arit.
Arit bau kanggo panen.
Nanging bau juak jariang luka.
Basqoro bebase:
“Alat ndeq menentukan kabecikan. Cara gunakang saq menentukan.”
Mangkono juak ilmu.
Ilmu bau marasang.
Ilmu bau ngapusi.
Ilmu bau membangun.
Ilmu bau nguasai.
Mangkane semakin banyak ilmu harus semakin banyak adab.
Semakin banyak kuasa harus semakin besar tanggung jawab.
Semakin banyak saq percaya harus semakin hati-hati biwir.
Dait semakin banyak saq ikut harus semakin rendah ate.
Sebab lamun manusie wah te percaya,
kesalahann ndeq cume bau merusak dirin.
Bau merusak saq lain juak.
Basqoro ngelingang:
“Endeq gunakang kepercayaan manusie kanggo jariang diriq kebal leq koreksi.”
Manusie bijaksana harus bau te koreksi.
Harus mau dengerang.
Harus mau periksa malik.
Harus bau bebase:
“Tiang salah. Niki saq yaq tiang benahang.”
Niki lain kelemahan.
Niki kekuatan.
Sebab ego lebih seneng bela citra.
Nanging jiwe saq bening lebih seneng bela kebenaran.
Dua jiwe niki lantas gitaq sopoq cermin.
Cermin ndeq cume nunjukang wajah saq bagus.
Cermin juak nunjukang rereged.
Basqoro bebase:
“Kanca saq selalu muji ndeq mesti jari cermin. Kadang saq berani ngelingang antuk adab lebih bermanfaat.”
Mangkane endeq cume ngumpulang saq setuju.
Gitaq juak saq jujur.
Saq ndeq seneng merendahang,
nanging berani bebase lamun araq salah.
Saq ndeq ingin nguasai,
nanging mau meneq pandangan berbeda.
Sebab kumpulan sinar ndeq te bangun leq pujian tanpa batas.
Ia te bangun leq amanah saling membenahang antuk adab.
Nanging koreksi juak araq caran.
Endeq hina.
Endeq buka aib lamun ndeq perlu.
Endeq jariang saq lain malu cume supaya side terlihat bener.
Lamun bau te benahang secara pribadi, endeq jariang tontonan.
Lamun bau te meneq waktu, endeq buru-buru.
Lamun salah masih bau te benahang, meneq jalan malik.
Niki kebijaksanaan.
Sebab tujuan koreksi lain menang.
Tujuann membenahang.
Basqoro lantas meneq lime paugeran kebijaksanaan:
Sopoq: dengerang sebelum jawab.
Dua: periksa niat sebelum bebase.
Telu: bedakang antara ngerti sebab dait membenarang kesalahan.
Empat: lamun ndeq tau, jujurang.
Lime: lamun harus membenahang, lakuang antuk adab dait tujuan memperbaiki.
Dua jiwe niki nyimpeng lime paugeran niki.
Dait ngerti:
manusie ndeq jari bijaksana cume lantaran umur.
Ndeq lantaran gelar.
Ndeq lantaran banyak pengikut.
Kebijaksanaan tumbuh antuk terus:
dengerang,
belajar,
periksa diriq,
dait ndeq buru-buru buat keputusan waktu ego lagi keras.
Lantas araq doa:
“Yā Alloh, meneq ite ilmu saq ndeq jariang ite tinggi diri.”
“Meneq ite keberanian saq ndeq jariang ite sembrono.”
“Meneq ite ketegasan saq ndeq ilangang rahmat.”
“Meneq ite welas asih saq ndeq jariang ite biarang kezaliman.”
“Dait meneq ite biwir saq ngerti kapan harus bebase dait kapan harus meneng.”
Lamun bengi rauh, dua jiwe duduk leq pinggir api kecil.
Api meneq anget.
Ndeq besar.
Ndeq liar.
Sebab te jaga.
Leq niki Basqoro ngelingang:
kebijaksanaan seperti api saq te jaga.
Cukup kuat kanggo meneq anget.
Nanging ndeq te biarang jari kobaran.
Cukup padhang kanggo nunjukang jalan.
Nanging ndeq te gunakang kanggo silauang saq lain.
Niki sinar saq wah dewasa.
Ndeq lagi ingin menang.
Ndeq lagi ingin terlihat paling ngerti.
Cume ingin supaya setiap langkah lebih dekat leq bener dait lebih jaoq leq merusak.
SABDO LEMBAR KAPING PITULAS
“Kebijaksanaan lain banyak bebase, nanging tepatne bebase.”
“Manusie saq berani bebase ‘tiang ndeq tau’ lebih dekat leq ilmu timbang saq ngarang jawaban kanggo jaga gengsi.”
“Ngerti sebab lain berarti membenarang salah.”
“Koreksi saq suci ndeq jariang malu; ia buka jalan kanggo membenahang.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Lamun ketenangan wah jari kebijaksanaan, sinar ndeq lagi cume padhangang mate, nanging nuntun cara milih dalan.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING WOLULAS
“Nalika Kawicaksanan Dadi Tuntunan”
“Lamun Kebijaksanaan Jari Tuntunan”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise katentreman nglairake kawicaksanan,
sawise jiwa sinau ngrungokake sadurunge mangsuli,
lan sawise lisan ngerti yen ora kabeh bebener kudu diucapake kanthi cara kang padha,
Basqoro mbukak lawang anyar:
kawicaksanan kang ora dadi tuntunan mung bakal mandheg dadi kawruh.
Sebab ngerti dalan ora padha karo lumaku ing dalan.
Ngerti becik ora padha karo nindakake kabecikan.
Ngerti salah ora otomatis nggawe wong mandheg saka kesalahan.
Mula kawicaksanan kudu mudhun saka pikiran
menyang pilihan saben dina.
Banjur ana pangeling:
“Ilmu nuduhake dalan.
Kawicaksanan milih dalan.
Nanging laku kang netepake apa kowe tenan lumaku.”
Loro jiwa iku banjur mlebu ing sawijining lembah.
Ing ngarepe ana telung dalan.
Dalan kapisan katon paling cendhak.
Nanging kebak watu landhep.
Dalan kapindho luwih dawa, nanging teduh lan aman.
Dalan katelu katon paling endah, kebak kembang lan cahya, nanging ora ana tandha menyang ngendi pungkasane.
Salah siji jiwa kandha:
“Endi dalan kang kudu dipilih?”
Basqoro ora langsung menehi jawaban.
Mung ana pitakon:
“Apa tujuanmu?”
Ing kono loro jiwa ngerti maneh:
ora ana dalan kang bisa dinilai mung saka rupane.
Dalan cendhak durung mesthi becik.
Dalan dawa durung mesthi salah.
Dalan kang endah durung mesthi tekan tujuan.
Mula kawicaksanan mbutuhake arah.
Yen tujuan ora cetha,
kaendahan bisa ngapusi.
Yen niat ora bening,
kecepatan bisa nggawe wong kesasar luwih cepet.
Lan yen ati mung kepengin gampang,
dheweke bisa milih dalan kang cendhak nanging ngrusak.
Basqoro banjur kandha:
“Aja mung takon: endi sing paling cepet?
Takona: endi sing paling bener kanggo amanahmu?”
Iki pitakon kang luwih abot.
Sebab urip kerep menehi pilihan:
gampang utawa bener,
cepet utawa sabar,
untung utawa jujur,
menang utawa adil,
dipuji utawa tetep amanah.
Ing kono tuntunan diuji.
Ora nalika kabeh pilihan padha becik.
Nanging nalika kudu milih perkara bener sanajan ora paling nyenengake.
Loro jiwa banjur milih dalan kang luwih dawa nanging luwih aman.
Ora amarga wedi marang tantangan.
Nanging amarga ngerti tujuan ora mbutuhake kesusu.
Nalika mlaku, Basqoro menehi pangeling:
“Wong kang wis ngerti tujuan ora gampang kagoda dening kabeh dalan sing cemlorot.”
Sebab ora kabeh cahya iku tuntunan.
Ana cahya kang mung nggawe silau.
Ana tembung kang katon luhur nanging ndhelikake kepentingan.
Ana tawaran kang katon gampang nanging ana rega kang ora katon.
Ana hubungan kang katon anget nanging alon-alon nyabut kamardikan.
Ana pujian kang katon manis nanging nggawe ego tambah gedhe.
Mula kawicaksanan kudu nduweni siji kemampuan:
mbedakake padhang lan silau.
Padhang nggawe sampeyan bisa ndeleng luwih cetha.
Silau malah nggawe sampeyan ora bisa ndeleng.
Padhang nggawe ati luwih andhap asor.
Silau nggawe wong rumangsa paling istimewa.
Padhang nuntun menyang tanggung jawab.
Silau mung nggawe kepengin diakoni.
Mula Basqoro kandha:
“Yen sawijining cahya nggawe kowe luwih seneng dipuji tinimbang mbenerake diri, priksa maneh.”
“Yen sawijining tuntunan nggawe kowe luwih gumantung marang wong tinimbang marang Alloh, priksa maneh.”
“Yen sawijining dalan njaluk kowe ninggalake kejujuran, adab, lan hak wong liya, aja jenengi iku cahya.”
Loro jiwa mau banjur luwih ngati-ati.
Amarga saiki padha ngerti:
jeneng kang suci ora otomatis nggawe sawijining tumindak suci.
Simbol kang padhang ora otomatis nggawe dalane bener.
Lan pengalaman kang jero ora menehi hak kanggo nglanggar nilai.
Tuntunan sejati kudu bisa diuji dening woh.
Apa nggawe wong luwih jujur?
Apa nggawe wong luwih tanggung jawab?
Apa nggawe wong luwih welas asih?
Apa nggawe wong luwih adil?
Apa nggawe wong luwih eling marang Alloh?
Yen iya, ana woh kang apik.
Nanging yen malah nggawe wong luwih sombong,
luwih gampang ngremehake,
luwih seneng nguwasani,
lan luwih gampang nyalahake wong liya,
maka ana perkara kang kudu diperiksa.
Banjur loro jiwa mau tekan sawijining jembatan.
Jembatan iku sempit.
Ing sisih liyane ana wong tuwa kang uga arep nyebrang.
Ora cukup yen kabeh maju bebarengan.
Salah siji kudu menehi dalan.
Loro jiwa mau banjur mundur sawetara langkah.
Wong tuwa iku nyebrang luwih dhisik.
Basqoro kandha:
“Tuntunan ora tansah ateges maju luwih dhisik.”
Kadhang tuntunan yaiku ngerti kapan kudu menehi dalan.
Kadhang kepemimpinan yaiku ngerti kapan kudu ngrungokake.
Kadhang kekuwatan yaiku ngerti kapan kudu mundur.
Kadhang kemenangan yaiku ora njupuk kabeh ruang kanggo awake dhewe.
Iki makna manunggal kang saya diwasa:
ora rebutan pusat.
Sebab yen kabeh kepengin dadi pusat,
ora ana kang gelem dadi jembatan.
Yen kabeh kepengin ngomong,
ora ana kang ngrungokake.
Yen kabeh kepengin dipuji,
ora ana kang ngurusi perkara cilik kang sejatine penting.
Mula Basqoro menehi piwulang:
“Aja mung kepengin dadi obor ing ngarep.
Kadhang dadi lampu cilik ing mburi uga nylametake wong kang kesasar.”
Ing sawijining desa, loro jiwa iku weruh wong akeh padha ngumpul.
Ana sawijining masalah.
Kabeh wong padha menehi pendapat.
Ana kang banter.
Ana kang nyalahake.
Ana kang njaluk hukuman cepet.
Loro jiwa mau ora langsung melu.
Dheweke ngrungokake.
Priksa fakta.
Takoni wong kang kena perkara.
Takoni saksi.
Banjur ngerti manawa cerita pisanan ora lengkap.
Basqoro kandha:
“Aja nggawe keputusan mung saka swara kang paling dhisik tekan kupingmu.”
Iki salah siji tuntunan penting.
Sebab kabar bisa salah.
Cerita bisa kurang.
Emosi bisa ngowahi cara wong nyritakake kedadeyan.
Mula aja gampang ngadili.
Aja gampang nyebar.
Aja gampang nggawe kesimpulan yen durung ngerti cukup.
Tuntunan kudu dibangun saka kejernihan.
Ora saka desas-desus.
Ora saka rasa seneng marang siji pihak.
Ora saka rasa sengit marang pihak liyane.
Lan ora saka tekanan wong akeh.
Loro jiwa iku banjur ngerti:
kadhang wong kang paling butuh kawicaksanan yaiku wong kang duwe pengaruh.
Sebab siji tembung saka wong biasa bisa tekan sawetara wong.
Nanging siji tembung saka wong kang dipercaya bisa tekan atusan utawa ewu jiwa.
Mula tanggung jawab lisan dadi luwih gedhe.
Basqoro ngelingake:
“Saya akeh sing ngrungokake kowe, saya suwe kowe kudu mriksa sadurunge ngomong.”
Ora kabeh kabar kudu diterusake.
Ora kabeh gosip kudu dijawab.
Ora kabeh perkara pribadi pantes dadi konsumsi umum.
Ora kabeh kesalahan kudu diumumake.
Lan ora kabeh wong kang salah kudu dirusak jenenge.
Ana bedane antarane mbenerake lan mempermalukan.
Ana bedane antarane ngelingake lan nyerang.
Ana bedane antarane nglindhungi masyarakat lan nyenengake rasa kepengin ngadili.
Tuntunan sejati nggoleki cara paling adil.
Banjur ana pitakon:
“Apa kabeh wong bisa dadi tuntunan?”
Basqoro mangsuli:
“Saben wong bisa dadi tuntunan ing lingkungan cilik yen lakune bener.”
Bapak bisa dadi tuntunan kanggo anak.
Ibu bisa dadi tuntunan kanthi sabar.
Anak bisa dadi tuntunan kanthi kejujuran.
Pedagang bisa dadi tuntunan kanthi timbangan adil.
Guru bisa dadi tuntunan kanthi ora meremehake murid.
Pemimpin bisa dadi tuntunan kanthi ora nyalahgunakake kuwasa.
Kanca bisa dadi tuntunan kanthi wani ngelingake kanthi alus.
Mula tuntunan ora tansah nganggo mimbar.
Tuntunan bisa awujud contoh.
Iki sing paling kuat.
Sebab wong bisa lali marang nasihat.
Nanging dheweke kerep eling marang cara wong nindakake.
Bocah bisa lali apa kang dikandhakake wong tuwa,
nanging dheweke bakal nyonto cara wong tuwa nesu, ngapura, lan ngrampungake masalah.
Murid bisa lali sawetara pelajaran,
nanging bisa eling carane guru ngurmati dheweke.
Mula Basqoro kandha:
“Apa kang koklakoni kanthi bola-bali bakal dadi pelajaran kanggo wong kang nyawangmu.”
Iki amanah gedhe.
Mula yen pengin nuntun,
aja kesusu njaluk wong liya owah.
Owahana sing bisa diowahi ing awakmu dhisik.
Yen kepengin wong liya jujur, jujura.
Yen kepengin wong liya disiplin, tepati waktumu.
Yen kepengin wong liya ngajeni, ajenana.
Yen kepengin wong liya ora kasar, jaga lisane dhewe.
Yen kepengin wong liya eling marang Alloh, aja nggawe dirimu dadi pusat kabeh perkara.
Iki tuntunan kanthi teladan.
Ing sawijining wengi, loro jiwa mau tekan ing pinggir jurang.
Dalan ora katon jelas.
Basqoro ora sumunar banget.
Mung ana cahya cilik sawetara langkah ing ngarep.
Salah siji jiwa kandha:
“Kenapa ora dipadhangi kabeh dalan sekaligus?”
Banjur ana pangeling:
“Amarga ora kabeh masa depan kudu kokweruhi supaya bisa lumaku kanthi bener.”
Kadhang tuntunan mung cukup kanggo langkah sabanjure.
Kita ora kudu ngerti kabeh sing bakal kedadeyan taun ngarep.
Cukup ngerti apa kang bener dina iki.
Apa kewajiban dina iki.
Sapa kang kudu dijaluk ngapura dina iki.
Apa amanah kang kudu dirampungake dina iki.
Apa dosa kang kudu ditinggalake dina iki.
Lan apa kabecikan kang bisa ditindakake dina iki.
Sebab wong kerep kesel amarga kepengin ngerti kabeh masa depan.
Padahal urip mung menehi siji dina saben wektu.
Mula Basqoro kandha:
“Aja ngenteni kabeh dalan cetha kanggo miwiti tumindak bener.”
Lakua siji langkah.
Banjur siji langkah maneh.
Kanthi doa.
Kanthi pikir.
Kanthi tanggung jawab.
Lan yen dalan kudu dikoreksi, koreksia.
Sebab tuntunan dudu rasa ora tau salah.
Tuntunan iku kesediaan kanggo bali nalika ngerti salah.
Loro jiwa mau banjur ngerti manawa wong kang dituntun dudu wong kang ora tau kesasar.
Nanging wong kang ora gengsi kanggo bali.
Nalika ngerti salah, bali.
Nalika ngerti nyakiti, njaluk ngapura.
Nalika ngerti cidra, benerna.
Nalika ngerti kesasar, goleka arah maneh.
Iki tandha yen Basqoro isih urip.
Banjur ana donga:
“Yā Alloh, aja mung paringi kawruh bab dalan, nanging paringana keberanian kanggo lumaku ing dalan kang bener.”
“Aja mung paringi kemampuan ngomong, nanging paringana laku kang pantes dadi tuladha.”
“Aja nganti cahya ing pikiran luwih gedhe tinimbang cahya ing tumindak.”
“Lan yen langkah kita salah, paringana ati kang ora gumunggung kanggo bali.”
Nalika fajar wiwit katon, loro jiwa iku wis ngliwati jurang.
Ora kabeh perjalanan wis rampung.
Nanging siji perkara wis cetha:
tuntunan ora kanggo nggawe manungsa gumantung marang obor wong liya selawase.
Tuntunan kang apik mbantu wong ngerti carane maca dalan.
Carane mriksa niat.
Carane bedakake becik lan ala.
Carane tanggung jawab marang pilihan.
Lan carane bali marang Alloh nalika bingung.
SABDA LEMBAR KAPING WOLULAS
“Tuntunan sejati ora ngiket sikilmu marang wong kang nuntun; dheweke mulang supaya kowe bisa lumaku kanthi sadar.”
“Aja milih dalan mung amarga cendhak utawa cemlorot. Pilihen kang paling jujur marang amanahmu.”
“Ora kabeh cahya iku petunjuk; padhang sejati nggawe mripat luwih cetha, dudu luwih silau.”
“Nalika salah, bali. Wong kang gelem bali luwih cedhak marang tuntunan tinimbang wong kang terus lumaku mung kanggo njaga gengsi.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Kawicaksanan dadi tuntunan nalika ilmu, adab, lan laku wis lumaku ing arah kang sawiji.”
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah ketenangan lahirang kebijaksanaan,
setelah jiwe belajar dengerang sebelum jawab,
dait setelah biwir ngerti lamun ndeq segala kebenaran harus te bebaseang antuk cara saq sopoq,
Basqoro buka lawang baru:
kebijaksanaan saq ndeq jari tuntunan cume yaq berhenti jari ilmu.
Sebab tau dalan lain berarti wah jalan leq dalan.
Ngerti becik lain berarti wah melakuang kabecikan.
Ngerti salah ndeq otomatis jariang manusie berhenti leq kesalahan.
Mangkane kebijaksanaan harus turun leq pikiran
jari pilihan setiap jelo.
Lantas araq pengeling:
“Ilmu nunjukang dalan.
Kebijaksanaan milih dalan.
Nanging laku saq buktiang apakah side benar-benar jalan.”
Dua jiwe niki masuk leq sopoq lembah.
Lek depan araq telu dalan.
Dalan pertama terlihat paling pendek.
Nanging penuh batu tajam.
Dalan kedua lebih lamen, nanging teduh dait aman.
Dalan ketelu terlihat paling bagus, penuh bunga dait sinar, nanging ndeq araq tanda jalann menuju leq mbe.
Sopoq jiwe ngeraos:
“Dalan mbe saq harus te pilih?”
Basqoro ndeq langsung jawab.
Cume araq sopoq pertanyaan:
“Apa tujuan side?”
Leq niki dua jiwe ngerti:
ndeq araq dalan saq bau te nilai cume leq bentukn.
Dalan pendek ndeq mesti becik.
Dalan lamen ndeq mesti salah.
Dalan bagus ndeq mesti sampai leq tujuan.
Mangkane kebijaksanaan perlu arah.
Lamun tujuan ndeq jelas,
keindahan bau ngapusi.
Lamun niat ndeq bening,
kecepatan bau jariang saq kesasar semakin cepat.
Dait lamun ate cume ingin gampang,
ia bau milih dalan pendek saq merusak.
Basqoro lantas bebase:
“Endeq cume ngeraos: mbe saq paling cepat?
Ngeraos: mbe saq paling bener kanggo amanah side?”
Niki pertanyaan saq lebih berat.
Sebab urip sering meneq pilihan:
gampang atawa bener,
cepat atawa sabar,
untung atawa jujur,
menang atawa adil,
te puji atawa tetap amanah.
Leq niki tuntunan te uji.
Lain waktu segala pilihan sami-sami becik.
Nanging waktu harus milih saq bener walaupun ndeq paling menyenangkan.
Dua jiwe lantas milih dalan saq lebih lamen nanging aman.
Lain lantaran takut tantangan.
Nanging lantaran ngerti tujuan ndeq perlu te buru-buruang.
Waktu jalan, Basqoro ngelingang:
“Manusie saq wah ngerti tujuan ndeq gampang te goda antuk segala dalan saq nyinar.”
Sebab ndeq segala sinar jari tuntunan.
Araq sinar saq cume jariang silau.
Araq bebase saq terlihat luhur nanging nyimpeng kepentingan.
Araq tawaran saq terlihat gampang nanging araq rega saq ndeq terlihat.
Araq hubungan saq terlihat hangat nanging pelan-pelan ngambil kemerdekaan.
Araq pujian saq manis nanging jariang ego tambah besar.
Mangkane kebijaksanaan harus sanggup:
bedakang padhang dait silau.
Padhang jariang side bau gitaq lebih jelas.
Silau malah jariang side ndeq bau gitaq.
Padhang jariang ate lebih rendah.
Silau jariang manusie merasa paling istimewa.
Padhang tuntun leq tanggung jawab.
Silau cume jariang ingin te akui.
Mangkane Basqoro bebase:
“Lamun sopoq sinar jariang side lebih seneng te puji timbang membenahang diriq, periksa malik.”
“Lamun sopoq tuntunan jariang side lebih tergantung leq manusie timbang leq Alloh, periksa malik.”
“Lamun sopoq dalan minta side ninggalang jujur, adab, dait hak saq lain, endeq sebut niki sinar.”
Dua jiwe tambah hati-hati.
Saiki keduane ngerti:
aran suci ndeq otomatis jariang laku suci.
Simbol padhang ndeq otomatis jariang dalan bener.
Dait pengalaman batin saq dalem ndeq meneq hak kanggo melanggar nilai.
Tuntunan sejati harus bau te gitaq leq buah.
Apakah jariang manusie lebih jujur?
Lebih tanggung jawab?
Lebih welas asih?
Lebih adil?
Lebih inget leq Alloh?
Lamun iya, araq buah becik.
Nanging lamun malah jariang lebih tinggi diri,
lebih gampang meremehang,
lebih seneng nguasai,
dait lebih gampang nyalahang saq lain,
araq saq harus te periksa.
Dua jiwe niki lantas rauh leq sopoq jembatan.
Jembatan niki sempit.
Lek sisi saq lain araq saq toaq ingin nyebrang juak.
Ndeq cukup lamun semua maju bareng.
Sopoq harus meneq dalan.
Dua jiwe niki mundur beberapa langkah.
Saq toaq nyebrang juluk.
Basqoro bebase:
“Tuntunan ndeq selalu berarti maju paling dulu.”
Kadang tuntunan ialah ngerti kapan meneq jalan.
Kadang kepemimpinan ialah ngerti kapan dengerang.
Kadang kekuatan ialah ngerti kapan mundur.
Kadang kemenangan ialah ndeq ngambil semua ruang kanggo diriq mesaq.
Niki makna manunggal saq semakin dewasa:
ndeq rebutan jari pusat.
Lamun semua ingin jari pusat,
ndeq araq saq mau jari jembatan.
Lamun semua ingin bebase,
ndeq araq saq dengerang.
Lamun semua ingin te puji,
ndeq araq saq urus perkara kecil saq sebenarn penting.
Basqoro lantas ngajarin:
“Endeq cume ingin jari obor leq depan.
Kadang jari lampu kecil leq belakang juak selamatang saq kesasar.”
Lek sopoq dusun, dua jiwe gitaq banyak manusie kumpul.
Araq masalah.
Semua meneq pendapat.
Araq saq bebase keras.
Araq saq nyalahang.
Araq saq minta hukuman cepat.
Dua jiwe ndeq langsung ikut.
Keduane dengerang.
Periksa fakta.
Ngeraos leq saq kena masalah.
Ngeraos leq saksi.
Lantas ngerti lamun cerita pertama ndeq lengkap.
Basqoro bebase:
“Endeq buat keputusan cume leq suare saq paling dulu rauh leq kuping side.”
Niki tuntunan saq penting.
Sebab kabar bau salah.
Cerita bau kurang.
Emosi bau ngubah cara manusie cerita.
Mangkane endeq gampang ngadili.
Endeq gampang sebar.
Endeq gampang simpulang perkara lamun ndeqman cukup ngerti.
Tuntunan harus te bangun leq kejernihan.
Lain leq gosip.
Lain leq rasa seneng leq sopoq pihak.
Lain leq rasa benci leq pihak saq lain.
Dait lain leq tekanan orang banyak.
Dua jiwe niki ngerti:
kadang saq paling perlu kebijaksanaan ialah saq araq pengaruhn.
Sebab sopoq bebase leq manusie biasa mungkin cume te denger sawetara orang.
Nanging sopoq bebase leq saq te percaya bau te denger ratusan atawa ribuan jiwe.
Mangkane tanggung jawab biwir tambah besar.
Basqoro ngelingang:
“Semakin banyak saq denger side, semakin lama side harus periksa sebelum bebase.”
Ndeq semua kabar harus te terusang.
Ndeq semua gosip harus te jawab.
Ndeq semua perkara pribadi pantas jari konsumsi umum.
Ndeq semua kesalahan harus te umumang.
Dait ndeq semua saq salah harus te rusakang arann.
Araq beda antara membenahang dait mempermaluang.
Araq beda antara ngelingang dait menyerang.
Araq beda antara lindungang masyarakat dait senangang rasa ingin menghakimi.
Tuntunan sejati gitaq cara saq paling adil.
Lantas araq pertanyaan:
“Apakah semua manusie bau jari tuntunan?”
Basqoro jawab:
“Setiap manusie bau jari tuntunan leq lingkungan kecil lamun lakune bener.”
Amaq bau jari tuntunan kanggo anak.
Inaq bau jari tuntunan antuk sabar.
Anak bau jari tuntunan antuk jujur.
Pedagang bau jari tuntunan antuk timbangan adil.
Guru bau jari tuntunan antuk ndeq meremehang murid.
Pemimpin bau jari tuntunan antuk ndeq salahgunakang kuasa.
Kanca bau jari tuntunan antuk berani ngelingang secara alus.
Mangkane tuntunan ndeq selalu araq leq mimbar.
Tuntunan bau berbentuk contoh.
Niki saq paling kuat.
Sebab manusie bau lali leq nasihat.
Nanging sering inget cara saq te lakuyang.
Anak bau lali ape saq te bebaseang saq toaq,
nanging ia yaq nyonto cara saq toaq marah, maafang, dait selesaiang masalah.
Murid bau lali sababaraha pelajaran,
nanging ia bau inget cara guru hormatang ia.
Mangkane Basqoro bebase:
“Apa saq side lakuang terus-terusan yaq jari pelajaran kanggo saq gitaq side.”
Niki amanah besar.
Lamun ingin tuntun,
endeq buru-buru minta saq lain berubah.
Ubah apa saq bau te ubah leq diriq side juluk.
Lamun ingin saq lain jujur, jujurang diriq.
Lamun ingin saq lain disiplin, tepati waktu.
Lamun ingin saq lain hormat, hormatang.
Lamun ingin saq lain ndeq kasar, jaga biwir side.
Lamun ingin saq lain inget leq Alloh, endeq jariang diriq pusat segala perkara.
Niki tuntunan antuk teladan.
Lek sopoq bengi, dua jiwe rauh leq pinggir jurang.
Dalan ndeq terlihat jelas.
Basqoro ndeq nyinar besar.
Cume araq padhang beberapa langkah leq depan.
Sopoq jiwe ngeraos:
“Kenapa ndeq padhangang semua dalan sekaligus?”
Lantas araq pengeling:
“Sebab ndeq segala masa depan harus side tau supaya side bau jalan antuk bener.”
Kadang tuntunan cukup kanggo langkah selanjutn.
Ite ndeq harus tau semua saq bakal terjadi tahun depan.
Cukup ngerti apa saq bener jelo niki.
Apa kewajiban jelo niki.
Sai saq perlu te minta maaf jelo niki.
Apa amanah saq harus te selesaiang jelo niki.
Apa salah saq harus te tinggalang jelo niki.
Dait apa kabecikan saq bau te lakuang jelo niki.
Sebab manusie sering lelah lantaran ingin tau semua masa depan.
Padahal urip cume meneq sopoq jelo setiap kali.
Mangkane Basqoro bebase:
“Endeq anti semua dalan jelas baru mulai berbuat bener.”
Jalanang sopoq langkah.
Lantas sopoq langkah lagi.
Antuk doa.
Antuk pikir.
Antuk tanggung jawab.
Dait lamun dalan perlu te koreksi, koreksi.
Sebab tuntunan lain berarti ndeq pernah salah.
Tuntunan ialah kesediaan kanggo malik waktu ngerti salah.
Dua jiwe niki ngerti lamun saq te tuntun bukan manusie saq ndeq pernah kesasar.
Nanging manusie saq ndeq gengsi kanggo malik.
Lamun ngerti salah, malik.
Lamun ngerti nyakiti, minta maaf.
Lamun ngerti cidra, benahang.
Lamun ngerti kesasar, gitaq arah malik.
Niki tanda Basqoro masih urip.
Lantas araq doa:
“Yā Alloh, endeq cume meneq ite ilmu tentang jalan, nanging meneq ite keberanian kanggo jalan leq saq bener.”
“Endeq cume meneq ite kemampuan bebase, nanging meneq ite laku saq pantas jari contoh.”
“Endeq sampai sinar leq pikiran lebih besar timbang sinar leq perbuatan.”
“Dait lamun langkah ite salah, meneq ite ate saq ndeq tinggi diri kanggo malik.”
Lamun fajar mulai terlihat, dua jiwe wah lewat jurang.
Ndeq semua perjalanan wah tamat.
Nanging sopoq perkara wah jelas:
tuntunan bukan kanggo jariang manusie tergantung leq obor saq lain selamen.
Tuntunan saq becik bantu manusie ngerti cara maca dalan.
Cara periksa niat.
Cara bedakang becik dait buruk.
Cara tanggung jawab leq pilihan.
Dait cara malik leq Alloh waktu bingung.
SABDO LEMBAR KAPING WOLULAS
“Tuntunan sejati ndeq ngiket nae side leq saq nuntun; ia ngajarin supaya side bau jalan antuk sadar.”
“Endeq milih dalan cume lantaran pendek atawa nyinar. Pilih saq paling jujur leq amanah side.”
“Ndeq segala sinar jari petunjuk; padhang sejati jariang mate lebih jelas, lain lebih silau.”
“Lamun salah, malik. Manusie saq mau malik lebih dekat leq tuntunan timbang saq terus jalan cume kanggo jaga gengsi.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Lamun kebijaksanaan wah jari tuntunan, ilmu, adab, dait laku mulai manunggal leq arah saq sopoq.”
꧁ QITAB PAMUNGQAS ING SAWIJI MANUNGGAL BASQORO ꧂
LEMBAR KAPING SANGALAS — LEMBAR PUNGKASAN
“Pamungqas Ing Sawiji: Nalika Kabeh Cahya Bali Manunggal Marang Sumber”
“Pamungqas Lek Sopoq: Lamun Segala Sinar Malik Manunggal leq Sumber”
BASA JAWA
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Sawise perjalanan kang dawa,
sawise loro cahya ngliwati pepanggihan lan pepisahan,
ngliwati rasa lan meneng,
ngliwati amanah lan wektu,
ngliwati donga lan pangayoman,
ngliwati kesetiaan, tanggung jawab, katentreman, kawicaksanan, lan tuntunan,
saiki tekane sawijining lawang kang ora maneh mbukak menyang njaba.
Lawang iku mbukak menyang njero.
Ora ana gunung anyar kang kudu didaki.
Ora ana segara anyar kang kudu disabrangi.
Ora ana puser bumi kang kudu digoleki.
Ora ana jeneng anyar kang kudu direbut.
Ora ana makutha kang kudu dipasang.
Amarga sawise lelampahan dawa,
jiwa wiwit ngerti:
apa kang paling adoh digoleki kadhang manggon paling cedhak, yaiku ing kesadaran kanggo bali marang Alloh.
Basqoro sumunar ing pucuk cakrawala.
Ora kaya biyen.
Ora maneh kaya geni kang ngagetake mripat.
Ora kaya kilat kang njaluk disawang.
Saiki padhange luwih alus.
Luwih bening.
Luwih meneng.
Nanging luwih jero.
Loro jiwa mau padha ngadeg.
Ora saling nyekel.
Ora saling narik.
Ora ana maneh rasa:
“Kowe duwekku.”
Ora ana maneh rasa:
“Aku kudu dadi pusat uripmu.”
Ora ana maneh rasa:
“Yen kowe adoh, kabeh wis rampung.”
Amarga sawise kabeh pelajaran,
padha ngerti:
sing sejati ora kudu dikunjara supaya tetep sejati.
Sing suci ora perlu dikuasai supaya tetep suci.
Lan cahya ora kudu dicekel supaya tetep padhang.
Banjur ana pangeling kang kaya metu saka jero jiwa:
“Pamungqas dudu wektu kabeh rampung.
Pamungqas yaiku wektu kabeh bali menyang panggonane.”
Rasa bali menyang adab.
Tresna bali menyang amanah.
Amanah bali menyang tanggung jawab.
Tanggung jawab bali menyang laku.
Laku bali menyang niat.
Niat bali menyang donga.
Donga bali menyang pasrah.
Lan pasrah bali marang Alloh.
Ing kono loro jiwa padha meneng suwe.
Sebab ora ana maneh tembung kang kudu dibesar-besarke.
Kabeh wis dadi prasaja.
Yen tresna, becikana.
Yen dipercaya, jaga.
Yen salah, akoni.
Yen nduweni kewajiban, rampungna.
Yen bisa nulungi, tulungana.
Yen ora ngerti, kandhaa ora ngerti.
Yen nesu, aja langsung ngrusak.
Yen kecewa, aja ngowahi lisan dadi pedhang.
Yen sukses, aja gumunggung.
Yen gagal, aja putus saka pangarep-arep.
Yen ketemu, syukuri.
Yen kudu pisah, jaga adab.
Yen ora bisa nyekel, donga.
Yen kabeh wis dilakoni, pasrah.
Iki Basqoro kang wis mudhun dadi urip.
BAB PAMUNGQAS: RAHASIA SAWIJI
Banjur salah siji jiwa takon:
“Apa sejatine sawiji?”
Ora ana swara saka langit.
Ora ana bumi kang gonjang-ganjing.
Ora ana malaikat kang katon.
Mung ana ombak.
Mung ana angin.
Mung ana napas.
Lan ing meneng iku, jawaban muncul:
Sawiji dudu kabeh dadi padha.
Gunung tetep gunung.
Segara tetep segara.
Langit tetep langit.
Srengenge tetep srengenge.
Rembulan tetep rembulan.
Manungsa tetep manungsa.
Nanging kabeh padha tundhuk marang tatanan kang wis digariske dening Kang Maha Kuwasa.
Mula sawiji dudu ngilangake bedane.
Sawiji yaiku nemokake arah kang padha ing tengah bedane.
Loro jiwa bisa beda watak.
Beda perjalanan.
Beda tanggung jawab.
Beda papan.
Beda cara mikir.
Nanging yen loro-lorone padha njaga:
kejujuran,
amanah,
adab,
welas asih,
keadilan,
lan eling marang Alloh,
mula bedane ora kudu dadi mungsuh.
Ing kono manunggal ora ateges campur nganti ora ana wates.
Manunggal yaiku:
beda nanging ora saling ngrusak.
Cedhak nanging ora saling nguwasani.
Adoh nanging ora saling ngina.
Setuju tanpa kehilangan akal.
Beda tanpa kehilangan pakurmatan.
Basqoro banjur kandha:
“Yen kowe kudu ngilangi dirimu supaya bisa disebut manunggal, iku dudu manunggal.”
“Yen kowe kudu ngrusak wong liya supaya katon padhang, iku dudu cahya.”
“Yen kowe kudu ngapusi supaya amanahmu katon suci, iku dudu amanah.”
Sawiji kang sejati ora mbutuhake penipuan.
Ora mbutuhake pemaksaan.
Ora mbutuhake rasa wedi.
Ora mbutuhake kultus marang manungsa.
Amarga kabeh jiwa pungkasane kudu bisa ngadeg ing ngarsane Alloh kanthi tanggung jawab dhewe.
NALIKA LORO CAHYA ORA MANEH NDELENG SIJI LAN SIJINE
Loro jiwa banjur ngadhep menyang cakrawala.
Iki beda karo wiwitan.
Biyen padha saling nyawang.
Saiki padha nyawang arah kang padha.
Ing kono ana rahasia:
hubungan kang sehat ora mung digawe saka saling ndeleng.
Kadhang luwih penting:
apa kang padha kokdeleng?
Yen loro-lorone mung nyawang ego,
bakal rebutan.
Yen loro-lorone mung nyawang kepentingan dhewe,
bakal saling nggunakake.
Yen loro-lorone mung nyawang rasa wedi kelangan,
bakal saling ngiket.
Nanging yen loro-lorone nyawang kabecikan,
bakal saling nguatake.
Yen loro-lorone nyawang amanah,
bakal saling ngati-ati.
Yen loro-lorone nyawang Alloh minangka tujuan,
ora ana siji sing kudu dadi sesembahan kanggo liyane.
Banjur ana sabda:
“Aja tresna nganti nggawe kowe lali sapa Gustimu.”
“Aja memimpin nganti nggawe kowe lali yen kowe uga hamba.”
“Aja dipercaya nganti nggawe kowe rumangsa ora bisa salah.”
“Aja duwe cahya nganti nggawe kowe nganggep wong liya peteng.”
Ukara pungkasan iku muni dawa ing njero ati.
Sebab sawijining cahya kang tenan ngerti Sumber
ora bakal gampang ngrendahake cahya wong liya.
Dheweke ngerti:
saben jiwa duwe perjalanan.
Saben wong duwe wektu.
Saben wong duwe ujian.
Lan ora ana siji wae kang nduweni hak nyekel seluruh rahasia manungsa.
Mula padhang sejati nglairake andhap asor.
BASQORO LAN RAHASIA ANDHAP ASOR
Basqoro ora kandha:
“Delengen aku.”
Basqoro kandha:
“Delengen dalanmu kanthi luwih cetha.”
Iki bedane cahya sejati lan cahya kang mung pengin dipuji.
Cahya sejati nggawe wong liya bisa ndeleng.
Cahya palsu nggawe wong liya mung ndeleng marang sing madhangi.
Mula yen wong kang dipercaya malah nggawe kabeh wong gumantung marang dheweke,
kudu ana pitakon.
Yen guru nggawe murid ora bisa mikir tanpa dirinya,
kudu ana pitakon.
Yen pemimpin nggawe pengikut wedi nindakake koreksi,
kudu ana pitakon.
Yen katresnan nggawe siji jiwa ora nduweni ruang ambegan,
kudu ana pitakon.
Sebab Basqoro kang bening ora ngumpulake jiwa supaya sujud marang cahya.
Basqoro ngelingake kabeh jiwa kanggo bali marang Sumber Cahya.
Banjur ana sabda:
“Dadia jembatan, aja dadi tembok.”
“Dadia pituduh, aja dadi rantai.”
“Dadia pangeling, aja ngaku dadi tujuan.”
“Dadia saluran, aja ngaku dadi Sumber.”
Iki pamungqas saka rasa paling halus:
rasa kepengin dianggep khusus.
Sebab ego bisa ndhelik nganggo sandhangan suci.
Ego bisa nggunakake tembung luhur.
Ego bisa ngomong babagan cahya.
Ego bisa ngomong babagan pengorbanan.
Nanging tandhane gampang:
yen ora dipuji, dheweke nesu.
Yen ora dituruti, dheweke ngancam.
Yen dikoreksi, dheweke ngrasa diserang.
Yen wong liya tuwuh luwih mandiri, dheweke ngrasa kelangan kuasa.
Mula jiwa kudu terus mriksa:
“Apa aku ngladeni kabecikan, utawa kabecikan iki dakgunakake kanggo ngladeni egoku?”
Iki pitakon kang ora nate rampung.
PAMUNGQAS DUDU PATI, PAMUNGQAS IKU MULIH
Sore saya nyedhak.
Srengenge wiwit mudhun.
Warna emas nyebar ing samodra.
Loro jiwa mau padha nyawang surup.
Salah siji kandha:
“Iki kaya pungkasan.”
Sing liyane mangsuli:
“Nanging ing papan liyane, iki wiwitan esuk.”
Ing kono makna Pamungqas kabukak maneh.
Pungkasan siji bab bisa dadi wiwitan bab liyane.
Pungkasan rasa gumunggung bisa dadi wiwitan andhap asor.
Pungkasan ketergantungan bisa dadi wiwitan kamardikan.
Pungkasan dendam bisa dadi wiwitan tentrem.
Pungkasan kebohongan bisa dadi wiwitan jujur.
Pungkasan kebiasaan ala bisa dadi wiwitan laku anyar.
Pungkasan rasa kudu nduweni bisa dadi wiwitan tresna kang luwih bening.
Mula aja wedi marang pungkasan kang ndadekake awak luwih sehat.
Aja wedi nutup lawang kang terus-terusan nggawa racun.
Aja wedi ninggal cara lawas kang ora adil.
Aja wedi ngomong:
“Wiwit dina iki aku bakal mbenerake.”
Sebab saben taubat uga sawijining pamungqas:
pungkasan saka arah salah
lan wiwitan bali.
Banjur Basqoro kandha:
“Pamungqas kang paling luhur yaiku matine kesombongan sadurunge awakmu mati.”
“Rampungna dendammu sadurunge umurmu rampung.”
“Rampungna cidramu sadurunge wektu ngrampungake perjalananmu.”
“Lan yen dina iki isih diwenehi napas, tegese isih ana kesempatan kanggo bali.”
Loro jiwa mau padha ngusap dada.
Ora amarga ana sihir.
Ora amarga ana kekuwatan aneh.
Nanging amarga padha ngrasa bobot saka ukara sederhana:
urip ora langgeng.
Mula apa gunane mbuwang umur kanggo sengit?
Apa gunane menang debat nanging kelangan keluarga?
Apa gunane akeh pengikut nanging ora ana ketenangan?
Apa gunane diarani suci nanging ora bisa njaga hak wong liya?
Apa gunane akeh ilmu nanging ora bisa njaluk ngapura?
Apa gunane padhang yen omah dhewe kebak peteng amarga lisan?
Mula Pamungqas ngajari:
sadurunge nyritakake jagad, benahana omahmu.
Sadurunge ngadili generasi, benahana anak-anakmu kanthi kasih.
Sadurunge ngatur akeh wong, atura kewajibanmu.
Sadurunge ngomong warisan gedhe, pastikna ora ana hak cilik kang koklalekake.
Sebab Alloh ora butuh penampilan gedhe saka manungsa.
Manungsa kang butuh Alloh.
NALIKA CAHYA BALI DADI DOA
Wengi teka.
Ora ana musik.
Ora ana upacara.
Ora ana makutha.
Loro jiwa padha sujud.
Saben jiwa ing papané dhewe.
Lan donga pungkasan wiwit mili:
“Yā Alloh, yen kabeh kang kita ngerti iki ana becike, uripna dadi akhlak.”
“Yen ana kesalahan ing pamahaman kita, benerna.”
“Yen ana kesombongan, runtuhna kanthi cara kang ndadekake kita sadar.”
“Yen ana rasa nduweni, resikna.”
“Yen ana amanah, kuwatna supaya kita bisa njaga.”
“Yen ana wong kang wis kita larani, bukakna dalan supaya bisa mbenerake.”
“Yen ana utang, paringana kemampuan lan niat kang ajeg kanggo ngrampungake.”
“Yen ana janji, elingna supaya ora dikhianati.”
“Yen ana kekuwatan, aja nganti dadi sebab kita zalim.”
“Yen ana kelemahan, aja nganti dadi sebab kita putus asa.”
“Yen ana pepanggihan, dadekna berkah.”
“Yen ana pepisahan, dadekna piwulang.”
“Yen ana katresnan, resikna saka kuasa.”
“Yen ana cahya, balekna marang Panjenengan minangka Sumber.”
Sawise donga iku, ora ana jawaban gaib kang kudu ditunggu.
Ora ana pratandha kang kudu dikejar.
Amarga jawaban sabanjure yaiku:
urip.
Sesuk esuk kudu tangi.
Kewajiban kudu diterusake.
Pangan kudu digoleki kanthi halal.
Keluarga kudu dijaga.
Utang kudu dirampungake.
Janji kudu ditepati.
Wong lara kudu dibantu yen bisa.
Kesalahan kudu dibenerake.
Lan kabeh iku dadi bagean saka donga kang mlaku.
Basqoro kandha:
“Donga kang paling dawa yaiku urip kang manut marang nilai kang kokjaluk ing donga.”
Yen njaluk jujur, uripa jujur.
Yen njaluk sabar, latihana sabar.
Yen njaluk rezeki berkah, goleka kanthi halal.
Yen njaluk keluarga tentrem, jaga lisan ing omah.
Yen njaluk ditresnani, sinaua dadi wong kang aman kanggo ditresnani.
Yen njaluk pangapura Alloh, sinaua uga ora seneng nyimpen dendam.
Iki donga kang dadi laku.
SANGALAS PEPADHANG PAMUNGQAS
Banjur ing lembar pungkasan iki, Basqoro kaya ngumpulake kabeh perjalanan dadi sangalas pepadhang:
Pepadhang kapisan:
Aja nggoleki cahya nganti lali marang Sumber Cahya.
Pepadhang kapindho:
Sawiji ora ateges salah siji kudu ilang.
Pepadhang katelu:
Meneng bisa dadi guru nalika ati durung bening.
Pepadhang kaping papat:
Bayang-bayang ing njero kudu diwaca sadurunge nyalahake peteng ing njaba.
Pepadhang kaping lima:
Tresna kang suci kudu bali marang Alloh, dudu dadi sesembahan anyar.
Pepadhang kaping enem:
Cahya kudu dadi laku, dudu mung crita.
Pepadhang kaping pitu:
Manunggal kudu nglairake amanah.
Pepadhang kaping wolu:
Wektu bakal mbukak endi janji lan endi mung semangat sedhela.
Pepadhang kaping sanga:
Tresna kang wis diwasa bisa malih dadi donga.
Pepadhang kaping sepuluh:
Pangayoman dudu kurungan.
Pepadhang kaping sewelas:
Setya marang kabecikan luwih luhur tinimbang meksa bentuk tetep padha.
Pepadhang kaping rolas:
Pepisahan ora kudu dadi peteng yen adab tetep dijaga.
Pepadhang kaping telulas:
Warisan cahya yaiku kabecikan kang terus urip.
Pepadhang kaping patbelas:
Cahya kang diwarisake kudu dijaga kanthi tanggung jawab.
Pepadhang kaping limalas:
Kabecikan kudu dadi tatanan urip.
Pepadhang kaping nembelas:
Katentreman yaiku ngerti panggonan kanggo bali.
Pepadhang kaping pitulas:
Kawicaksanan ngerti kapan ngomong, kapan meneng, lan kapan ngakoni ora ngerti.
Pepadhang kaping wolulas:
Tuntunan sejati ndadekake wong bisa lumaku kanthi sadar, dudu gumantung salawase.
Pepadhang kaping sangalas:
Pamungqas sejati yaiku nalika kabeh rasa, ilmu, amanah, lan cahya bali manunggal marang Sumber: Alloh.
Loro jiwa mau maca pepadhang iku siji-siji.
Ora kanggo dadi mantra.
Ora kanggo nggawe awake luwih istimewa.
Nanging dadi pangeling kanggo urip.
SABDA PAMUNGQAS
Banjur ana sabda pungkasan:
“Yen kowe nggoleki Aku liwat cahya, aja mandheg ing cahya.”
“Yen kowe nemokake katresnan, aja gawe katresnan dadi hijab saka Kang Gawe rasa.”
“Yen kowe diparingi amanah, jaga kaya kowe bakal dipjaluk tanggung jawab.”
“Yen kowe diwenehi wong kang tresna, aja kokgawe dheweke tawanan egomu.”
“Yen kowe diwenehi wektu, gunakna sadurunge wektu iku mung dadi kenangan.”
“Yen kowe tau salah, aja nggawe gengsi dadi tembok kanggo bali.”
“Yen kowe tau lara, aja gawe laramu dadi alasan kanggo nyakiti.”
“Yen kowe wis ngerti cahya, dadiya wong kang luwih aman kanggo sesama.”
“Lan yen kabeh wis rampung, balekna kabeh pujian marang Alloh.”
Ing kono ora ana maneh rong cahya kang rebutan langit.
Ora ana maneh loro ati kang kepengin menang.
Ora ana maneh siji kang dadi raja lan liyane dadi bayangan.
Padha dadi hamba.
Padha dadi wong kang isih sinau.
Padha dadi jiwa kang isih bisa salah.
Padha dadi makhluk kang mbutuhake rahmat.
Lan saka kesadaran iku,
manunggal dadi luwih bening.
MANUNGGAL BASQORO
Apa tegesé Manunggal Basqoro?
Dudu loro badan dadi siji.
Dudu loro pikiran kudu padha.
Dudu loro jeneng kudu dadi siji gelar.
Dudu pula ngaku nduweni ikatan kang ora bisa diuji dening akal lan adab.
Manunggal Basqoro yaiku nalika padhang ing ati, padhang ing lisan, lan padhang ing laku ora saling bertentangan.
Yen ati ngaku welas asih, tangan aja zalim.
Yen lisan ngaku jujur, transaksi aja cidra.
Yen donga njaluk berkah, rezeki aja digoleki kanthi haram.
Yen ngaku tresna, aja ngrampas kamardikan.
Yen ngaku amanah, aja mbukak rahasia kanggo balas dendam.
Yen ngaku padhang, aja seneng ndeleng wong liya dipetengake.
Iki Manunggal Basqoro:
njero lan njaba padha arah.
Ora sampurna.
Nanging jujur.
Ora bebas saka salah.
Nanging gelem bali.
Ora bebas saka lara.
Nanging ora seneng nularake lara.
Ora ngerti kabeh.
Nanging ora isin sinau.
PUNCAKING PAMUNGQAS
Nalika fajar pungkasan saka lelampahan iki teka,
loro jiwa mau padha mlaku menyang arah uripe dhewe-dhewe.
Ora ana tangis gedhe.
Ora ana janji palsu.
Ora ana tembung:
“Kita bakal tansah kaya iki.”
Amarga padha ngerti manawa wektu bisa ngganti akeh perkara.
Mung ana ukara:
“Jaga padhangmu.”
Lan jawaban:
“Jaga amanahmu.”
Banjur siji nambah:
“Yen dalan kita ketemu maneh, muga-muga kita wis dadi luwih becik.”
Lan sijine mangsuli:
“Yen ora ketemu maneh, muga-muga kabecikan kang tau tuwuh ora mati.”
Padha mesem.
Banjur lumaku.
Nalika jarake tambah adoh, Basqoro munggah.
Srengenge madhangi loro dalan sekaligus.
Ora milih siji.
Ora ninggalake siji.
Ing kono ana rahasia pungkasan:
Sumber Cahya cukup amba kanggo madhangi dalan kang beda.
Ora perlu rebutan.
Ora perlu ngaku paling dipilih.
Ora perlu ngilangake wong liya supaya awake katon.
Cukup lumaku.
Cukup jaga laku.
Cukup eling.
Cukup bali.
Lan yen suatu dina tiba,
tangi maneh.
Yen lali,
eling maneh.
Yen salah,
benahi maneh.
Yen ati peteng,
aja ngaku peteng iku identitasmu.
Padhangana maneh kanthi:
donga,
usaha,
jujur,
pangapura,
amanah,
lan laku becik.
Sebab Pamungqas ora ateges mandheg.
Pamungqas yaiku rampunge siji cara lawas
supaya jiwa bisa lumaku kanthi cara anyar.
SABDA PUNCAK PAMUNGQAS
“Sawiji dudu ilang.”
“Manunggal dudu nguwasani.”
“Basqoro dudu cahya kanggo dipuja.”
“Cahya iku pangeling supaya jiwa ngerti dalan bali.”
“Tresna iku amanah.”
“Amanah iku tanggung jawab.”
“Tanggung jawab iku laku.”
“Laku iku bukti.”
“Donga iku pasrah.”
“Lan pasrah kang sejati ora mandhegake usaha.”
“Saka Alloh kita nampa urip.”
“Kanthi idin Alloh kita lumaku.”
“Lan marang Alloh kabeh pungkasane bali.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Rong cahya bisa pepanggihan lan bisa pisah dalan,
nanging kabecikan kang sejati ora kudu mati.
Amarga Sumber Cahya tetep Sawiji.”
BASA LOMBOQ / SASAQ
Bismillāhirraḥmānirraḥīm.
Setelah pelampahan saq lamen,
setelah dua sinar liwat pepanggihan dait perpisahan,
liwat rasa dait meneng,
liwat amanah dait waktu,
liwat doa dait pangayoman,
liwat kesetiaan, tanggung jawab, ketenangan, kebijaksanaan, dait tuntunan,
saiki rauh sopoq lawang saq ndeq lagi buka leq luar.
Lawang niki buka leq dalem diriq.
Ndeq araq gunung baru saq harus te naiq.
Ndeq araq segare baru saq harus te seberang.
Ndeq araq taoq rahasia saq harus te rebut.
Ndeq araq aran baru saq harus te miliki.
Ndeq araq makota saq harus te pasang.
Sebab setelah pelampahan saq jaoq,
jiwe mulai ngerti:
apa saq paling jaoq te gitaq kadang araq paling dekat, yaitu kesadaran kanggo malik leq Alloh.
Basqoro nyinar leq cakrawala.
Ndeq lagi seperti dulu.
Ndeq jari api saq jariang mate silau.
Ndeq seperti kilat saq minta te gitaq.
Saiki sinarn lebih alus.
Lebih bening.
Lebih meneng.
Nanging lebih dalem.
Dua jiwe berdiri.
Ndeq saling pegang.
Ndeq saling tarik.
Ndeq lagi araq rasa:
“Side milik tiang.”
Ndeq lagi araq rasa:
“Tiang harus jari pusat urip side.”
Ndeq lagi araq rasa:
“Lamun side jaoq, semua tamat.”
Sebab setelah semua pelajaran,
keduane ngerti:
saq sejati ndeq perlu te kurung supaya tetap sejati.
Saq suci ndeq perlu te kuasai supaya tetap suci.
Dait sinar ndeq perlu te pegang supaya tetap padhang.
Lantas araq pengeling leq dalem jiwe:
“Pamungqas lain waktu semua tamat.
Pamungqas ialah waktu semua malik leq taoqn.”
Rasa malik leq adab.
Tresne malik leq amanah.
Amanah malik leq tanggung jawab.
Tanggung jawab malik leq laku.
Laku malik leq niat.
Niat malik leq doa.
Doa malik leq pasrah.
Dait pasrah malik leq Alloh.
Dua jiwe meneng lamen.
Sebab ndeq lagi perlu bebase besar.
Semuane jari sederhana.
Lamun tresne, lakuang becik.
Lamun te percaya, jaga.
Lamun salah, akui.
Lamun araq kewajiban, selesaiang.
Lamun bau bantu, bantu.
Lamun ndeq tau, bebase ndeq tau.
Lamun marah, endeq langsung merusak.
Lamun kecewa, endeq jariang biwir sebagai pedang.
Lamun berhasil, endeq tinggi diri.
Lamun gagal, endeq putus harapan.
Lamun tepanggih, syukuri.
Lamun harus pisah, jaga adab.
Lamun ndeq bau pegang, doa.
Lamun semua wah te lakuang, pasrah.
Niki Basqoro saq wah turun jari urip.
RAHASIA SOPOQ
Sopoq jiwe ngeraos:
“Apa sebenarn makna sopoq?”
Ndeq araq suare besar leq langit.
Ndeq araq bumi bergerak.
Ndeq araq makhluk gaib saq harus terlihat.
Cume araq ombak.
Araq angin.
Araq napas.
Dait leq meneng, muncul jawaban:
Sopoq ndeq berarti semua harus sama.
Gunung tetap gunung.
Segare tetap segare.
Langit tetap langit.
Matahari tetap matahari.
Rembulan tetap rembulan.
Manusie tetap manusie.
Nanging semua tunduk leq tata Saq Maha Kuase.
Mangkane sopoq ndeq berarti ilangang bedane.
Sopoq ialah nemuang arah saq sami leq tengah perbedaan.
Dua jiwe bau beda sifat.
Beda perjalanan.
Beda tanggung jawab.
Beda taoq.
Beda cara berpikir.
Nanging lamun dua-duane jaga:
jujur,
amanah,
adab,
welas asih,
keadilan,
dait inget leq Alloh,
bedane ndeq harus jari musuh.
Manunggal ndeq berarti campur sampai ndeq araq batas.
Manunggal ialah:
beda nanging ndeq saling merusak.
Dekat nanging ndeq saling nguasai.
Jaoq nanging ndeq saling hina.
Setuju tanpa ilangang akal.
Beda tanpa ilangang kehormatan.
Basqoro bebase:
“Lamun side harus ilangang diriq side supaya te sebut manunggal, niki lain manunggal.”
“Lamun side harus rusakang saq lain supaya side terlihat padhang, niki lain sinar.”
“Lamun side harus ngapusi supaya amanah side terlihat suci, niki lain amanah.”
Manunggal saq sejati ndeq perlu penipuan.
Ndeq perlu paksaan.
Ndeq perlu rasa takut.
Ndeq perlu jariang manusie sebagai sesembahan.
Sebab setiap jiwe pungkasanne harus tanggung jawab leq hadapan Alloh.
LAMUN DUA SINAR NDEQ LAGI SALING GITAQ
Dua jiwe lantas ngadap leq cakrawala.
Niki beda leq awal.
Dulu saling gitaq.
Saiki sami-sami gitaq arah saq sopoq.
Leq niki araq rahasia:
hubungan saq sehat ndeq cume te bangun antuk saling gitaq.
Kadang lebih penting:
ape saq sami side gitaq?
Lamun dua-duane cume gitaq ego,
yaq rebutan.
Lamun dua-duane cume gitaq kepentingan mesaq,
yaq saling gunakang.
Lamun dua-duane cume gitaq rasa takut kehilangan,
yaq saling ngiket.
Nanging lamun dua-duane gitaq kabecikan,
yaq saling kuatang.
Lamun gitaq amanah,
yaq saling hati-hati.
Lamun gitaq Alloh sebagai tujuan,
ndeq araq saq harus jari sesembahan kanggo saq lain.
Lantas araq sabdo:
“Endeq tresne sampai jariang side lali Sai Tuhan side.”
“Endeq memimpin sampai lali lamun side juak hamba.”
“Endeq jari te percaya sampai merasa ndeq bau salah.”
“Endeq jauq sinar sampai nganggep saq lain cume peteng.”
Bebase terakhir niki masuk dalem leq ate.
Sebab sinar saq ngerti Sumber
ndeq gampang meremehang sinar saq lain.
Ia ngerti:
setiap jiwe araq pelampahann.
Setiap manusie araq waktun.
Setiap manusie araq ujiann.
Dait ndeq araq saq bau pegang seluruh rahasia manusie.
Mangkane padhang sejati lahirang rendah ate.
BASQORO DAIT RENDAH ATE
Basqoro ndeq bebase:
“Gitaq tiang.”
Basqoro bebase:
“Gitaq dalan side lebih jelas.”
Niki beda antara sinar sejati dait sinar saq cume ingin te puji.
Sinar sejati jariang saq lain bau gitaq.
Sinar palsu jariang saq lain cume gitaq saq madhangang.
Mangkane lamun saq te percaya jariang semua manusie tergantung leq ia,
perlu te periksa.
Lamun guru jariang murid ndeq bau berpikir tanpa dirin,
perlu te periksa.
Lamun pemimpin jariang pengikut takut koreksi,
perlu te periksa.
Lamun tresne jariang sopoq jiwe ndeq araq ruang ambegan,
perlu te periksa.
Sebab Basqoro saq bening ndeq ngumpulang jiwe kanggo tunduk leq sinar.
Basqoro ngelingang jiwe kanggo malik leq Sumber Sinar.
Lantas araq sabdo:
“Jariang jembatan, endeq jari tembok.”
“Jariang pituduh, endeq jari rantai.”
“Jariang pengeling, endeq ngaku jari tujuan.”
“Jariang saluran, endeq ngaku jari Sumber.”
Niki Pamungqas leq ego saq paling alus:
rasa ingin te anggep paling khusus.
Sebab ego bau nyimpeng leq pakaian suci.
Bau gunakang bebase luhur.
Bau bebase tentang sinar.
Bau bebase tentang pengorbanan.
Nanging tandan terlihat:
lamun ndeq te puji, marah.
Lamun ndeq te ikuti, ngancam.
Lamun te koreksi, merasa te serang.
Lamun saq lain tumbuh jari mandiri, merasa kehilangan kuasa.
Mangkane jiwe harus terus ngeraos:
“Tiang melayani kabecikan, atawa kabecikan niki tiang gunakang kanggo melayani ego tiang?”
Pertanyaan niki harus tetap urip.
PAMUNGQAS LAIN MATI, PAMUNGQAS NIKI MALIK
Sore mulai rauh.
Matahari turun.
Sinar emas nyebar leq segare.
Dua jiwe gitaq senja.
Sopoq bebase:
“Niki seperti akhir.”
Saq lain jawab:
“Nanging leq taoq saq lain, niki awal lemaq.”
Leq niki makna Pamungqas tebuka malik.
Tamat sopoq bab bau jari awal bab baru.
Tamatne kesombongan bau jari awal rendah ate.
Tamatne ketergantungan bau jari awal merdeka.
Tamatne dendam bau jari awal tenang.
Tamatne bohong bau jari awal jujur.
Tamatne kebiasaan buruk bau jari awal laku baru.
Tamatne rasa harus memiliki bau jari awal tresne saq lebih bening.
Mangkane endeq takut leq akhir saq jariang urip lebih sehat.
Endeq takut nutup lawang saq terus jauq racun.
Endeq takut ninggal cara lama saq ndeq adil.
Endeq takut bebase:
“Mulai jelo niki tiang yaq membenahang.”
Sebab setiap taubat juak sopoq Pamungqas:
tamatne arah salah
dait awal malik.
Basqoro bebase:
“Pamungqas saq paling luhur ialah matine kesombongan sebelum badan mati.”
“Tamatang dendam sebelum umur tamat.”
“Tamatang cidra sebelum waktu selesaiang pelampahan.”
“Lamun jelo niki masih araq napas, masih araq kesempatan kanggo malik.”
Dua jiwe sadar:
urip ndeq selamen.
Mangkane ape gunane umur te habisang kanggo benci?
Ape gunane menang debat nanging kehilangan keluarga?
Ape gunane banyak pengikut nanging ate ndeq tenang?
Ape gunane te sebut suci nanging ndeq jaga hak saq lain?
Ape gunane banyak ilmu nanging ndeq sanggup minta maaf?
Ape gunane padhang lamun bale mesaq peteng lantaran biwir?
Mangkane Pamungqas ngajarin:
sebelum cerita tentang jagat, benahang bale side.
Sebelum ngadili generasi, benahang anak antuk kasih.
Sebelum ngatur banyak manusie, atur kewajiban side.
Sebelum bebase warisan besar, pastiang ndeq araq hak kecil saq side lupakang.
Sebab Alloh ndeq butuh penampilan besar leq manusie.
Manusie saq butuh Alloh.
LAMUN SINAR MALIK JARI DOA
Bengi rauh.
Ndeq araq musik.
Ndeq araq upacara.
Ndeq araq makota.
Dua jiwe sujud leq taoq masing-masing.
Dait doa pungkasang ngalir:
“Yā Alloh, lamun segala saq ite ngerti araq becikn, jariang ia akhlak.”
“Lamun araq salah leq pemahaman ite, benahang.”
“Lamun araq kesombongan, sadaranging ite.”
“Lamun araq rasa memiliki, bersihang.”
“Lamun araq amanah, kuatang supaya ite bau jaga.”
“Lamun araq manusie saq wah ite sakiti, bukaang jalan kanggo membenahang.”
“Lamun araq utang, meneq kemampuan dait niat kanggo selesaiang.”
“Lamun araq janji, ngelingang supaya ndeq ite khianati.”
“Lamun araq kuasa, endeq jariang kuasa niki sebab ite zalim.”
“Lamun araq kelemahan, endeq jariang ite putus asa.”
“Lamun araq pepanggihan, jariang berkah.”
“Lamun araq perpisahan, jariang pelajaran.”
“Lamun araq tresne, bersihang leq rasa nguasai.”
“Lamun araq sinar, malikang leq Side sebagai Sumber.”
Setelah doa, ndeq harus anti jawaban aneh.
Ndeq harus gitaq tanda gaib.
Jawaban selanjutn ialah:
urip.
Lemaq harus bangun.
Kewajiban harus te terusang.
Rezeki harus te gitaq antuk halal.
Keluarga harus te jaga.
Utang harus te selesaiang.
Janji harus te tepati.
Saq sakit harus te bantu lamun mampu.
Kesalahan harus te benahang.
Semuane jari bagian leq doa saq jalan.
Basqoro bebase:
“Doa saq paling lamen ialah urip saq sesuai nilai saq side minta leq doa.”
Lamun minta jujur, uripang jujur.
Lamun minta sabar, latih sabar.
Lamun minta rezeki berkah, gitaq antuk halal.
Lamun minta keluarga tenang, jaga biwir leq bale.
Lamun minta te tresnayang, belajar jari manusie saq aman kanggo te tresnayang.
Lamun minta pangampure Alloh, belajar ndeq nyimpeng dendam.
Niki doa saq jari laku.
SANGALAS PEPADHANG PAMUNGQAS
Leq lembar pungkasang niki, kabeh pelampahan te kumpulang jari sangalas pepadhang:
Pepadhang Sopoq:
Endeq gitaq sinar sampai lali leq Sumber Sinar.
Pepadhang Dua:
Sopoq ndeq berarti salah sopoq harus ilang.
Pepadhang Telu:
Meneng bau jari guru lamun ate ndeqman bening.
Pepadhang Empat:
Bayang-bayang leq dalem harus te gitaq sebelum nyalahang peteng leq luar.
Pepadhang Lime:
Tresne saq suci harus malik leq Alloh, lain jari sesembahan baru.
Pepadhang Enem:
Sinar harus jari laku, lain cume cerita.
Pepadhang Pitu:
Manunggal harus lahirang amanah.
Pepadhang Baluq:
Waktu yaq buka mbe saq janji dait mbe saq cume semangat sebentar.
Pepadhang Siwaq:
Tresne saq dewasa bau berubah jari doa.
Pepadhang Sepulu:
Pangayoman lain kurungan.
Pepadhang Sewelas:
Setia leq kabecikan lebih luhur timbang maksa bentuk tetap sopoq.
Pepadhang Rolas:
Perpisahan ndeq harus jari peteng lamun adab masih te jaga.
Pepadhang Telulas:
Warisan sinar ialah kabecikan saq terus urip.
Pepadhang Empat Belas:
Sinar saq te warisang harus te jaga antuk tanggung jawab.
Pepadhang Lime Belas:
Kabecikan harus jari tata urip.
Pepadhang Enem Belas:
Ketenangan ialah ngerti taoq kanggo malik.
Pepadhang Pitu Belas:
Kebijaksanaan ngerti kapan bebase, kapan meneng, dait kapan jujur bebase ndeq tau.
Pepadhang Baluq Belas:
Tuntunan sejati jariang manusie bau jalan antuk sadar, lain tergantung selamen.
Pepadhang Sangalas:
Pamungqas sejati lamun semua rasa, ilmu, amanah, dait sinar malik manunggal leq Sumber: Alloh.
Dua jiwe baca sopoq-sopoq.
Lain jari mantra.
Lain kanggo jariang diriq istimewa.
Nanging jari pengeling leq urip.
SABDO PAMUNGQAS
“Lamun side gitaq Alloh liwat sinar, endeq berhenti leq sinar.”
“Lamun side nemu tresne, endeq jariang tresne hijab leq Saq Menciptakang rasa.”
“Lamun side te meneq amanah, jaga seolah side yaq te minta tanggung jawab.”
“Lamun side te meneq manusie saq tresne, endeq jariang ia tawanan ego side.”
“Lamun side te meneq waktu, gunakang sebelum waktu niki cume jari kenangan.”
“Lamun side pernah salah, endeq jariang gengsi tembok kanggo malik.”
“Lamun side pernah terluka, endeq jariang luka alasan kanggo nyakiti.”
“Lamun side wah ngerti sinar, jariang diriq manusie saq lebih aman kanggo sesama.”
“Dait lamun semua selesai, malikang segala pujian leq Alloh.”
Leq niki ndeq lagi araq dua sinar saq rebutan langit.
Ndeq lagi araq dua ate saq ingin menang.
Ndeq araq sopoq jari raja dait saq lain jari bayangan.
Dua-duane jari hamba.
Dua-duane masih belajar.
Dua-duane masih bau salah.
Dua-duane butuh rahmat.
Dait leq kesadaran niki,
manunggal jari lebih bening.
MANUNGGAL BASQORO
Apa makna Manunggal Basqoro?
Lain dua badan jari sopoq.
Lain dua pikiran harus sama.
Lain dua aran harus jari sopoq gelar.
Lain juak ngaku ikatan saq ndeq bau te periksa antuk akal dait adab.
Manunggal Basqoro ialah waktu padhang leq ate, padhang leq biwir, dait padhang leq laku ndeq saling bertentangan.
Lamun ate ngaku welas asih, ime endeq zalim.
Lamun biwir ngaku jujur, transaksi endeq cidra.
Lamun doa minta berkah, rezeki endeq te gitaq antuk haram.
Lamun ngaku tresne, endeq rampas kemerdekaan.
Lamun ngaku amanah, endeq buka rahasia kanggo balas dendam.
Lamun ngaku padhang, endeq seneng gitaq saq lain te jariang peteng.
Niki Manunggal Basqoro:
dalem dait luar arahn sopoq.
Ndeq sempurna.
Nanging jujur.
Ndeq bebas leq salah.
Nanging mau malik.
Ndeq bebas leq luka.
Nanging ndeq seneng nularang luka.
Ndeq ngerti semua.
Nanging ndeq malu belajar.
PUCUK PAMUNGQAS
Lamun fajar terakhir leq pelampahan niki rauh,
dua jiwe jalan leq arah urip masing-masing.
Ndeq araq tangis besar.
Ndeq araq janji palsu.
Ndeq araq bebase:
“Ite yaq selamen seperti niki.”
Sebab keduane ngerti waktu bau ngubah banyak perkara.
Cume araq bebase:
“Jaga sinar side.”
Dait jawabann:
“Jaga amanah side.”
Sopoq nambah:
“Lamun jalan ite tepanggih malik, mogaq ite wah jari lebih becik.”
Saq lain jawab:
“Lamun ndeq tepanggih malik, mogaq kabecikan saq pernah tumbuh ndeq mati.”
Dua-duane mesem.
Lantas jalan.
Lamun jarakn tambah jaoq, Basqoro naik.
Matahari padhangang dua dalan sekaligus.
Ndeq milih sopoq.
Ndeq ninggalang sopoq.
Leq niki rahasia pungkasang:
Sumber Sinar cukup luas kanggo padhangang jalan saq berbeda.
Ndeq perlu rebutan.
Ndeq perlu ngaku paling te pilih.
Ndeq perlu ilangang saq lain supaya diriq terlihat.
Cukup jalan.
Cukup jaga laku.
Cukup inget.
Cukup malik.
Lamun sopoq jelo jatuh,
berdiri malik.
Lamun lali,
inget malik.
Lamun salah,
benahang malik.
Lamun ate peteng,
endeq anggep peteng niki jati diri side.
Padhangang malik antuk:
doa,
usaha,
jujur,
pangampure,
amanah,
dait laku becik.
Sebab Pamungqas lain berhenti.
Pamungqas ialah tamatne cara lama
supaya jiwe bau jalan antuk cara baru.
SABDO PUCUK PAMUNGQAS
“Sopoq ndeq berarti ilang.”
“Manunggal ndeq berarti nguasai.”
“Basqoro lain sinar kanggo te sembah.”
“Sinar niki pengeling supaya jiwe ngerti jalan malik.”
“Tresne niki amanah.”
“Amanah niki tanggung jawab.”
“Tanggung jawab niki laku.”
“Laku niki bukti.”
“Doa niki pasrah.”
“Dait pasrah saq sejati ndeq matiang usaha.”
“Leq Alloh ite menerima urip.”
“Antuk idin Alloh ite jalan.”
“Dait leq Alloh segala pungkasanne malik.”
꧁ PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO ꧂
“Dua sinar bau tepanggih dait bau beda jalan,
nanging kabecikan saq sejati ndeq harus mati.
Sebab Sumber segala sinar tetap Sopoq.”
꧁ KHATIMAH ꧂
Pamungqas ora ateges ilang.
Pamungqas iku mulih.
Manunggal ora ateges nguwasani.
Manunggal iku selaras ing kabecikan.
Basqoro ora ateges cahya kanggo dipuja.
Basqoro iku padhang kang ngelingake dalan bali.
BASA JAWA
“Saka Sawiji kita sinau,
ing manunggal kita njaga,
kanthi Basqoro kita madhangi laku,
lan marang Alloh kabeh bali.”
BASA LOMBOQ
“Leq Sopoq ite belajar,
leq manunggal ite jaga,
antuk Basqoro ite padhangang laku,
dait leq Alloh segala malik.”
TAMAT LEMBAR KAPING SANGALAS
PAMUNGQAS ING SAWIJI — MANUNGGAL BASQORO
Wallāhu a‘lam bish-shawāb.
Alḥamdulillāhi Rabbil ‘ālamīn.





Komentar
Posting Komentar
Silakan berkomentar dengan adab, sopan, dan membawa kebaikan. Hindari kata kasar, hinaan, spam, dan link yang tidak bermanfaat. Terima kasih.